‘Jan en alleman kletst over religie’


Bénédicte Lemmelijn, hoogleraar Oud Testament van de K.U.Leuven, is van mening dat de Bijbel geen journalistiek en geen geschiedenisboek is. ‘De Bijbel is in de eerste plaats klassieke literatuur, geschreven vanuit theologisch perspectief. Even klassiek als Homerus en de oude Grieken.’ Zij heeft twintig jaar diepgaande studie van Bijbelse talen en Bijbelse vraagstukken achter zich. – Een interview door Frans Crols in het Belgische magazine Tertio.

De benadering van de Bijbel als een feitenrelaas, als een historische reportage, is fundamenteel fout. De Bijbel verhaalt niet hoe het geweest is, wel hoe het zou moeten zijn. Het boek getuigt over de gelovige ervaringen van auteurs en tijdgenoten in een periode van groeiend monotheïsme. Het denkt na over existentiële vragen, over het ontstaan van de kosmos, de liefde, het lijden, het leven kortom. Kwesties waar wij in 2012 mee blijven worstelen. 

Over iemand die zich twintig jaar verdiept heeft in de Bijbel kan je niet zeggen dat ze zelfs ‘kletst’ over religie. Als student moet je van goeden huize komen, wil je een echte discussie met deze hoogleraar hebben. Het lijkt me dat ze helder en resoluut doceert.

Bij studenten letteren en psychologie, waar ik dus Religie, zingeving en levensbeschouwing doceer, voel ik aanvankelijk soms scepsis omdat ze het vak moeten krijgen, alhoewel ze geen theologie studeren. Ik laat ze vragen stellen vanaf de eerste les; wil met hen de confrontatie aangaan. Vaak is mijn antwoord: ‘Wat jij voorlegt of verwerpt, is voor mij evenmin geloof’, en dan zijn ze verbaasd en geïntrigeerd.

Maar ook mensen in de media met visies op het geloof krijgen er van langs, die kunnen blijkbaar goed uit hun nek kletsen.

’t Is schabouwelijk (betreurenswaardig, pd) als je in de media een Bekende Vlaming hoort met zijn visie op het geloof. Dikwijls denk ik: ‘Man, jouw bedenking is 100 jaar oud en is al lang sluitend weerlegd of in een perspectief geplaatst.’ Het tijdsklimaat speelt daar niet op in. Jan en alleman kletst over religie zonder de minste kennis van zaken.

Een boeiend interview met een hoogleraar die voor haar doctoraat over de plagen van Egypte in het boek Exodus schreef. Zij onderzocht ze tekstkritisch en historisch-redactioneel. In haar onderzoeksgroep leidt zij projecten die de vertaaltechniek van de eerste Griekse vertaling van verschillende Bijbelboeken onderzoeken. Het uitgangspunt vandaag is dat de vertalingen boek per boek gebeurd zijn en veelal door verschillende vertalers.

Bénédicte Lemmelijn behaalde aan de KU Leuven (België) een Licentie in de Godsdienstwetenschappen (1991, en STB), evenals een Licentie in de Godgeleerdheid (1993, STL). In 1997 promoveerde zij aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven tot Doctor in de Godgeleerdheid (PhD en STD) op een proefschrift over de tekst- en redactiekritiek van het zogenaamde ‘Plagenverhaal’ in Exodus 7,14–11,10 (promotor Prof. Dr. Marc Vervenne). Sedert 1993 is zij, eerst als aspirant en later als postdoctoraal onderzoeker van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek –Vlaanderen (FWO-V), verbonden aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven. In 2003 is zij er benoemd als professor Oude Testament binnen de onderzoekseenheid Bijbelwetenschap.

Zie: ‘De Bijbel is geen journalistiek en geen geschiedenisboek’ (Rorate)

Zie ook: De passie van Bénédicte Lemmelijn (KU Leuven)

Foto Oude bijbel in de NH kerk in Delden: hepebo – nationalgeographic.nl

Godsdienstonderwijs voor jonge moslims goed tegen dwang radicalen


Godsdienstonderwijs moet. Is dat niet achterhaald? Dat moeten we toch juist afschaffen? Volgens Bart Voorzanger niet, omdat (vooral jonge) moslims meer kennis en inzicht nodig hebben in hun eigen islam om radicale geloofsgenoten van repliek te kunnen dienen. Thuis en in de moskee krijgen ze dat te weinig. Met meer kennis en inzicht kunnen zij beter hun eigen geloofs- en gedragskeuzen rechtvaardigen. En zijn ze beter bestand tegen dwang van radicalen.

Kortom, ze weten maar weinig van hun eigen geloof, en alle kennis die hen kan helpen hun eigen positie te bepalen, die met kracht van argumenten te verdedigen, en respectvol maar standvastig afstand te nemen van visies die hen niet aanspreken, wordt hen haast stelselmatig onthouden.  

Voorzanger, op de site ‘Sargasso’, schrijft hierover naar aanleiding van het feit dat de Hogeschool van Amsterdam zijn informele gebedsruimte op slot deed, omdat gematigd islamitische studenten zich door een groep fanatiekelingen gedwongen voelden om er gebruik van te maken. Voorzanger redeneert nu dat godsdienstige vorming kan voorkomen dat een niet te verwaarlozen islamitische minderheid gegijzeld wordt door een handvol radicalen.

Het Nederlandse onderwijs zal in elk geval zijn islamitische leerlingen en studenten een gedegen godsdienstige vorming moeten meegeven. Dat is in hún belang, omdat het ze de vrijheid geeft zélf te besluiten wat ze willen geloven en welke betekenis ze hun geloof in hun leven willen geven. Onze grondwet garandeert vrijheid van godsdienst, en voor die vrijheid zijn kennis en inzicht noodzakelijke voorwaarden.

Zie: Godsdienstvrijheid vereist godsdienstige vorming (Sargasso)

Illustr: kuleuven.be

Haastige theologiestudenten niet zo barmhartig

En dat nog wel na een voorbereiding van een preek over de barmhartige Samaritaan. Een experiment van John Darley en Daniel Batson toont dat aan. Een man, die in het complot zit, zakt in elkaar op de route waar de studenten lopen. Het onderzoek laat zien dat mensen – met alle goede bedoelingen – anderen die onze hulp nodig hebben onder tijdsdruk negeren. We zien zelfs niet dat anderen ons nodig hebben.

Dit onderzoek en vele andere zijn te vinden in het eind 2011 bij Business Contact verschenen boek Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen, door Muel Kaptein (partner KPMG Forensic & Integrity.) De schrijver waarschuwt voor DSB, ofwel de doof-, stom- en blindheid voor ethisch onzuivere acties en keuzes. Een sluipend gevaar waaraan organisaties en de mensen die daarvan deel uitmaken blootstaan.

De studenten kregen de opdracht een korte preek te geven over de barmhartige Samaritaan uit de Bijbel. In dit verhaal wordt een Joodse man overvallen die op weg is van Jeruzalem naar Jericho door rovers overvallen en achtergelaten. Verschillende rolmodellen uit die tijd, die zich voorstonden op hun vroomheid, zoals een priester en een leviet, zien de man wel liggen maar passeren hem een voor een zonder hem te helpen. Dan komt er een Samaritaan langs. Alhoewel Joden vijandig stonden tegenover Samaritanen, verzorgt de Samaritaan de Joodse man en brengt hem naar een herberg, waar hij voor zijn verblijf betaalt.

Het thema van de preek was ‘behulpzaamheid’. Als de studenten klaar waren met hun voorbereiding, zou de preek gefilmd worden in een ander gebouw op het terrein van de universiteit.

Wanneer de theologiestudenten alle tijd kregen om naar het andere gebouw te lopen, hielpen zij de man bijna allemaal. Maar wanneer de onderzoekers ervoor zorgden dat de studenten te laat vertrokken, daalde dit percentage tot 63%. Ruim een derde van de studenten hielp de man niet. Maar nu komt het. Wanneer de docent de studenten aanspoorde zo snel mogelijk naar het andere gebouw te gaan omdat er geen tijd te verliezen was, kelderde het percentage nog veel verder. Slechts 10 procent hielp de man nog.
Van de theologiestudenten die gingen preken over hulpvaardigheid liet 90% de man links liggen. Sommige studenten stapten zelfs over de man heen.

Ik vraag me af hoe niet-theologiestudenten gereageerd zouden hebben, dat vertelt het onderzoek niet. Misschien waren de cijfers nog schrijnender geweest. Maar het is wel frappant dat, net na de voorbereiding van een preek over behulpzaamheid, juist theologiestudenten vergeten behulpzaam te zijn als ze haast hebben. Tijdsdruk blijkt in ieder geval de belangrijkste factor te zijn waardoor mensen hun behulpzaamheid uit het oog verliezen.

Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen beantwoordt de vraag waarom oprechte en gewetensvolle medewerkers soms toch over de schreef gaan. Waardoor integere en intelligente bestuurders ontsporen. Wat zorgt ervoor dat welwillende organisaties ineens hun klanten, werknemers en aandeelhouders om de tuin leiden? De sociale psychologie heeft verrassende antwoorden op deze intrigerende, actuele vragen.

Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen, 52 bespiegelingen over ethiek op het werk, Muel Kaptein, Paperback, 240 blz., 1e druk, 2011, Business Contact, EAN: 9789047004479.
Update 07112024 (lay-out)

Vrijdenkers en humanisten in debat over…God!


Voltaire
was een vooruitstrevend humanist èn deïst die worstelde met het bestaan van God en het idee van het aardse paradijs. Een bekende uitspraak van hem was: ‘Als God niet had bestaan, zou hij uitgevonden moeten worden’. Atheïst dr. Floris van den Berg vindt het deïsme van Voltaire acceptabel. Volgens hem kunnen 
in die zin religie en humanisme samengaan. Is Van den Berg deïst?

Voltaire legde de nadruk op de rede. Dat doet Van den Berg ook. Voltaire wees alle vooroordelen, bovennatuurlijke en dogmatische verklaringen af. Van den Berg eveneens. Alleen is het wel zo dat Van den Berg van religie af wil. ‘Hoe komen we van religie af’, is dan ook de titel van een boek dat hij daarover schreef. Hij zou nooit een kerk oprichten, zoals Voltaire deed. Hij liet zelfs de tekst ‘Deo erexit Voltaire, Voltaire bouwde dit voor God’ erop aanbrengen. Toch was het paradijs voor Voltaire ‘de plek waar je bent’.

Goddelijkheid
Voor Voltaire was de waarde van de goddelijkheid van de mens zichtbaar door de manier waarop hij omgaat met zijn medemens. Zoiets zal Van den Berg ook wel menen. Hun ideeën lijken op de filosofie van de atheïstische dominee Klaas Hendrikse, die ongetwijfeld Voltaire goed heeft bestudeerd. Hoe dan ook, wellicht horen we Van den Berg zijn filosofie verduidelijken tijdens het debat ‘Is godsdienst aan de Universiteit voor Humanistiek heilig?‘.

Het debat wordt na een korte inleiding geopend door dr. Anton J.L. van Hooff, voorzitter van de Atheïstisch-Humanistische Vereniging De Vrije Gedachte en prof. dr. Harry Kunneman, hoogleraar Sociale en politieke theorie aan de Universiteit voor Humanistiek.
In de loop van de avond zullen zich ook prof. dr. Peter Derkx, dr. Floris van den Berg en drs. Wouter Kuijlman in de discussie mengen. Tijdens de diverse debatrondes is ruime gelegenheid voor de zaal om mee te praten.

Verontwaardiging
Het dogmatische van de vrijdenkers in hun strijd tegen religie en de verbazing van aanhangers van De Vrije Gedachte, dat juist aan een humanistisch opleidingsinstituut een stevige aanpak van het geloof verontwaardiging wekte, is de aanleiding voor dit debat.
Dat vindt plaats op donderdag 19 januari 2012 in zaal 1.40 van de Universiteit voor Humanistiek aan de Kromme Nieuwegracht 29 in Utrecht, 19.00 uur – 21.30 uur (aansluitend een borrel.)

Alle belangstellenden zijn van harte welkom. Je kunt je deelname voor deze (gratis) debatavond opgeven via dit formulier. 

Zie: ‘Zonder dialoog aan de goden overgeleverd’ (human.nl)

Bron: Voltaire (1694 – 1778) (Humanistische canon)

Illustr: raycomfortfood.blogspot.com  (‘Atheists, Voltaire, Morality and God’)