Kleingeestig hoofdredactioneel commentaar Reformatorisch Dagblad

thinkers_cartoon

In een hoofdredactioneel commentaar stelt het Reformatorisch Dagblad – naar aanleiding van een initiatiefwet van D’66 – dat ‘onze hele bevolking gedwongen wordt hetzelfde te denken over het seksuele gedrag’. Wel vindt de redactie het goed dat een leerkracht voor de klas zegt dat de Bijbel een homohuwelijk verbiedt. Moet iedereen hetzelfde als de Bijbel geloven?

‘Waar het om gaat, is of scholen de vrijheid mogen hebben om van hun medewerkers te vragen in leer en leven de levensvisie uit te dragen die de school voorstaat. Leerlingen verwachten dat ook. Het kan toch niet zo zijn dat een leerkracht voor de klas beweert dat de Bijbel een homohuwelijk verbiedt en een opmerkzaam kind de vinger opsteekt en zegt: „Maar meester, u bent toch ook getrouwd met uw vriend?” Elke opvoeder weet dat dit bij kinderen grote verwarring oproept.’ (RD)

Zo’n leerkracht dient zich didactisch bij te laten scholen zodat hij opmerkzame kinderen een adequaat antwoord kan geven. Hij kan bijvoorbeeld zeggen dat er mensen zijn die volgens de Bijbel willen leven en daarom een homohuwelijk afkeuren. Maar dat er anderen zijn die niet volgens de Bijbel willen leven – of deze minder orthodox uitleggen – en een homohuwelijk goedkeuren. Dat is pas èchte vrijheid van godsdienst: uitleggen dat mensen verschillend kunnen denken over godsdienst, of niet in God geloven.

‘Er zijn evenzeer voorbeelden dat homo’s zich op bijvoorbeeld reformatorische scholen veilig voelen.’ (RD)

rd2
Bovenstaande zin komt ook van de hoofdredactie. Het bestaat niet dat een homo zich op een reformatorische school veilig kan voelen. Stel dat zijn vriend hem spontaan komt ophalen uit school en hem als begroeting omhelst of een kus geeft? Hij wordt op staande voet ontslagen. Hij moet dus huichelen in naam van God. Zijn collega’s zullen hem bovendien hooguit gedogen, maar nimmer accepteren als zij werkelijk de orthodox-Bijbelse visie onderschrijven. De situatie op zo’n school is bovenmatig huichelachtig. Jezus houdt niet van huichelaars.

Zo’n leraar kan natuurlijk nooit zichzelf zijn op zo’n orthodox-Bijbelse school, laat staan dat hij zich veilig kan voelen: hij zal immers juist en voortdurend het onvrije van godsdienst ervaren.

‘Natuurlijk zal een aantal indieners zeggen dat je dergelijke standpunten op grond van de Bijbel helemaal niet meer mag verkondigen. Maar dat betekent dan dat zij niet alleen de vrijheid van onderwijs inperken maar ook die van godsdienst. Laten ze dat dan tenminste eerlijk zeggen.’ (RD)

Iedereen mag uiteraard altijd standpunten op grond van de Bijbel verkondigen. Maar laten we inzien dat er ook andere standpunten zijn. En die mogen, moeten zelfs, eveneens aan de orde komen, wil je kinderen niet indoctrineren. Als je lesgeeft op school, verkondig je zeer vele standpunten. Die staan soms haaks op elkaar. Er is in de wereld meer dan de Bijbel. Of mogen orthodox-Bijbelse kinderen dat niet weten en moeten zij wereldvreemd opgevoed worden? Dan beperk je ook nog de vrijheid van onderwijs.

Zie: Commentaar: Initiatiefwet D66 tast vrijheid van godsdienst aan
Illustr: kijk-op-actua.blogspot.com

Hogeschool voor Filosofie en Liberal Arts: Filosofie b(l)oeit!

DSCF4116
Bezield zijn ze op de eerste Open Dag: de docenten die per september 2014 studenten verwelkomen voor de eerste driejarige HBO-opleiding Filosofie en Liberal Arts (HFLA) in Nederland. Dat betekent studeren in deeltijd; met de mogelijkheid colleges digitaal te volgen; met colleges op twee avonden per week. De eerste Open dag vond plaats in de Kargadoor in Utrecht, de stad waarin ook de colleges te volgen zijn.

Rijk_SchipperDr. Rijk Schipper verrichtte op 1 maart de aftrap met de introductie Filosoferen in maatschappelijke context en gaf tevens een toelichting op de uitgangspunten van de HFLA. Daarna werden de verschillende studierichtingen gepresenteerd door dr. Tania Kochetkova en dr. Taede A Smedes.

‘Filosoferen in maatschappelijke context’, is het motto van de HFLA. Interessant zijn de drie afstudeerrichtingen, zoals Journalistiek & Media; Onderwijs & Liberal Arts en Beleid & Consult. Naast deze afstudeerrichtingen kent de HFLA vier leerlijnen, zoals Duurzaamheid, Politiek, Cultuur en Levensbeschouwing. Studenten worden opgeleid tot filosoof; voorbereiding op een beroep staat centraal.

TaedeDe studierichting Journalistiek en Media met de leerlijn Levensbeschouwing trok vooral mijn aandacht. Deze is nog in ontwikkeling, evenals de andere studierichtingen en leerlijnen. Bij Levensbeschouwing moet je denken aan modules zoals Filosofie & Levensbeschouwing waarin onder meer een verkenning van de verschillen en overeenkomsten tussen rede en religie. In de lessen zal de verhouding geloof en wetenschap centraal staan.

Voorbeeld van een andere module is Media & Religie. In deze module zal aandacht worden besteed aan de manier hoe er in onze samenleving tegen religie en levensbeschouwing wordt aangekeken, welke veranderingen en trends er zichtbaar zijn (bijvoorbeeld van geïnstitutionaliseerde religie naar spiritualiteit; het opkomende ‘nieuwe atheïsme’), en hoe er in de media met religie wordt omgegaan.

face TatjanaEen vervolgmodule Filosofie & Levensbeschouwing leert belangrijke filosofische stromingen tegen elkaar af te zetten en ook op zoek te gaan naar de overeenkomsten. Oefening in de lectuur van ‘klassieke’ filosofische teksten en het gebruik daarvan in de praktijk van het onderwijs. Moreel beraad is weer een andere module.

Tot zover summier beschreven waardoor ik vooral geboeid werd. Op de zeer uitgebreide site van de HFLA kan je mede met behulp van verschillende pdf’s uitvoerig bestuderen wat er tot dusver te vinden is over alle afstudeerrichtingen en leerlijnen.

Wil je meer weten over de HFLA, ga behalve naar de site ook naar de eerstvolgende Open Dag op 12 april, in de Kargadoor in Utrecht.

logo_rond_220Zie: Hogeschool voor Filosofie en Liberal Arts (HFLA)

Foto boven (PD): Docent dr. Taede A Smedes vertelt over de leerlijn Levensbeschouwing 

Foto’s (HFLA): Van boven naar beneden: Dr. Rijk Schipper, dr. Taede A. Smedes en dr. Tania Kochetkova. 

Big History: wetenschappelijke scheppingsgeschiedenis

MotherEarth2
Genesis
, maar dan met sterrenstof. In het artikel ‘Big History’ schrijft bioloog Gert Korthof over een synthese van kosmologie, evolutie en cultuurgeschiedenis. Dit naar aanleiding van het boek Big History and the Future of Humanity van Fred Spier, dat Korthof een wetenschappelijke scheppingsgeschiedenis zou willen noemen omdat het vragen stelt als: Wie zijn we? Waar komen wij vandaan? Waar gaan we naar toe? Waar komt alles vandaan?

Big History is een benadering van de plaats van de mens in de natuur en de kosmos die de potentie heeft boven traditionele scheidslijnen zoals theïsme – atheïsme uit te stijgen en zo een verbindend gemeenschappelijk perspectief kan bieden.’

fredspieruvaGenesis en sterrenstof
Een pakkend blog over een boek van biochemicus en cultureel antropoloog Spier (foto UVA), dat volgens Korthof gebaseerd lijkt op dezelfde motivatie die de auteurs van het Bijbelboek Genesis gehad moeten hebben, daar Genesis weet dat we ‘uit het stof der aarde’ zijn gevormd.

Korthof stelt dat de Bijbel nog niet wist dat het stof op zijn beurt weer gevormd is uit sterrenstof, doormiddel van de Big Bang die de mens een onlosmakelijke band geeft met het universum.

Big History vertelt het hele verhaal en onderbouwt dat verhaal met inzichten uit de meest uiteenlopende wetenschappelijke disciplines zoals kosmologie, astrobiologie, evolutiebiologie, paleontologie, geologie, klimatologie, antropologie, archeologie, geschiedenis en cultuurwetenschappen. Big History graaft dieper, gaat verder terug in de tijd, zoekt en vindt grotere, en vaak onverwachte verbanden. Je zou Big History ook kunnen typeren als een viervoudige evolutie: kosmische evolutie, chemische evolutie, biologische evolutie en culturele evolutie.’

Theïsme – atheïsme
Interessant en hoopvol vind ik dat Korthof in zijn blog stelt dat Big History de potentie heeft boven de tegenstelling theïsme – atheïsme uit te stijgen. Hij verwijst ook naar de betekenis van het woord ‘religie’ dat ‘herverbinden’ betekent en citeert daarmee wetenschapper Matthijs Schouten, die biologie, vergelijkende godsdienstwetenschappen en Oosterse filosofie studeerde:

Als je het woord religie gebruikt in wat wellicht de oorspronkelijke betekenis was, ‘herverbinden’, ligt hier wel een interessant punt. Het duurzaamheidsdenken komt voort uit het bewustzijn dat we als mens deel uitmaken van een groter geheel, het ecosysteem aarde zou je kunnen zeggen. Het betrokken zijn op het welzijn daarvan is voor meer en meer mensen betekenisvol.’

gertkorthofBig Bang
Als conclusies die Korthof (foto GK) trekt, noemt hij Big History belangrijk voor het onderwijs: evolutieboeken zouden moeten beginnen met de evolutie van de kosmos (Big Bang.) Ook geeft het een ideaal kader om de ecologische footprint van menselijke beschaving te bestuderen en om over de toekomst na te denken. En als derde conclusie:

Omdat Big History in principe descriptief is blijft er ruimte over voor beide partijen om hun eigen levensbeschouwing toe te voegen. Ook de ecologische footprint stijgt boven de tegenstelling theïsme–atheïsme uit: beide partijen zouden zich zorgen moeten maken om de toekomst van de mensheid.
Alle planetaire problemen zoals wereldbevolking(!), klimaat(!) stijgen boven nationaliteit, ras, geloof, arm en rijk uit.’
 

Earth’s life-support system
Korthof legt er de nadruk op dat Spier bezorgd is over de toekomst van de mens en zich afvraagt of de aarde in 2050 berekend is op 9 miljard mensen. Korthof verwijst hier naar een artikel in Nature, ‘waarin wordt betoogd dat de doelstellingen van de VN om armoede uit de wereld te helpen niet zonder bescherming kan van het ‘Earth’s life-support system’ (atmosphere, oceans, forests, waterways, biodiversity and biogeochemical cycles.)

smedesKorthof besluit met een krachtig citaat uit het boek God én Darwin, hoofdstuk Sterrenkinderen, van Taede A. Smedes (foto TAS), dat de bioloog ‘onverwacht’ vindt omdat het van een theoloog komt:

Evolutie moet niet alleen gaan om biologie, maar moet kosmologisch worden doorgetrokken: evolutie is een kosmologisch proces waarbij de evolutie van leven op aarde volledig ligt ingebed in de evolutie van het heelal, van de kosmos. De biologische evolutie is slechts een onderdeel van de evolutie van het heelal, en kan vanuit een theologisch-filosofisch perspectief pas worden begrepen wanneer de evolutie van het geheel ter sprake komt. Pas dan kom je volgens mij in de buurt van wat theologen door de eeuwen heen onder ‘schepping’ hebben verstaan. Dit is volgens mij het punt waarop een verdiepende discussie zou moeten beginnen.’

Zie: Big History: een synthese van kosmologie, evolutie, en cultuurgeschiedenis (Gert Korthof)

Foto: endandit.nl

bighistoryVoor Fred Spier was de Earthrisefoto uit 1968 dé grote inspiratiebron voor Big History: de aanblik van de planeet aarde vanaf de maan gezien. De foto geeft je het plotselinge besef dat de aarde waar je leeft en die je deelt met alle andere mensen en al het andere leven, een kleine, kwetsbare bol is met water, land, wolken en een dunne, onzichtbare atmosfeer, die in een oneindige, zwarte, vijandige, lege ruimte zweeft. Die ‘pale blue dot’ is een oase in een overigens levenloos heelal. Die planeet is onze woonplaats, ons thuis. (Gert Korthof)


Big History and the Future of Humanity
 van Fred Spier is in het Engels en is niet vertaald. Er is wel een vertaling van een ouder werk: Fred Spier Geschiedenis in het groot. Een alomvattende visie (1999). Een ander Nederlandstalig boek is: Cynthia Stokes Brown (2009) Big History · Van de oerknal tot vandaag, hier ligt de nadruk op culture evolutie van de mens.

Video: Big History and the Future of Humanity (Fred Spier)

‘Wetenschap stelt vooraf kennisgrenzen’

nb_pinacoteca_raphael_the_school_of_athens_detail_plato_and_aristotle
‘Onze wetenschap en cultuur zijn doordesemd van het materialistische dogma dat alleen de materie ècht bestaat. Wat daar niet toe te herleiden is, is flauwekul.’ Een geloofsuitspraak van jewelste, meent historicus John Van Schaik. En bovendien niet zo’n hele sterke.’ Van Schaik is docent aan de Hogeschool Geesteswetenschappen in Utrecht, een school die groeit als kool, terwijl de studie theologie in het slop zit.

‘In feite gaat de wetenschap niet over wat wel of niet bestaat. De wetenschap is een methode om de werkelijkheid te onderzoeken. Dat zou je dus open en onbevangen moeten doen. Maar dat gebeurt niet. In plaats dat je zegt ‘ik weet het niet’ van dingen die je niet begrijpt, stelt de huidige wetenschap vooraf kennisgrenzen. Mensen als hersenonderzoeker Dick Swaab, dat zijn diehard gelovigen, materialisten van de oude stempel. Maar ook de rest van de wetenschap zit opgesloten in een verouderd wereldbeeld. Het is hoog tijd voor een nieuw paradigma.’ 

johnvanschaik (1)In een interview met journalist en theoloog Theo van der Kerkhof op de site NieuwWij stelt de HGU van Van Schaik (foto: HGU) geen kennisgrenzen. Hij neemt de materiële werkelijkheid serieus, maar onderkent dat er méér is.

‘Er is ook een wereld van de geest. Een tweede kenmerk: wij zijn niet alternatief maar additief. Al onze docenten zijn academisch gevormd. Wij verzetten ons dus niet tegen de wetenschap, maar vullen haar aan. En ten derde zijn wij ‘ontwikkelingsgericht’.  

Van Schaik zegt de geest serieus te nemen, maar niet te verzanden in gezweef en staat een wetenschappelijke benadering van het geestelijke voor.

‘Geschriften van mystici kun je met gewone wetenschappelijke methode onderzoeken. Bij onze opleidingen kun je een module ‘Bijna doodervaringen’ op het lesprogramma aantreffen, maar onze studenten krijgen evengoed filosofiegeschiedenis, Bijbelexegese. Daar is niks zweverigs aan. Maar het belangrijkste is wellicht dat wij de ervaringen van mensen serieus nemen. Tegenwoordig ervaren steeds meer mensen dat het oude materialistische paradigma tekort doet aan de mens. Wij doen iets met dat gemis.’ 

HGUDe HGU biedt als opleidingen Filosofie, Religiestudies, Geestelijke Begeleiding, Zingeving & Spiritualiteit, Energetisch Therapeut en Master Spiritualiteit. Op 9 maart is er weer een open dag met informatie over de studierichtingen Zingeving & Spiritualiteit, Energetisch Therapeut, Verlies- en rouwbegeleiding, Stervensbegeleiding en de (pré)Master Spiritualiteit.

De ervaring leert dat de informatiedagen snel volgeboekt zijn. Aanmelden kan hier.

Zie: ‘Engelen bestaan en ze dragen een spijkerbroek’ (NieuwWij)

en: Hogeschool Geesteswetenschappen Utrecht (Update 12 4 2017: NU: Academie voor Geesteswetenschappen)

Illustr: Detail van ‘De School van Athene’ door Rafael; de man met de lange grijze baard moet Plato voorstellen (HGU)