De Koran: hemelse openbaring of mensenwerk?

‘Korankritiek enerzijds en het sleutelen aan de overtuiging van mensen anderzijds zijn twee verschillende thema’s die in het religieus debat maar al te vaak met elkaar worden verwisseld.’ Aldus Enis Odaci, in zijn artikel Koran-obsessie toont armoede religieus debat bij Koetsveld & Odaci. ‘Critici hebben alle recht op te roepen om kritisch na te denken over de heilige bronnen van de islam, maar zodra die critici zeker weten of een boek wel of niet heilig moet zijn, begeven zij zich op een hellend vlak.’

Imam en islamdeskundige Odaci richt zich op de vraag waarom de Koran gedevalueerd moet worden van hemelse openbaring tot een mensenwerk. Hij reageert hiermee op godsdienstwetenschapper Pieter van der Horst die hierover een artikel schreef in Trouw op 18 juli jl. en in diverse publicaties stelt dat de Koran, net als de Thora en het Evangelie, géén boek van God is en dat niet willen erkennen belemmering nummer één is op weg naar Verlichting.

Pieter van der Horst (foto: PvdH) betoogt dat op grond van kritische bijbelwetenschap de Thora geen goddelijke openbaring is aan Mozes! (Het uitroepteken is van Van der Horst.) Voor het Nieuwe Testament geldt hetzelfde volgens hem: geen onfeilbare openbaring. Maar met de Koran is het anders gesteld.

‘Het onaantastbare gezag van een onfeilbare, want letterlijk door Allah gedicteerde tekst van de Koran wordt nergens ter discussie gesteld. Wie dat zou durven, wordt wereldwijd in de islam als een afvallige gezien en is zijn leven niet zeker. Het spreekt boekdelen dat er alleen in de islamologie geleerden zijn die zich gedwongen zien onder een schuilnaam te publiceren. Men durft de resultaten van wetenschappelijk onderzoek van de Koran niet onder eigen naam te publiceren omdat dat te riskant is!’

Enis Odaci (foto: koetsveld-odaci.nl) stelde gisteren dat als gelovigen van allerlei snit accepteren dat God Schepper is van hemel en aarde, van bergen, van zeeën, van al het leven, allemaal niet de minste creaties, men wel mag concluderen dat een ‘simpel’ boekwerkje als de Koran ook wel tot Gods scheppingsetalage kan behoren.

‘We accepteren in andere Abrahamse tradities dat stenen, plaatsen, landen en personen allemaal heilig zijn. We accepteren vervolgens niet de heiligheid van een boek of van een persoon in de islamitische traditie? Klassiek geval van meten met twee maten. Of is er verschil tussen het neerdalen van de Tien Geboden op de berg Sinaï en het neerdalen van Arabische verzen op de berg Hira? Wat Israël betekent voor de Joden, wat Jezus betekent voor de christenen, dat betekent de Koran voor moslims.’

Op dezelfde dag schrijft journalist en islamoloog Nuweira Youskine, ook in Trouw, dat kritiek op de Koran heel goed mogelijk is en wijst op de fascinerende debatten binnen de vroege islam, die zowel voor- als tegenstanders kende over de doctrine van de Koran als het letterlijke woord van God.

‘Of ik kan hedendaagse islamitische geleerden opsommen, die over dezelfde kwestie in alle rust publiceren.’

Nuweira Youskine (foto: nuweira.nl) stelt dat ultra-orthodoxe moslims zeggen dat Gods woord eeuwig en onveranderlijk is en dat daar niets aan te snappen of becommentariëren valt. Ze vraagt zich af of de critici (als Van der Horst bijvoorbeeld, pd) zich werkelijk zo graag spiegelen aan zulke dichtgetikte extremen, die momenteel binnen het islamdiscours de boventoon voeren.
Van haar kunnen critici de heilige teksten afdoen als louter menselijke hersenspinsels en menen dat het volstrekte nonsens is om te proberen die vandaag toe te passen.

‘Alleen: is dat de essentie van religie? Om God te ‘onttronen’? Dan heb je van het wezen van godsdienst bitter weinig begrepen. Ontdoe de heilige teksten van al hun lyriek en schoonheid en hun morele kompas, en geen mens kan nog een kant op met de grote levensvragen. Dus krab je dan ook niet vertwijfeld op het achterhoofd met de vraag hoe het nu toch kan, dat de kerken massaal leeglopen.’

Zie: Koran-obsessie toont armoede religieus debat

Foto: turksenederlander.nl
(De grootste Koran ter wereld is te bezichtigen in Afghanistan in het cultureel centrum in Kabul)

De Bijbel straks ook in jip-en-janneketaal

Wordt het koninkrijk van God een republiek? In de komende nieuwe vertaling van de Bijbel – de Bijbel in Gewone Taal – wordt ‘het koninkrijk van God’ vertaald als ‘Gods nieuwe wereld’. Weg met het koninkrijk? Waait er een Goddelijke lente? ‘Wereld’ klinkt democratischer dan ‘koninkrijk’, waar erfopvolging over de nieuwe koning(in) beslist.

‘Het doel van dit project is om een Bijbel beschikbaar te stellen die voor iedereen leesbaar en begrijpelijk is. De Bijbel in Gewone Taal (BGT) moet toegankelijk zijn, zowel wat betreft taalgebruik als wat betreft betekenis, zodat iedereen die behoefte heeft aan een begrijpelijke Bijbel ermee uit de voeten kan.’

Klinkt ook democratisch: een Bijbel die voor iedereen leesbaar en begrijpelijk is. Geen Bijbel voor peuters – die bestaat echt – maar voor volwassen lezers die gewoon willen lezen en begrijpen. Toegankelijk genoeg om er mee uit de voeten te kunnen. Er is acht jaar over de vertaling gedaan.
Misschien komt er ooit nog eens een Bijbel die ook de verschillende hoofdstukken die tegenstrijdig lijken – in de ogen van leken en wellicht ook vele theologen – in jip-en-janneketaal uitlegt. Hoewel, de BGT belooft ‘heldere verbanden en duidelijke tekstindeling’. Het Goede Leven doet er verslag van.

‘Een belangrijke kwestie is de weergave van metaforen. Metaforen staan bekend als moeilijk vertaalbaar. Dat leidt vaak tot een voorzichtige aanpak waarbij beeld en stijlvorm intact blijven. De doelstelling van de Bijbel in Gewone Taal vraagt echter om een andere benadering. Niet alleen omdat de beperkte woordenschat een letterlijke vertaling vaak onmogelijk maakt, maar ook omdat de diepe culturele verwevenheid van metaforen ze voor hedendaagse lezers vaak ongrijpbaar maakt.’

En zo wordt helder dat de term ‘besnijd daarom uw hart’ gewoon betekent ‘open je hart’. En ‘een licht dat je vermaant’ wordt in de jip-en-jannekebijbeltaal zoiets als ‘licht dat de weg wijst’. In de vertaling van de hele zin valt mij hier op dat de oorspronkelijke vertaling meer literair en poëtischer is. Dat lijkt helaas weg te vallen door de prozaïsche jip-en-janneketaal van de BGT die in 2014 verschijnt. Maar misschien moet je daarvoor bij de Studiebijbel zijn.

‘Want de lessen van je vader en je moeder zijn een lamp, een licht dat je vermaant en de weg wijst naar het leven’ (De Nieuwe Bijbelvertaling). En: ‘Want de lessen van je vader en moeder wijzen je de weg in je leven. Net zoals een lamp je de weg wijst in het donker’ (BGT).’

De metafoor is dus verdwenen: ‘God mijn rots’ wordt: ‘God die mij beschermt’. Je hoeft niet meer na te denken wat er met ‘rots’ bedoeld wordt. Volgens nieuwtestamenticus en een van de vertalers van de BGT, dr. Matthijs J. de Jong, gaat er van de oorspronkelijke tekst niets verloren omdat die pas tot zijn recht kan komen als lezers de tekst ook begrijpen.

Volgens het Bijbelgenootschap wordt de hele Bijbel vertaald uit het Hebreeuws en Grieks, komen er bekende woorden in te staan, korte zinnen die helder geconstrueerd zijn en de betekenis van beelden wordt uitgelegd. Er worden duidelijke verbanden gelegd, er komt een overzichtelijke tekstindeling, Bijbelse termen worden verklaard en de Bijbel in Gewone Taal is toegankelijk voor iedereen.

Zie: Op weg naar een duidelijke en toegankelijke Bijbel in gewone taal

Illustrs: creatov.nl en counseling.flrministry.com

Foto: bijbelgenootschap.nl

Voor christenen, atheïsten en mensen die het allemaal niet weten

‘Dit is niet het zoveelste boek dat de waarheid van het christelijke geloof wil bewijzen en de argumenten van religie-bashers weerlegt, maar een scherp, grappig en vlot geschreven essay. Christenen zijn meer dan wereldvreemde figuren, die midden in de zomer lelijke regenjacks dragen en dwepen met ellende. Hun geloof geeft een diepe betekenis aan liefde, menselijk falen en aan andere oermenselijke emoties.’

Dit meldt de achterkaft van het boek Dit is geen verdediging!, van de Britse schrijver Francis Spufford, over ‘waarom het christendom ondanks alles verrassend veel emotionele diepgang heeft’.

‘De Britse schrijver Francis Spufford is christen en schaamt zich daar niet voor. Want het beeld dat Richard Dawkins en andere nieuwe atheïsten schetsen, is een grote karikatuur.’

Volgens Ineke Evink van Het Goede Leven schreef Francis Spufford (1964) (foto: universalheartbookclub.com), schrijver en lid van de Anglicaanse kerk, een pleidooi voor het christendom dat helemaal raak is en clichés als EO-programma’s, stoffige kerkbanken of juist aan licht hysterische pinkstergelovigen overstijgt. ‘Een fascinerend boek’. Met als ondertitel Waarom het christendom ondanks alles verrassend veel emotionele diepgang heeft, die in grote gekleurde letters de hele omslag in beslag neemt en een associatie wekt met de filmcyclus Starwars: The empire strikes back.

‘De politiek correcte christen beleeft er zeker geen plezier aan. Gnosticisme is geneuzel (‘De Jezus van het Evangelie van de Gnosis zegt: Ga voort Blauwe Ingewijde, naar de Zeventiende Nefrieten Poort van Verwondering en gebaar met je duimen het geheime wachtwoord.’) En de islam biedt met zijn leer over Jezus dan wel een rationele verklaring maar brengt ons van de regen in de drup. Is het verhaal van Jezus dan een mythe? Het lijkt erop maar bij nader inzien blijkt het dat niet te zijn. Mythes worden bevolkt door helden met spierballen en/of hersens. Niet door losers.’

Jammer dat hij gnosticisme ‘geneuzel’ noemt, daar kan hij blijkbaar niet aan ontkomen in een pleidooi voor het christendom. De islam blijkt het dan natuurlijk ook niet goed te kunnen doen. Toch eens zien wat hij daarover in het boek precies zegt. Evink noemt het boek een persoonlijke verantwoording van zijn geloof op emotionele gronden, een eigentijdse apologie (verdediging van het christelijk geloof.) De oorspronkelijke titel van het boek was Unapologetic, wat dus het tegenovergestelde betekent en ook ‘dit is geen verontschuldiging’. Het boek gaat ook in op Richard Dawkins en de slogan ‘God bestaat waarschijnlijk niet. Dus maak je niet ongerust en geniet van het leven’.

Het boek handelt ook over een mens die het hart van alle dingen is: Jezus (Yeshua) , en aan Hem wijdt hij een heel hoofdstuk waarin hij uitlegt hoe vreemd en tegendraads Hij eigenlijk is, en hoe het wel verkeerd met Hem móest aflopen. Verkeerd, vraag ik mij af, het was toch Jezus’ missie om de mensheid te redden? Misschien geeft Spufford daar ook wel antwoord op in zijn boek.

‘Over de kerk is Spufford niet erg optimistisch, ze zal wel blijven doormodderen en dat is dan ook het enige wat er op zit, gezien MNoDtV (Mijn Neiging om Dingen te Verkloten.) Maar tegelijkertijd is de kerk de belichaming van Christus. En hier doet ‘Dit is geen verdediging’ even denken aan ‘Brieven uit de hel ‘van C.S. Lewis: mensen zien de sullige kerkgangers met hun suffe imago, de duivels zien een indrukwekkend bouwwerk waartegen ze machteloos staan.’

Bij bol.com kan je het eerste hoofdstuk lezen. Spufford heeft inderdaad een aanstekelijke schrijfstijl. Je wilt alles lezen, ook al ben je het misschien maar ten dele met hem eens.
Evink is van mening dat Spufford de lezer een blik in zijn ziel gunt en daarmee een spiegel voorhoudt aan christenen, atheïsten en mensen die het allemaal niet weten.

‘Een boek voor iedereen die aanvoelt dat het betoog van het nieuwe atheïsme niet deugt, voor gelovigen die bevoogding zat zijn en voor ongelovigen die benieuwd zijn wat het christendom in de 21e eeuw te bieden heeft.’

Francis Spufford (1964) is lid van de Britse Royal Society of Literature en schreef meerdere boeken. De rode belofte, over de teloorgang van het vooruitgangsgeloof in de Sovjet-Unie, verscheen in negen talen en kreeg lovende recensies in onder meer de NRC, De Standaard en de Volkskrant (vijf sterren!)

Dit is geen verdediging! | Francis Spufford | Paperback | 224 pagina’s ISBN 978 90 259 0306 0 | Prijs € 18,95

Zie: Spuffords pleidooi voor christendom is helemaal raak

Illustr: brambonius.wordpress.com

De moraal, of ‘tijd dat Frans de Waal zijn dierentuin uitstapt’

‘Als er niets anders is dan materie en een blind evolutieproces, zijn waarden en normen volstrekt willekeurig. Wat wij goed en fout vinden, is dan puur het resultaat van een toevallige ontwikkeling.’ Aldus prof. dr. J. Hoek, bijzonder hoogleraar gereformeerde spiritualiteit aan de Protestantse Theologische Universiteit, in het RD onder de kop ‘Ook dierenwereld laat vonkjes van bedoeling Schepper zien’.

Hoek citeert Richard Dawkins waarop de Britse wiskundige John C. Lennox reageerde dat deze schokkende conclusie volkomen logisch volgt uit het naturalistisch atheïsme van Dawkins:

‘In een universum van blinde fysieke krachten en genetische celdeling zullen sommige mensen verwond worden, andere mensen geluk hebben en je zult er geen enkele betekenis in vinden en evenmin enige gerechtigheid. Het universum dat we waarnemen heeft exact die eigenschappen die we zouden verwachten als er ten diepste geen ontwerp, geen doel, geen kwaad en geen goed is. Niets behalve blinde, meedogenloze onverschilligheid. Het DNA weet niets en kan het niets schelen. DNA is gewoon. En wij dansen naar zijn pijpen.’

Het artikel van Hoek is er een uit een reeks artikelen in de diverse media naar aanleiding van het recent verschenen boek De Bonobo en de Tien Geboden – Moraal is ouder dan de mens van bioloog en momenteel hoogleraar psychologie Frans de Waal. Hoek gaat verder in op De Waal, die stelt:

‘dat mensapen zoals de bonobo lang niet zo zelfzuchtig zijn als werd aangenomen en dat ze, als het op ‘humaan’ gedrag aankomt, het mogelijk zelfs winnen van de gemiddelde priester of leviet (met een zinspeling op de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.)

Hoek denkt dat De Waal het morele godsbewijs voorgoed uitgerangeerd meent te hebben, daar menselijkheid immers een biologische eigenschap van de soort is en niet iets wat ons door religie bijgebracht hoeft te worden. Verdere argumentatie van Hoek houdt op met de stelling dat de dierenwereld vonkjes van bedoeling van de schepper laat zien:

‘In de Bijbel lezen we van de zorg die dieren voor elkaar hebben (denk bijvoorbeeld aan de hen met haar kuikentjes en aan de mus en de arend die voor hun jongen zorgen, Matth. 23:37; Psalm 84:4; Deut. 32:11) en van de warme gevoelens die ze kunnen koesteren voor hun menselijke verzorgers (Jes. 1:3).’

In de Volkskrant stelde opinieredacteur Chris Rutenfrans dat er voor moraal menselijk bewustzijn nodig is. Hij vroeg zich af of het gedrag van mensapen, dat inderdaad sterk lijkt op menselijk gedrag, wel moreel genoemd kan worden.

‘Dat lijkt mij niet. Dieren vertonen wel sociaal gedrag dat bij de mensapen inderdaad bijzonder verfijnde vormen kan aannemen, maar zij kennen geen moraal in de zin van een stelsel van waarden en normen met betrekking tot goed en kwaad. Moraal is niet je goed gedragen, maar is een reflectie op goed en slecht gedrag en het vermogen aan de bestaande opvattingen daarover te twijfelen en er nuances in aan te brengen. Zoals De Waal ook zelf schrijft, kennen mensapen geen streven naar een moraal, in de menselijke betekenis van een logisch coherent systeem waarover gedacht en gediscussieerd kan worden en dat op grond daarvan ook gewijzigd kan worden.’

Ds. G. A. van den Brink groef wat verder in een ander artikel in het RD, waarin hij onder meer stelt:

‘Het verbaast dan ook niet dat De Waal vergaande filosofische en theologische uitspraken doet. Maar hij vermeldt in zijn literatuur geen enkel recent filosofisch of wijsgerig-theologisch werk. Er gebeurt ontzettend veel in de godsdienstfilosofie, en men houdt zich daar grondig bezig met de vraag wat moraal is en hoe de relatie is tussen sociaal en moreel gedrag. Maar De Waal kijkt naar zijn aapjes en hoeft die boeken niet meer te lezen.’

Van den Brinks eindconclusie is dat de inspanningen van De Waal misschien daarom zo populair zijn omdat hij met alle kracht betoogt dat de mens ‘van nature goed’ is (de titel van een eerder boek).

‘De dierentuin moge een terrein zonder zonde zijn, maar helaas kun je dat van de mensenwereld niet zeggen. Misschien wordt het tijd dat Frans de Waal eens de dierentuin uit stapt en zijn ogen opent in de mensenwereld. De wereld van Verdun, van Rwanda, van Syrië, van Somalië. De wereld van ons.’

De mensenwereld lijkt wel van moraal los. Maar heel misschien is het ook waar wat Rutenfrans zegt:

‘Zoals De Waal terecht opmerkt, ligt aan alle bekende culturen een religie ten grondslag. Dat niet-religieuze culturen niet bestaan ‘stemt tot nadenken’, schrijft hij. Als de morele verschillen tussen verschillende culturen niet biologisch verklaarbaar zijn, zijn ze mogelijk te verklaren uit de verschillen tussen de religies die aan die culturen ten grondslag liggen.’

Zie:

Ook dierenwereld laat vonkjes van bedoeling schepper zien

Zoektocht Frans de Waal naar moraal in dierentuin overtuigt niet

‘Er is geen moraal zonder God’

Luister na al die artikelen ook eens naar: Theodor Holman in gesprek met:

Stine Jensen, Chris Rutenfrans en Paul Cliteur over het laatste boek van Frans de Waal De Bonobo en de tien geboden’, met als ondertitel ‘moraal is ouder dan de mens’. Frans de Waal is bioloog, gespecialiseerd in het gedrag van primaten (apen en halfapen). Wat is de herkomst van moraal? Hebben we religie nodig om goed te zijn? (Opname van 8 juli jl.)

Bioloog Frans de Waal (foto: wikipedia) woont al meer dan dertig jaar in de Verenigde Staten waar hij werkt als hoogleraar psychologie aan de Emory University in Atlanta. Al ruim 30 jaar doet hij onderzoek naar het gedrag van apen. In 2007 plaatste Time Magazine hem in Top 100 met de meest invloedrijke mensen ter wereld. Zijn meeste recente boek The Bonobo and The Atheist verscheen eerder dit jaar in de VS, en ligt sinds maart de vertaling De Bonobo en de tien geboden ook in Nederland in de boekhandel.

Natuurfoto’s : PD

Gnostiek als bron van vroeg christendom

Als je de gnostiek met het christendom wilt vergelijken, dan is deze internetuitgave die je nu als freebook kan downloaden, de moeite waard. De titel van het boek luidt: Aankomen in openheid – gnostiek als spiritueel pad en is geschreven door filosoof en gnosticus Bram Moerland en Frits van Yperen. ‘De gnostiek zet iets bij je in gang en laat je ontdekken wie je ten diepste bent.’

‘Dit boekwerk is bedoeld om kennis te nemen van de gnostiek in de oorspronkelijke vorm en als oorspronkelijke bron van het vroege christendom. Het bevat de uitleg van gnostische begrippen en biedt zicht op een nader inzicht in de vroegchristelijke cultuur.’

Het begrip gnostiek wordt uitgelegd. De vondst – in 1945 – van de Nag Hammadi geschriften in Egypte, speelt bij de gnostiek een rol. De gnosis bestond al in het oude Egypte. De schrijvers maken duidelijk dat zij de verschillende geloofsrichtingen in hun waarde laten, niets is bedoeld als aanval in welke vorm dan ook. Wel benoemen zij verschillen.
(Foto Bram Moerland: Facebook)

‘Een verhaal uit het Evangelie der Waarheid als onderdeel van de Nag Hammadi geschriften resulteert uiteindelijk in een opdracht voor de mens op te staan en zichzelf te herinneren. Daarbij wordt ook ingegaan in enige vormen van gnostiek.’

In deze internetuitgave worden zeven uitgangspunten van gnostiek besproken evenals de zeven stappen voor spirituele groei. Het boek gaat in op essentiële elementen uit de gnostiek, zoals het innerlijk weten, de innerlijke getuige (in relatie tot het Hindoeïsme), de poort van openheid, disidentificatie van gevoelens, vrijheid en bestemming, intellectuele kaders, het nemen van verantwoording, Liefde en vergeving, wrok en verbittering, het aan het woord laten van de Liefde en uiteindelijk het aankomen in openheid. Vanuit zingevingconstructen wordt nog ingegaan op de heldenrol, zelfaanvaarding.

Uit: Aankomen in openheid:

‘Zingeving is persoonlijke daad
Als je de moed hebt te handelen in de wereld vanuit je eigen geraaktheid, geworteld in de liefde die in jou aanwezig is, dan zul je ontdekken dat je rijkelijk gezegend bent met talenten om vorm te geven aan wat jou innerlijk beweegt. Sommige mensen zijn uitgesproken denkers en anderen zijn uitgesproken gevoelsmensen. Er zijn vrije vogels en mensen die het best functioneren in een team.

Jij bent de enige mens op de wereld in jouw situatie, met jouw talenten. Jij bent anders dan alle anderen. Jouw situatie in de wereld en jouw persoonlijke eigenheid vormen samen het gereedschap waarmee je zin kunt geven aan je bestaan. Je zult beloond worden met gevoelens van geluk en met het ervaren besef dat jouw bestaan zinvol is, als je je persoonlijke eigenheid tot expressie kunt brengen in je relaties tot je medemens en tot het leven om je heen.

Niet alleen jij bent uniek. Ook alle andere mensen zijn uniek. Die rijkdom aan verscheidenheid van alle mensen onderling is één van de mooiste aspecten van het mens zijn. De erkenning daarvan vormt ook ons inzicht in de verrassende functionaliteit van de natuurlijke verschillen van mensen ten opzichte van elkaar.

Als je handelen in de wereld samengaat met respect voor de eigenheid van de ander, dan zal dat bijdragen aan de realisatie van een oneindige rijkdom aan individuele ontplooiing.’