Een atheïstische geloofsgemeenschap

‘Altijd al geweten dat atheïsme een religie is. Eindelijk komen ze uit de kast.’ Aldus luidt een reactie van een lezer op de vraag van De Vrije Gedachte of een atheïstische kerk een goed idee is. ‘Een atheïstische geloofsgemeenschap,’ zo oppert De Vrije Gedachte. ‘Verdient dit idee navolging in Nederland? Zo ja, zou het iets kunnen zijn voor De Vrije Gedachte?’

‘In meerdere steden op onze planeet worden nu wekelijks bijeenkomsten gehouden waarbij toehoorders kunnen luisteren naar een seculier verhaal. De organisatoren komen tegemoet aan een basisbehoefte van de mens: gemeenschapszin.’

De Vrije Gedachte verwijst naar Trouw waar in een artikel wordt gesteld dat de kerk voor atheïsten gebruik maakt van ‘het goede dat religie te bieden heeft’, zoals gemeenschapszin. Trouw zegt dat het idee van levensbeschouwelijke bijeenkomsten voor ongelovigen aanslaat volgens de Londense comedians Sanderson Jones en Pippa Evans, die de zogeheten Sunday Assembly begonnen op hun website. Ze willen delen in het goede dat religie te bieden heeft.

‘Het zou zonde zijn als atheïsten daar enkel van af zouden zien ‘omdat ze andere theologische inzichten hebben’. De comedians waren niet de eerste die op het idee van een seculiere kerk kwamen; filosoof Alain de Botton organiseert al enkele jaren vergelijkbare bijeenkomsten.’

Een van de lezers zegt op de site van De Vrije Gedachte met genoegen terug te kijken op de zondagsbijeenkomsten van De Vrije Gedachte in Rotterdam, waar hij in de late jaren 60 van de vorige eeuw graag kwam en met enige regelmaat voordrachten hield over allerlei onderwerpen die met vrijdenken e.d. te maken hadden. Het idee om de geloofsgemeenschap om ‘godvrije’ gedachten te exploreren, te bediscussiëren en te verdiepen, leidt tot de opmerking:

‘Dat van die godvrije gedachten lijkt me een moeilijke. Atheïsten zijn nu eenmaal mensen die het meest praten over waar ze het minst van weten en begrijpen: religie.’

Zie: De atheïstische kerk, een goed idee?

en: Kerk voor atheïsten krijgt navolging in VS en Australië

Theologie en het claimen van de waarheid

Hoogleraar praktische Theologie Ruard Ganzevoort schreef in juni dat de theologie haar claim op de waarheid moet opgeven: ‘Als we de oude begrippen uit hun strikt religieuze tradities losmaken, ontdoen van waarheidsclaims en bevrijden uit het kerkelijke jargon, kunnen ze opnieuw vruchtbaar worden.’ Filosoof en theoloog Rik Peels zegt nu dat elke vorm van theologie zonder waarheidsaanspraak gedoemd is tot inconsistentie en intolerantie.

Waarheidsclaim? Is er een waarheid dan? Is er al een app van? Dat zouden vele apps worden, ieder mens heeft zijn waarheid. Daar kun je het over hebben, zonder elkaar naar het leven te staan, maar gewoon uit onderlinge nieuwsgierigheid. Wat denk jij? Wat is jouw waarheid?

En dan is er hopelijk nergens een scheidsrechter die beslist welke waarheid de waarheid is. Over alles kan je spreken, al of niet stellig, al of niet over God, of liever over geloof, hoop en liefde, zoals Ganzevoort zo graag doet.

‘De godsdienstpsycholoog Paul Pruyser schreef eind jaren zeventig over geloof als kenmerk van geestelijke gezondheidszorg. Hij doelde daarbij niet op ‘het geloof’ als een set van leerstellingen en normen, maar over een levenshouding waarbij iemand het leven beaamt en zich engageert met idealen en dromen.’ (Ruard Ganzevoort in: Spelen met heilig vuur.)

Ganzevoort stelt dat mensen geen behoefte meer hebben aan godgeleerden die de waarheid in pacht hebben, maar aan theologen die oude en nieuwe spirituele bronnen kunnen duiden. Zij moeten buiten de veilige kaders van kerken en religieuze tradities durven stappen. Rik Peels stelt nu juist dat Ganzevoort zelf allerlei waarheidsclaims stelt, bijvoorbeeld zijn bewering dat (het waar is dat) de theoloog over God niets zinnigs kan zeggen en alleen zinnig kan spreken over mensen, hun bronnen en tradities.

‘De een denkt bij ‘God’ aan de dwang van de klassieke kaders terwijl de ander die zich niets aantrekt van officiële religieuze verhalen. Daarmee is het woord ‘God’ niet geschikt als eenduidig concept; het kan echter bij uitstek dienen om de veelkleurigheid van persoonlijke betekenissen te verduidelijken.’ (Ganzevoort)

Eigenlijk hangt Ganzevoort een heleboel waarheden aan – die hij wijsheden noemt – en bespreekt in zijn pamflet Spelen met heilig vuur dan ook de wijsheidstradities, zoals bij de Griekse filosofen en de religieuze heilige boeken, en noemt ook het humanisme dat teruggrijpt op oudere bronnen, en volkse en alledaagse tradities met hun tegeltjeswijsheden.

‘De preken die Dietrich Bonhoeffer van 1931 tot 1933 in Berlijn hield, staan vol met claims omtrent waarheid en onwaarheid van dingen die in zijn tijd geroepen werden. Zijn preken houden zijn gehoor een spiegel voor.’ (Rik Peels)

Peels stelt dat de theoloog op basis van ervaringen, tradities, intuïties, de Bijbel en andere bronnen wel degelijk allerlei dingen over God zeggen en daar een redelijke publieke discussie over voeren, terwijl Ganzevoort stellig en zonder argumentatie stelt dat de theoloog niets zinnigs over God kan zeggen.

‘Een redelijke publieke discussie’ betekent volgens mij dat er geen enkele claim te beluisteren zal zijn, maar iedereen ruimte krijgt voor zijn eigen waarheid. De theoloog kan van alles (of niets) over God zeggen, al naar gelang die bron die hij gebruikt. Het kan allemaal zinnig zijn, zolang je naar elkaar luistert, zonder verplicht te zijn de waarheid te moeten slikken. Zonder echter een claim op de waarheid worden de waarheden pas echt interessant. Het blijft altijd jouw of zijn/haar waarheid. En daar mag over en weer best kritisch mee worden omgegaan.

‘Omdat er ruimte is voor waarheidsclaims, wordt het ook mogelijk kritisch te schiften. We kunnen dan schadelijke visies, zoals de morele opvatting dat een weduwe met haar man levend begraven moet worden wanneer hij overleden is, en empirisch aantoonbare onwaarheden, zoals de opvatting dat de aarde niet meer dan een paar duizend jaar oud zou zijn, kritisch bevragen.’ (Peels)

Zie: Theologie als makelaar in levenswijsheid?

en: De theologie moet haar claim op de waarheid opgeven

Illustr: xandernieuws.nl

Dr. Rik Peels (foto: VU) is postdoctoraal onderzoeker en docent aan de Faculteit Wijsbegeerte van de Vrije Universiteit Amsterdam, De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam, mail@rikpeels.nl, website: http://www.rikpeels.nl. Hij doet onderzoek naar de grenzen van de wetenschap binnen het project Science beyond Scientism en is verbonden aan het Abraham Kuyper Center for Science and Religion.

Ruard Ganzevoort (foto: hetgoedeleven.nl) daagt de theologie uit zich buiten de kaders van de christelijke kerk te richten op wat hij ‘publieke theologie’ noemt. Dit betekent dat theologen hun claim op de waarheid moeten opgeven en het gesprek aan moeten gaan over levenswijsheid in kunst, cultuur, politiek en economie, zorg en onderwijs, wetenschap en sport, kortom in het gehele leven. De theoloog moet een makelaar in levenswijsheid worden die kennis niet langer alleen uit de christelijke traditie haalt, maar vanuit diverse bronnen mensen kan helpen keuzes te maken op het gebied van de levensbeschouwing. (ruardganzevoort.wordpress.com)

God en de Buitenaardsen

‘Op basis van wat we weten van hoe het heelal eruit ziet en van de bouwstenen van leven, wordt het steeds waarschijnlijker dat het heelal krioelt van leven. Het probleem daarbij is dat de afstanden zodanig zijn dat het heel moeilijk is om over dat leven iets te weten te komen, en vandaar dat het zo stil blijft.’ Aldus godsdienstfilosoof, theoloog en schrijver Taede A. Smedes afgelopen zondag afgelopen zondag in de Grote Kerk in Drachten: ‘Zijn wij alleen?’

‘Voor zover we nu weten, is ET nog altijd niet gevonden. De aardse telescopen hebben in de loop der jaren talloze signalen uit de ruimte ontvangen. Toch lijkt een signaal van ET er nog niet tussen te zitten. Maar morgen kan het zomaar anders zijn.’

Smedes verwijst op zijn weblog over geloof en wetenschap naar fysicus Enrico Fermi (foto: spacepage.be), die ooit op een aantal kladblaadjes berekende dat het in ons sterrenstelsel wel moest krioelen van buitenaardse beschavingen. Tien jaar later begon project Ozma met het luisteren naar signalen van intelligente beschavingen uit de ruimte met behulp van grote radiotelescopen op aarde.

‘Het is het begin van een langdurig project dat we nu kennen onder de afkorting SETI: de Search for Extraterrestrial Intelligence. Het huidige SETI draait feitelijk rond één veronderstelling: als er andere intelligente wezens bestaan, dan zullen die vermoedelijk ook signalen de ruimte in sturen, net zoals wij mensen dat doen met radio- en televisiesignalen.’

‘Beschavingen die, gezien de ouderdom van sommige sterren, miljoenen jaren op ons vooruit moesten zijn. We zouden al lang van hun bestaan moeten afweten, en toch doen we dat niet. Waar zijn ze dan? Waar is iedereen? Dat is de kern van wat vandaag de dag de Fermi-paradox genoemd wordt.’

Daar Smedes theoloog is, valt te verwachten dat een van de bekendste buitenaardsen, die we ook wel God noemen, ter sprake komt. Hij verwijst naar jezuïet en astronoom van het Vaticaanse observatorium José Gabriel Funes, die stelde dat, net zoals op aarde een veelheid van levensvormen bestaat die we Gods schepselen noemen, ook buitenaardse wezens Gods schepselen zijn. Maar omdat dat zondaars zijn, zo weet – volgens Smedes – creationist Ken Ham, kunnen ze de Bijbel nooit begrijpen…

Smedes vraagt zich verder af of buitenaardsen ook geschapen zijn naar het beeld Gods. Als dat zo is, dan lijken mij de buitenaardsen niet op E.T. maar op mensen. Smedes stelt dat God wellicht een unieke relatie heeft met de mens, maar geen exclusieve. God zou dus ook relaties met buitenaardse beschavingen kunnen hebben.

‘Als er buitenaardse intelligente wezens bestaan, dan hebben die hun eigen unieke evolutionaire geschiedenis, en kunnen die theologisch gesproken op hun eigen wijze een unieke relatie hebben tot God, een wijze die op geen enkele wijze ten koste gaat van de uniciteit van de mens.’

Zie: De preek van afgelopen zondag: Zijn wij alleen? Christelijk geloof en de mogelijkheid van buitenaards leven

Illustr: forocristiano.iglesia.net

Dr. Taede A. Smedes (Drachten, 1973) (foto: TS) is godsdienstfilosoof, theoloog en schrijver. Zijn specialisme is de bestudering van hoe de christelijke theologie zich verhoudt tot de natuurwetenschappen (‘science & religion’).
Hij schreef over dit onderwerp een aantal boeken, zoals God en de menselijke maat: Gods handelen en het natuurwetenschappelijke wereldbeeld (Zoetermeer: Meinema 2006) en God én Darwin: Geloof kan niet om evolutie heen (Amsterdam: Nieuw Amsterdam 2009).
Hij was tot voor kort werkzaam als onderzoeker aan de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiestudies van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Kerkdienst over buitenaards leven

Zijn de Goden zelf buitenaardsen? Is God overal, maar bevindt hij zich vooral buitenaards? Dragen we daarom een dienst op over buitenaards leven? Voorganger van de kerkdienst is dr. Taede Smedes, een internationaal erkende expert op het gebied van de interactie tussen geloof en natuurwetenschap. Momenteel werkt hij aan een boek over onder meer de problematiek van buitenaards leven en christelijk geloof.

‘De laatste jaren verschijnen er dagelijks krantenberichten waarin sterrenkundigen ontdekkingen aankondigen van nieuwe, aarde-achtige planeten waarop misschien leven mogelijk is. Is het mogelijk dat de mens niet het enige intelligente wezen in het heelal is? Wat zijn de implicaties hiervan voor het christelijk geloof? En wat zegt de Bijbel? De dienst zal rond deze thematiek draaien. Het is daarbij niet de bedoeling om antwoorden te geven, maar om de kerkganger uit te dagen zelf mee te denken over een kwestie die ooit tot het rijk van speculatie en science fiction behoorde, maar die morgen al realiteit kan zijn.’

Verwachten we ons heil nu van de buitenaardsen, nu God een beetje dood lijkt en het secularisme op aarde rondwaart? Wat zegt de Bijbel, daar zal Smedes (foto: TS) het over hebben. Over UFO’s kan ik daarin niets vinden, noch in het O.T. noch in het N.T.
Of misschien toch, dit:

‘Ezechiël 1:1-28: En ik zag een stormwind kwam uit het noorden, een zware wolk met flikkerend vuur iets wat eruit zag als blinkend metaal en in het midden daarvan was wat geleek op vier wezens, zij hadden de gedaante van een mens… (…) Boven de hoofden der wezens was wat geleek op een uitspansel als ontzagwekkend ijskristal, uitgespreid boven over hun hoofden.’

Wellicht weet Smedes meer. Waren de Goden zelf buitenaardsen? Smedes hield hierover een interview met de Delftse luchtvaart- en ruimtevaartdeskundige Coen Vermeeren (foto re onder: TS) die zeker weet dat er buitenaardsen zijn. ‘Ze bestaan gewoon,’ zo zegt hij, althans, UFO’s bestaan gewoon, volgens zijn gelijknamige boek dat ‘een wetenschappelijke visie’ als ondertitel draagt. Vermeeren is er heilig van overtuigd dat buitenaardse aliens een basis hebben op de maan. Ook, weet hij, ‘blijkt er technologie te zijn ‘ge-re-engineerd’ van gecrashte vliegende schotels en te zijn ingezet voor geavanceerd oorlogstuig.’

Hieronder enkele citaten uit het interview dat Smedes hield met Vermeeren.

‘Dan wat betreft God – de Schepper. Veel dossiers over buitenaardsen en UFO’s maken melding van het feit dat hun bezoek te maken heeft met de spirituele ontwikkeling van de mensheid. Diezelfde bronnen maken ook melding van universele wetten. Wie maakt die wetten? Zo boven zo beneden. Daarover mag iedereen speculeren – of zoek gewoon de bronnen.’

‘Uiteindelijk zul je uitkomen – naar mijn idee – bij het feit dat al het geschapene – de natuurkundigen hebben hiervoor een theorie (die overigens zwaar onder vuur ligt) ontwikkeld met de naam Big Bang – ten diepste mentaal is. Of met een ander woord ‘Bewustzijn’ is. In die zin is alles letterlijk met elkaar verbonden. Onlosmakelijk. We spreken dan alleen in termen van verschillende uitingen van dat Oerbewustzijn.’

‘Sommigen zeggen dat God – als het totale universele bewustzijn – zichzelf leert kennen in al zijn scheppingen. En dat ‘verklaart’ dan ook dat geen enkel schepsel – of het nu een elektron, een mens of een ster is – ooit los staat van de Bron, maar zich hooguit los ‘voelt’ staan van de Bron. Wij zijn dus bewustzijnseenheden die een aardse ervaring delen.’

‘Daarmee is er ook geen wezenlijk verschil tussen jou en mij, tussen arm of rijk, tussen man of vrouw, tussen rassen en religies. Het zijn alleen andere uitingen van het Bewustzijn – van God als je dat liever hebt. Dit concept vind je terug bij dossiers die betrekking hebben met het buitenaardse als het gaan om filosofische, morele, ethische en spirituele kwesties. Daarmee hangt veel – zo niet alles – dus ook samen met het ufo-dossier.’

Kom op tijd. De buitenaardse belangstelling kan groot zijn.

Zie: Aanstaande zondag: een kerkdienst over buitenaards leven

en: Misschien waren de goden wel buitenaardsen. Een gesprek met Coen Vermeeren over zijn nieuwe ufo-boek

Illustr: Een constructie-tekening van het door Blumrich ontworpen ruimteschip dat de profeet Ezechiël in de Bijbel zou beschrijven. (Buitenaards Leven)

Kerkdienst ‘Zijn we alleen?’ | Zondag 22 september 2013 | 11.00 uur Grote Kerk te Drachten (het oude kerkje in het centrum.)

Ook ‘versnelde evolutie’ doet God niet verbleken

‘Evolutie, ook versnelde evolutie, toont op geen enkele manier aan dat er geen sprake zou zijn van een intelligente ontwerper of ‘schepping’.’ Dit stelt oud-leraar Vincent Kemme, bij Biofides, website voor de dialoog tussen biologie en geloof. Hij neemt hiermee stelling tegen een artikel in Trouw dat stelt dat biologen met de oplossing voor het Darwin Dilemma creationisten de wind uit de zeilen nemen.

‘In de eerste plaats is er een ongelukkige vergissing in de kop boven het artikel: met spreekt van ‘creationisten’ terwijl het in het artikel blijkt te gaan om de wind uit de zeilen nemen van aanhangers van ‘Intelligent Design’ (ID). Voor mij zijn dat niet dezelfde mensen.’

‘God is niet materieel maar pure geest, ‘buiten’ tijd en ruimte.’ Kemme behoort noch tot de groep creationisten, noch die van Intelligent Design. Die laatste groep wil ‘intelligent ontwerp’ wetenschappelijk aantonen, alsof God en zijn bestaan, zijn werkwijze, wiskundig en biologisch aan te tonen is.

‘God is de geheel Andere, die zich niet wil laten bewijzen op die manier: hij wil in vrijheid en in geloof erkend worden maar niet doordat zijn bestaan en zijn scheppende werkzaamheid ‘bewezen’ wordt. Biologen kunnen alleen zaken binnen het kader van de levende materie in tijd en ruimte aantonen. God is niet materieel maar pure geest, ‘buiten’ tijd en ruimte.’

Kemme stelt dat evolutie een volstrekt natuurlijk gebeuren is en dat het feit dat nu aangetoond lijkt dat de Cambrische explosie gewoon evolutie is maar dan tijdelijk vijf maal sneller dan normaal weinig aan de zaak verandert: evolutie is voor zover Kemme kan nagaan waar. Evolutie, ook versnelde evolutie, toont volgens hem op geen enkele manier aan dat er geen sprake zou zijn van een intelligente ontwerper of van ‘schepping’.

Kemme stelt dat de bevinding van de Australiërs inderdaad bepaalde groepen van mensen de wind uit te zeilen lijken te nemen: ja, mensen die er te simpele, irrationele tot bizarre gedachten op na houden over het wezen en de werkwijze van God de schepper, van een intelligente ontwerper, bij evolutie.

‘Die mensen komen we onder katholieken maar meer nog onder protestanten tegen. Trouw is vanouds een protestants dagblad en richt zich vooral tot dat publiek. In de Reformatie is mijns inziens de relatie wetenschap en geloof echter niet zo goed overdacht als in de katholieke wereld en doen zich misverstanden omtrent ‘creationisme’ en ‘ID’ meer voor dan in de katholieke wereld. In de katholieke visie helpt wetenschap gelovigen hun denken over God en schepping te verbeteren, zo goed als de theologie en christelijke filosofie wetenschappers helpt hun kijk op de mogelijkheden en beperkingen van de wetenschap te verbeteren. Zo komen we gezamenlijk dichter bij de waarheid en de waarheid is van God én wetenschappelijk verdedigbaar.’

Biofides is een initiatief van Vincent Kemme, een Nederlandse oud-leraar biologie in België. Na zijn ommekeer tijdens zijn studie in Nederland van een agnostisch naar een katholiek christelijk geloofsleven, een loopbaan deels in de ‘nieuwe evangelisatie’ en deels in het onderwijs, na aanvullende studies theologie en filosofie besloot hij zijn leven te wijden aan de verheldering van de relatie tussen biologische wetenschap en geloof. Door een wetenschappelijke, filosofische en theologische reflectie is het mogelijk tot redelijke en positieve conclusies te komen omtrent het leven. Deze conclusies kunnen zuiver filosofisch zijn als ook ethisch van aard.