Telkens opnieuw beginnen met Jezus

©GreyOlsen

In de vrijzinnige lezing ‘Opnieuw beginnen – Radicale theologie tussen vrijzinnigheid en orthodoxie’ houdt theoloog Frits de Lange een pleidooi voor een Jezus voor a/theïsten, voor mensen die niet in een bovennatuurlijk mensachtig Opperwezen geloven, die naar zijn believen ingrijpt in deze wereld. Een Jezus voor religielozen, randkerkelijken en leden van de ‘Kerkelijke Alumnivereniging’. ‘De God van het theïsme is misschien dood, maar Jezus leeft.’


Op zoek naar de mens Jezus, geholpen door het kritische onderzoek van de moderne Bijbelwetenschap. We weten niet zo gek veel van de historische Jezus, maar genoeg om mateloos door hem geboeid te raken. Zijn parabels en aforismen intrigeren en choqueren. Zijn radicale ethiek confronteert ons met onszelf. Zijn wijsheid inspireert ons. Deze joodse rabbi bedreef filosofie zoals de Griekse Cynici dat deden: wijsheid in de vorm van een performance. We proberen we een scherper beeld te krijgen van Jezus van Nazareth als denker en doener. (Jezus – de filosoof | Frits de Lange)


De Lange stelt dat volgens Bonhoeffer het christendom om Jezus draaide, en is de kerk, hoe je het wendt of keert, in beginsel een Jezusbeweging die eventueel zonder religie kan, maar niet zonder Jezus. De theoloog houdt het bij Bonhoeffers vraag naar hoe Christus heer kan worden van religielozen. Zijn stelling is dat Christendom, orthodox dan wel vrijzinnig, alleen recht van bestaan heeft als Jezusbeweging.

Christelijk geloof is een eindeloze her-neming, een her-haling van wat ooit begon in en rond deze mens Jezus. Een voortdurend bij hem opnieuw beginnen. Dit is dan voor mij vrijzinnig christendom: een geloof dat niet gebonden is aan het dogma, maar zich alleen laat binden door de geest van Jezus zelf.’

De afstand tot Jezus – De Lange betrekt ook Albert Schweitzer in zijn betoog –  is historisch onoverbrugbaar, maar de ‘geest van Jezus’ is blijkbaar present en spreekt hem direct aan. ‘Jezus leeft’ als jij bereid bent net als hij je leven weg te geven voor het Rijk van God. Om de ‘bijzondere denker’ Jezus te kennen en te begrijpen heb je geen geleerdheid nodig, alleen de hartstocht voor het Rijk van God.

De historische Jezus confronteert Schweitzer met het dwaze verlangen naar de onmogelijke hoop dat het morgen met deze wereld beter gaat. En de liefde voor al wat leeft als de uitdrukking daarvan. Jezus geloofde echt dat God zelf tussenbeide zou komen om het Rijk te realiseren; daarin vergiste hij zich. Daarin was hij nog een traditionele theïst die hoopte op goddelijke interventie. Wij beseffen nu dat we het zelf naderbij moeten brengen.’

Je kunt alleen de echte Jezus ontmoeten, ontdekte Schweitzer, als je je bewust bent van zijn radicale vreemdheid, waarin hij zich aan je begrip onttrekt – en dat alleen door hem te laten terugkeren tot zijn eigen geschiedenis hij deelgenoot kan worden van de jouwe.

Laat christelijk geloof telkens opnieuw beginnen bij en met Jezus van Nazareth (of bij wat we van hem weten) en ga dan na of je gehoor wil geven aan het appel dat deze Jezus op je doet.’

Volgens De Lange hebben kerkelijke theologen niet langer het monopolie op de betekenis van Jezus: in het post-christelijk tijdperk raken ook seculiere onderzoekers en historici in hem geïnteresseerd.

‘Ook al weten we niet wie hij precies was, we kunnen toch relatief zeker zijn van de soort van dingen die hij zei, het soort handelingen die hij verrichtte, de soort persoon die hij was.’

jezus.als.cynisch.filosoofJezus, gekleed en gepositioneerd als cynisch filosoof (Museo Nazionale Romana) – (FdL)

De Lange verwijst naar Robert Funk van het Jesus Seminar die de hele christelijke traditie tot nu toe eigenlijk ziet als een geschiedenis van verval, waarin de radicaliteit van Jezus constant is afgezwakt, tegenstemmen zijn gesmoord en afwijkende visies verketterd.

Wie zijn leven verliest omwille van het Rijk van God die zal het behouden’ – als dat de radicale levenswet is die Jezus praktiseerde, dan zijn veel mensen trouw aan hem geweest, binnen en buiten de christelijke traditie, bewust of onbewust.’

En religie is daarvoor geen voorwaarde; sterker nog: zij kan je ernstig daarbij hinderen, aldus De Lange. Godsdienst kan een geleider zijn naar de geest van Jezus, maar kan de ontmoeting met hem ook onmogelijk maken. De historische Jezus vraagt om permanente religiekritiek.

Wat de opbrengst van historisch onderzoek over de mens Jezus voor ons betekent, is aan jou en mij – en niet aan de historicus, zegt De Lange, maar evenmin aan de theoloog.

Het ergste wat je immers met de radicale vreemdheid van Jezus kunt doen is haar onschadelijk maken in een leer over Christus, een christo-logie. Als we toch niet aan theologie kunnen ontkomen – en ik doe de hele tijd hier al niks anders – laat het dan een apofatische christologie zijn, een die begint en eindigt met zwijgen. De herinnering aan Jezus kan nooit een levensbeschouwing, leer, traditie of religie worden, zonder dat ze het gevaar loopt dat ze wordt afgeplat, versimpeld, gedomesticeerd – verraden. Elke keer als dat gebeurt, wordt het tijd om weer opnieuw te beginnen.’

Zie: Opnieuw beginnen. De Vrijzinnige Lezing, 16 maart 2018
Beeld: © Grey Olsen

About Paul Delfgaauw

‘Zinzoeker’ Paul Delfgaauw, opleiding Religiestudies – richting Media & Cultuur (2014 – 2019) – aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (eindexamenscriptie: ‘Het draagbare Joodse vaderland’), verkent sinds jaar en dag de gebieden religie en filosofie. Vanaf de eerste dag dat op de lagere school in de catechismusles de vraag werd voorgelegd waartoe de mens op aarde is, werd dat het zingevend en -zoekend levensthema. Grasduinen door boeken, tijdschriften en kranten en later de digitale media met verhalen over 'Meer' – met het innerlijk weten dat God, De Eeuwige, het Al, op Zijn wijze deel uitmaakt van al het leven. Op kritische wijze wordt zin en onzin van religie en filosofie beschouwd en eveneens het gedachtegoed van ‘niet-religieuze’ levensbeschouwingen. In deze tijd bieden internet en de sociale media wereldwijd toenemend stof tot nadenken over goden en mensen, en hun zoektocht naar elkaar. Dit blog staat niet bol en vol van de eigen ‘mening’, maar vooral van wat tot nadenken stemt. Minder toegankelijke stof wordt wat toegankelijker gemaakt door samenvattingen en/of doorverwijzingen naar relevante links, zo nodig aangevuld met passende en aanvullende teksten van anderen.

8 Responses

  1. @Jelle: Je overdrijft wel een beetje, met de censuur van Paul valt het wel een beetje mee en een ieder krijgt hier toch de ruimte zijn mening te ventileren.

    Like

  2. Carla

    Ik luisterde gisteravond naar de Matthäus Passion , een uitvoering door de Bachvereniging vanuit Naarden. Adembenemend mooi. In de pauze was er een klein gesprekje van Paul Witteman met de, na 35 jaar, afscheidnemende dirigent Jos van Veldhoven.
    Deze laatste sprak de volgende woorden: ” Ja, ik ga weg, maar de goddelijke noten die blijven wel maar moeten telkens opnieuw bezield worden.”
    Prachtig.
    En precies deze woorden, beste Joost, raakten mij en aan wat ik gisteren zei en wat Frits de Lange ( denk ik ) bedoeld met zijn ‘ telkens opnieuw beginnen.’
    Jezus blijft wel bestaan, net als die goddelijke noten. Staat hij morgen op, zoals het verhaal verteld en het wordt gevierd? Of……kan hij alleen maar opstaan wanneer wij hem, telkens weer opnieuw, bezielen.

    Like

  3. joost tibosch sr

    Jelle
    In onze tijd van meningsvrijheid verdient mijn eigen andere? mening (zie boven: hoezo agressief en intolerant?) geen vlucht, maar een eerlijk inhoudelijk antwoord. Dat noemt men nu eenmaal discussie! Dat betekent niet dat men het eens zal/moet worden of zijn eigen mening zomaar moet inslikken Dat doe ik niet en dat verwacht ik ook niet van jou.

    Like

  4. scepticus

    Joost,
    jouw agressie, en intolerantie hier, met de censuur van Paul, deed mij stoppen met reageren.
    Jelle

    Like

  5. joost tibosch sr

    Carla
    Gelukkig hoeft de nuchtere historische mens Jezus niet “opnieuw gedacht, gespeld en geformuleerd” te worden..Wat ons te doen staat om mee te werken aan zijn “Rijk van God”, is door hem ook tot onze uitgedaagde verbazing, al duidelijk genoeg gedaan en gezegd in zijn manier van leven en denken. De kleur van zijn kerk/ gemeenschap (is niet geel-wit, maar) bestaat uit alle kleuren van de geweldige/beperkte mensheid. Die gemeenschap mogen en kunnen we -er “overeindgekomen” nog volop mee bezig- ook met Pasen al vieren. Dat Pasen wens ik jou ook toe!

    Like

  6. Carla

    Voor schrijver(s) en lezer(s)…….fijne en goede Paasdagen.

    Enne….@ Joost, niet te vlug invullen waarom er nog geen reacties zijn 😉 Vooral in deze tijd van toch wat stille inkeer. Overigens….ik vind het heel herkenbaar ( en belangrijk ! ) wat de Lange in het licht zet. Hij gaat van het hoofd naar het hart. En de reis ( zie de link in het bovenstaande artikel ) lijkt me van grote waarde voor hen die zijn los gekomen van de ‘kerkelijk gekleurde ‘ Jezus.

    Op weg gaan om te kunnen ontdekken wat de mens Jezus jou/mij e.a. zelf zegt is een proces waardoor de mogelijkheid ontstaat om je nieuwe beelden van Jezus te vormen.

    Groeien gaat langzaam, en rijpen nog langzamer.
    Soms is het goed dat alles opnieuw wordt gedacht, gespeld, geformuleerd.
    Opdat het er inderdaad eens van komt, dat ‘rijk van God’.

    Like

  7. joost tibosch sr

    Met onze historisch-literaire kennis kunnen wij nu met vergelijkbare verbazing als mensen die hem goed kenden kijken naar (en genieten van) een geweldige Jezus, die met het grootste gemak van anderen hield, met name ook van hen, die door gebreken of handicap als zwakken, door egoisme of groepsgevoel als minder, en (toen) religieus ook vaak als door demonen bezeten werden gezien.

    De verbazing van de eerste christenen werd toen (joods) gebruikelijk literair geuit in religieuze wonderverhalen met goddelijk ingrijpen van boven. Nu worden we gelukkig alleen nog verrast door een vergelijkbare verbazing over zijn uitzonderlijk menselijk gedrag en blijven ook vermoeden dat dít menselijk gedrag is, zoals het eigenlijk zou moeten zijn…( en hoe moeilijk dat is!!!..en wij zullen dat “Rijk van God” zelf wel eens effe ‘naderbij” brengen!!?)

    Wij hebben in onze tijd geen behoefte noch kunnen die verbazing literair met wonderverhalen en een “God van boven” uiten. Wij kunnen wel onze verbazing tastend en stamelend blijven uiten.over die opvallende Jezus en -zoals de eerste christenen dat ondanks zijn afgang deden- trachten om op zijn manier te leven

    En hopelijk gaan kerken ook weer beter snappen dat kuriake=kerk=(bovenbeschreven) “gemeenschap van Jezus” is!!

    PS Reageert men hier niet omdat men denkt dat het bekende “goed nieuws” modern nep nieuws is?

    Like

Reacties welkom. Er kan gemodereerd worden.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.