‘De mens kennen door het brein te kennen is een illusie’

Het complete menselijke brein simuleren op supercomputers, misschien al in 2023. Het Human Brain Project (HBP) wil de mens doorgronden: antwoorden op traditioneel filosofische vragen zoals die over het bewustzijn, het ‘ik’, het denken of de vrije wil. De massale parallelle communicatiearchitectuur van het brein wordt geïmiteerd. Miljarden kleine brokjes informatie worden tegelijk overgedragen naar duizenden verschillende plekken. Daardoor lijkt het functioneren eerder op een biologisch brein dan op een normale computer.

O
ok is het doel van het Human Brain Project – sinds 2015 met meer dan 1 miljard euro gesubsidieerd door de Europese Commissie – om medisch onderzoek te doen naar de hersenen om aandoeningen als Parkinson en de ziekte van Alzheimer beter te begrijpen en te behandelen. Meer dan 500 wetenschappers en ingenieurs van meer dan 140 universiteiten, academische ziekenhuizen en onderzoekscentra in heel Europa pakken een ​​van de meest uitdagende onderzoeksdoelen aan: het menselijk brein.

Samenwerking met een lichaam nodig
Neurofilosoof Pim Haselager zegt in Je brein in een computer dat als je een computer bewust wil laten worden, hij moet kunnen gaan snappen wat hij waarneemt, en hiervan kunnen leren. Mensen kunnen dit door hun ervaringen, gedachten en gevoelens te gebruiken. Maar die bezit je niet vanaf het ene op het andere moment: die ontwikkelen zich organisch, en daarvoor heb je interactie met de omgeving nodig, een supercomputer dus ook.

En bewustzijn ‘bouw’ je niet, dat moet ontstaan.’ Haselager is universitair hoofddocent Kunstmatige Intelligentie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘En daarvoor zijn twee dingen nodig: ervaringen – of zoals ik het zie: een interactie met de omgeving – en de samenwerking met een lichaam.’
(Kennislink: Je brein in een computer)

Illusie
H
et idee dat we door het brein te kennen de mens kennen, is volgens filosoof en hoogleraar kennistheorie Markus – ‘Ik ben niet mijn brein‘ – Gabriel, in Filosofie Magazine, een illusie. Hij stelt dat de menselijke geest geen zuiver biologisch fenomeen is, maar de geest is volgens hem evenmin louter materie. ‘Het is de reductie van het geestelijke tot die materiële werkelijkheid die ik verwerp.’

Het dualisme blijft zitten met de vraag hoe er interactie kan zijn tussen lichaam en geest. We zijn dus geen in het lichaam verdwaalde engelen. Maar we zijn ook niet louter genenkopieermachines met een stel hersenen. Daarmee ontken ik niet dat er een correlatie is tussen bepaalde neurologische processen en onze geest of ons bewustzijn.’
(Gabriel)

De smaak van chocolade
M
aar dat hersenen en geest samenhangen, betekent volgens de bestsellerfilosoof ook weer niet dat die hersenprocessen identiek zijn, zoals het materialisme – ‘en iemand als jullie Swaab‘ – beweert. Gabriel geeft de ervaring van de smaak van chocolade als voorbeeld.

We kunnen in de hersenen processen waarnemen; bepaalde delen lichten bijvoorbeeld op als we chocolade eten. Maar waar is de smaak van chocolade? Niet ín de hersenen: ik zou niet weten hoe die smaken. Ja, sommige volkeren eten hersenen, maar ze smaken zeker niet naar chocolade!’
(Gabriel)

Het idee van ‘de geest’
In de geschiedenis van het bewustzijn heeft ons tijdperk het neurocentrisme voortgebracht dat keurig lijkt aan te sluiten bij een belangrijk basismotief van onze tijd, namelijk inzicht door de natuurwetenschappen en daarmee de reductie van bewustzijn tot biologie, aldus Gabriel.

De moderne overtuiging is dat uiteindelijk de menselijke geest geheel in fysische termen kan worden verklaard. Daarmee is het idee van ‘de geest’ steeds meer uit ons universum verbannen.’
(Gabriel)

Zelfbeeld en psychische problemen
D
ie verbanning van de geest heeft gevolgen voor ons zelfbeeld en hoe we ons tot onszelf verhouden, zegt de filosoof. Een goed voorbeeld daarvan is hoe we tegenwoordig psychische problemen zien, zoals depressie en angsten. Volgens Gabriel is er een tendens om die te beschouwen als directe gevolgen van hersenprocessen, een chemische disbalans van de hersenen. En dan ligt een farmaceutische behandeling ervan voor de hand.

Maar we weten toch dat praten — zoals bij de psychoanalytische talking cure, die in Duitsland gelukkig nog vergoed wordt — vooral heilzaam is? Dan zul je je bewust worden van gedachten en gevoelens die je uit de weg gaat, die onbewust zijn.’
(Gabriel)

Zie:
* Welcome to the Human Brain Project (Human Brain Project)
* Je brein in een computer (Kennislink)
* Markus Gabriel: ‘We lijden aan metafysisch pessimisme’ (Filosofie Magazine)

Luistertip: De Ongelooflijke Podcast (19 januari 2022)
Bernardo Kastrup is een filosoof en computerwetenschapper die internationaal furore maakt door te stellen dat het materialisme – het idee dat de werkelijkheid alleen bestaat uit materie en er geen God, ziel, of vrije wil is – niet klopt. En hij baseert dat onder andere op recent onderzoek uit de kwantumfysica. Kastrup heeft de gave om moeilijke materie uit te leggen met heldere voorbeelden.
– Journalist David Boogerd gaat in gesprek met Bernardo Kastrup en vaste gast theoloog Stefan Paas.


Gerelateerd: Een ander verhaal dan hemel, hel en reïncarnatie (o.a. met Kastrup – 26 september 2021 -Goden En Mensen)

Beeld: Getty Images
Graphic: Human Brain Project (Matteo Farinella Blog)
Cartoon: LECTRR (De Standaard)

About Paul Delfgaauw

Paul Delfgaauw is freelance tekstschrijver voor de Academie voor Geesteswetenschappen, Utrecht. Opleiding Religiestudies – richting Media & Cultuur (2014 – 2019) – aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (eindexamenscriptie: ‘Het draagbare Joodse vaderland’). Ik verken sinds jaar en dag - de laatste elf jaar via mijn blog Goden en Mensen - filosofie, religie en spiritualiteit.

6 Responses

  1. Beste Zwerver

    Bewustzijn is een aspect van het subject, niet van het object. Het subject beziet dankzij het bewustzijn het object. Dus kan een bewust wezen, niet het bewustzijn zelf (an sich) beschouwen. Misschien als een soort spiegeling naar zichzelf: maar dan hangt het af van de kwaliteit en het wezen van de spiegel wat de werkelijkheid is van het waargenomene.

    Mijn mening is dat het bewustzijn een oorspronkelijkheidsdimensie is en dat ruimte en tijd worden gecreeërd door bewustzijn en informatie. Voor te stellen als het kijken naar een video: het bewustzijn via de menselijke toeschouwer en de informatie van bijvoorbeeld een USB-stick waar de video als informatie is gecodeerd..

    Je schrijft: “Het bewustzijn liep op de zaken vooruit.”. Dat is volgens mij dan de reflectie van bewustzijn via de subjectieve illusoire tijdservaring. Tijd is niet werkelijk: Mc Taggert.

    Het brein heeft hier volgens mij niets mee te maken, eigenlijk de hele biologische lichamelijkheid. De aard van de bewuste reflectie van bewustzijn wel degelijk! Vandaar dat fysicalisten menen dat de biologie het bewustzijn veroorzaakt.

    Het hindoeïsme kent verschillende soorten bewustzijn, die samenhangen met de verschillende zintuigen. Dat is in principe “geheugen”, vele soorten geheugen (dus informatie) volgens het hindoeÏsme.

    Een interessant boek is: Waar-was-ik-toen-ik-er-niet-was.
    De schrijfster begrijpt niet waar ze was in diepe narcose. Ze ervaart haar operatie qua tijd als tijdsloos: ze raakt haar bewustzijn kwijt in de operatiekamer en direct daarna komt ze bij na afloop van de operatie. Ze filosofeert eindeloos en naar mijn mening komt ze er niet goed uit, omdat ze de chronologische tijd als oorspronkelijkheidsdimensie ziet. Ik verklaar dat met verschillende reflecties van de (informatie van) al of niet gemanifesteerde bestaanswerelden. Zoals het minerale rijk, het vegetatieve rijk, het dierlijke rijk en het menselijke rijk. De schrijfster heeft ervaren dat er geen bewustzijnsreflectie was van menselijk, dierlijk en vegetatieve ervaringen. Ze ging er ook nog vanuit dat ze zelf als persoon een oorspronkelijkheid was, los van de overige natuur.

    https://www.bol.com/nl/nl/p/waar-was-ik-toen-ik-er-niet-was/9200000086112276/?bltgh=uGAvfslbWpd6D9RuOw1Bew.2_10.11.ProductTitle

    Interessant voor dit denken is het gesprek tussen Krishna en Arjuna voor de eindstrijd.

    ik stop maar. Vriendelijke groet van Jan

    Like

  2. Hallo Jan.

    Weet je nog die blikseminslag waar we het een paar jaar terug over hadden? Bij mij kwam het in de droomloze slaap. Het bewustzijn nam INNERLIJK de ontlading waar. Ik werd dáár wakker van en zag de lichtflits welke in een donkere slaapkamer niet te missen is en even later hoorde ik ook het geluid.

    Wat gebeurde er nu helemaal? Het bewustzijn liep op de zaken vooruit en name gebeurtenis vóór het brein waar (onmiddellijk). Het brein nam dezelfde gebeurtenis een fractie van een seconde later op zintuigelijke wijze ook waar. Hetgeen voor mij -die het heeft meegemaakt- zegt dat het brein een soort van verwerkingscentrum is van zintuigelijke ervaringen/waarnemingen. Maar geest of bewustzijn zit daar niet.

    Like

  3. Leuk dat je dat artikel over vrije wil vermeld. Ik ken de uitleg van de metingen van Libet van zowel de voor en tegenstanders van de vrije wil.
    Beide partijen baseren zich hoofdzakelijk op de metingen in het brein. Daar is nog steeds van alles over te doen. Ik heb niet de indruk dat er een duidelijk bewijs is noch voor de vóór noch voor de tegenstanders, op grond van wetenschappelijke methoden.

    De tegenstanders (zoals Swaab) letten op de metingen van de “bereidheidspotentiaal” (dat een halve seconde of zo te vroeg komt voor een beweging van de vinger). De voorstanders van de vrije wil leggen de nadruk op de onderdrukking van dit signaal dat daarna plaats vindt, maar dan toch nog 200 milliseconde te vroeg is.

    Waar beide partijen het nooit over hebben is een ander experiment/meting van Libet: het omgekeerde waar het signaal “te laat” is. Dat experiment staat ook beschreven in dat boek: “Mijn brein denkt niet, maar ik wel.”

    Dat electrochemische zenuwsignaal ontstaat bij het prikken op de huid. Je voelt de pijn meteen, maar een halve seconde later komt dat pas in het brein aan.

    Dus mijn conclusie is: maak maar geen ruzie over de vrije wil: let op beide metingen van Libet en geef toe dat je er helemaal niets van snapt. Maar dat zal wel problemen geven: dat wetenschappers toegeven dat ze er helemaal niet van snappen.

    Mijn oplossing voor dit meet probleem is, zoals ik beschreef.
    1. Of neem de chronologische tijd niet als een oorspronkelijkheid dimensie aan. We leven in een theater vol met (gecontrueerde) illusie. (The Matrix) (het holografisch principe van Gerard ’t Hoofd volgens de uitwerking van Erik Verlinde— waar onze werkelijkheid een projectie is van een soort film op de rand van het heelal)(het 4d-blokuniversum van Einstein)
    2. Of neem het panpsychisme aan: het vegetatieve, dierlijke bewustzijn in het lichaam van de mens heeft al lang een “keuze” gemaakt tot handelen, en korte tijd later wordt het “menselijk” bewustzijn op de hoogte gebracht via het brein.
    3. Of een combinatie van 1. en 2. in een mechanistisch, materialistisch fysicalistisch wereldbeeld.

    Dus: iedereen heeft gelijk en ongelijk tegelijkertijd: we kennen onze diepste bron niet.

    Leuk filosofie hè Paul.

    Geliked door 1 persoon

  4. Een nogal onwaarschijnlijke filosofie lijkt me leuk om hier te presenteren. Het is een soort samensmelting tussen mijn technische vakkennis op het gebied van elektronica ten behoeve van fysiologische metingen (beroepsmatig) en mijn interesse voor esoterie en het mystieke.

    Een boek dat me op het idee bracht is: “Mijn brein denkt niet, maar ik wel.”
    https://tasmedes.nl/mijn-brein-denkt-niet-maar-ik-wel-boekbespreking/

    In dat boek worden elektrisch fysiologische metingen beschreven van Benjamin Libet. Die metingen zijn goed gedocumenteerd en goed uitgevoerd. De meetresultaten zijn technisch gezien nauwkeurig, betrouwbaar en significant. Alleen de interpretatie van die metingen binnen het wetenschappelijk paradigma zijn nog steeds niet begrepen. De meest waanzinnige conclusies worden getrokken en waanemen, waanemendheid, denken, aanwezig-zijn (dasein) en bewustzijn worden vaak vermengd. Wat tot een hopeloze spraakverwarring zorgt.

    Ik treed niet teveel in detail. Maar waar het om gaat is dat het oorzaak-gevolg niet klopt in de tijd. Er wordt door Libet een elektrisch zenuwsignaal gemeten (op de huid of in het brein) Dat signaal is onmiskenbaar te vroeg of te laat!

    Nu heb ik in mijn vak ook systemen ontworpen en ontwikkeld, onder anderen een robotarm voor gehandicapten. Daarbij moet je rekening houden met vertragingen. Aan de buitenkant moet het allemaal “logisch” lijken. Maar van binnen moeten sommige signalen eerder dan andere signalen ontstaan, om dat tezamen te komen op het juiste moment. Wat doet een ontwerper dan? Die maakt een zogenaamd “tijdvolgorde” schema.

    Ik meen dat het menselijk lichaam ook een soort “automaat” is. Die automaat dient om een illusie te op te wekken voor het reflecterend bewustzijn. Eigenlijk vergelijkbaar met een computerspelletje of met “second life”. De programmering met rekening houden met de verschillende vertragingen van beeldelementen die uit diverse verschillende geheugens moet worden gehaald.

    Door de film: “the matrix” of de film “The Truman show”, is het is voor te stellen. Het sluit aan bij het begrip maya(sanscriet)= illusie. Deze illusie is niet afhankelijk van de gestaag verlopende chronologische tijd van verleden naar toekomst.

    De bedoeling van onze lichamelijkheid is een “echte” beleving te geven. Daarbij is de huid voor het gevoel en de beweging de essentie van werkelijkheid in de tijd. Dat de hersensignalen later aankomen of eerder vertrekken, heeft gewoon te maken met de vertragingstijd van lange dendrieten en axionen. (uiteinden van zenuwcellen waar elektrochemische signalen zich met een bepaalde snelheid voortplanten)

    De fout, volgens mij, die neuroreductionisten maken is: het brein te zien als een bewuste centrale. Het is volgens mij niet meer dan een soort ingenieuze computer die goed kan rekenen: een soort embedded computer. Het bewustzijn is overal en nergens. Brahman en Atman.

    Like

Reacties welkom.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.