‘De vrijzinnigheid staat bekend als een manier van geloven waarin iedereen zijn of haar eigen keuzes maakt: geloofsdogma’s worden afgezworen en iedereen gaat zelf op zoek naar vragen en antwoorden. Daarom wordt vaak gezegd dat de vrijzinnigheid niet met één omschrijving beschreven kan worden.’ Op een symposium zal blijken dat dit wel kan. Dat belooft duidelijk te worden door het boek Dé vrijzinnigheid, geschreven door godsdienstwetenschapper Erik Jan Tillema.

‘Zijn er bronnen van kennis waarmee we op een vrijzinnige manier kunnen spreken over God? Vaak wordt de vrijzinnigheid verweten dat zij de traditie het liefste overboord zou gooien. Dat zij met een schone en lege lei wil beginnen. Maar ik zal in dit eerste hoofdstuk aantonen dat ook vrijzinnigen niet zonder traditie kunnen in hun spreken over God. Want ook vrijzinnigen putten uit de Bijbel en uit een traditie die daarna is ontstaan: een vrijzinnige traditie.’ (Tillema in: Vrijzinnig spreken over God) 

De oorsprong van het vrijzinnige gedachtegoed ligt in de Renaissance en het Humanisme. In de overgang van de Middeleeuwen naar de nieuwe tijd. Maar nu heet vrijzinnigheid toch christelijk te zijn. Die vrijzinnige traditie brengt denkers voort als de zeer vrijzinnige dominee Klaas Hendrikse die gelooft in een God die niet bestaat. Veel vrijzinnigen stellen zelfs de vraag naar de godheid van Jezus. God kan ook nog helemaal uit het verhaal worden gehouden en dan zou de kern van de christelijke boodschap toch overblijven: liefde voor elkaar, we hebben aan elkaar genoeg.

Volgens prof. Mirjam de Baar zijn binnen de vergrijzende vrijzinnige organisaties jongeren de verbinding kwijtgeraakt met het oorspronkelijke vrijzinnige gedachtegoed. Zou Tillema een antwoord hebben voor die jongeren? Wat is eigenlijk dat ‘oorspronkelijke vrijzinnige gedachtegoed’?

‘Als spreken over God onmogelijk is, kunnen en moeten we dan wel spreken over God? Het is makkelijk om hier een negatief antwoord op te geven, maar de mens heeft altijd de neiging en behoefte gehad om datgene wat we niet kunnen bevatten, onder woorden te brengen. We wíllen spreken over God, om maar te kunnen spreken. Zwijgen over God geeft geen voldoening.’ (Tillema in: Vrijzinnig spreken over God)

Volgens de publicatie Vrijzinnig spreken over God van Erik Jan Tillema (foto: Bureau Deus), is de Protestantse Kerk een pluriforme kerk en kunnen orthodoxen en zeer vrijzinnigen elkaar vinden in een veelvoud van koersen. Dat zal de definitie van vrijzinnigheid als één omschrijving niet gemakkelijk maken. Kan met zo veel richtingen er toch één (dé!) vrijzinnigheid zijn? Je moet – en dat is al één beperking – in ieder geval al wel geworteld zijn in het christendom om je vrijzinnig te kunnen noemen. Vrijzinnigheid in gebondenheid?

Volgens de VVP is vrijzinnigheid open naar de cultuur en gericht op de menselijkheid. Dat is een brede definitie. Je kunt jezelf dan ook vrijzinnig noemen als je niet put uit christelijke wortels, maar uit bijvoorbeeld humanistische – of islamwortels. Dat zijn ook mensen met een andere opvatting, mensen die al dan niet belijdend geloven, mensen die ook vrij kunnen geloven, ook op hun eigen manier.

‘Lezen uit niet-christelijke bronnen is geen degeneratie van het christendom. Noch is het een teken van disrespect naar de andere religie toe. Lezen uit deze bronnen is een methode om het eigen, christelijke geloof te verrijken. In andere tradities zijn namelijk manieren gevonden om over God te spreken die de christelijke theologen niet hebben gevonden. Wat zou het zonde zijn als we die manieren van spreken dan zouden negeren.’ (Tillema in: Vrijzinnig spreken over God)

De vrijzinnigheid heeft nog een lange weg te gaan: die van christelijke naar mondiale vrijzinnigheid, op basis van liefde voor elkaar, we hebben immers aan elkaar genoeg, of we ons nu christen, jood, moslim of vrijdenker noemen. En ergens in de vrije kosmos is er dan voor alle mensen die ene, (boven)mondiale, echt vrijzinnige God.

Wat is vrijzinnig geloven? Is dat iets wat verschilt van persoon tot persoon of is het mogelijk om er algemene uitspraken over te doen? Deze vragen staan centraal tijdens een speciaal symposium in De Kapel in Hilversum, ’s Gravelandseweg 144, rondom het boek Dé vrijzinnigheid van Erik Jan Tillema. Het symposium vindt plaats op zaterdag 2 november (vanaf 14:00 uur) en wordt geleid door Erik Jan Tillema die als Kerkelijk Inspirator is verbonden aan de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Hilversum (VGH). Opgave is gewenst en kan door middel van het sturen van een e-mail naar erikjantillema@gmail.com onder vermelding van ‘boeksymposium’. De kosten voor de dag bedragen € 5,- en kunnen bij de ingang worden betaald.

Dé vrijzinnigheid
Hoe staan vrijzinnigen tegenover verschillende geloofsopvattingen? Hoe denken ze over God, over de Hemel of over bidden?
Erik Jan Tillema deed onderzoek onder vrijzinnigen om een antwoord op deze vragen te formuleren. Het resultaat heeft hij verwerkt in het boek Dé vrijzinnigheid.
Het is vanaf 14 oktober voor € 15,- te bestellen via Bureaudeus.nl of via Bol.com. Tijdens het symposium is het boek ook verkrijgbaar.

Zie: Boek en symposium: Dé vrijzinnigheid