Het universum heeft bepaalde eigenschappen die niet aan toeval kunnen worden toegeschreven. En dit inzicht leidt tot een interessant argument voor het bestaan van God. Dat zegt – in een nieuw essay – filosoof Emanuel Rutten: We bevinden ons op de rand van een scheermes – Het fine tuning argument. Het argument is zo sterk als honderdduizend mensen in een voetbalstadion die allemaal hetzelfde getal op een briefje schrijven, terwijl de opdracht is een willekeurig getal te noteren. Dat kan geen toeval zijn.

‘Wat wellicht verrassend is, is dat iets soortgelijks aan de hand is met de kosmos. Het universum heeft bepaalde eigenschappen die om vergelijkbare redenen als hierboven niet aan toeval kunnen worden toegeschreven. En dit inzicht leidt tot een interessant argument voor het bestaan van God. (…) Het argument wordt het fine tuning argument genoemd.’ 

Rutten legt in zijn artikel uit hoe het argument precies werkt. Daarbij komen een aantal mogelijke tegenwerpingen al direct aan de orde. Ook bespreekt hij nog enkele aanvullende bezwaren. Wat hij betoogt, is dat geen van de tegenwerpingen overtuigend is. Het argument behoort dan ook tot de sterkste Godargumenten. 

Conclusie fine tuning argument
De conclusie van het fine-tuning-argument is dat het universum is voortgekomen uit een bewuste gewilde handeling. Er is sprake van een bewuste voortbrenging van de kosmos, en dus bestaat God. Volgens Rutten leven we op de rand van een scheermes, want bij extreem minimale afwijkingen in de natuurconstanten en begincondities zou er niet eens een duurzaam universum met stabiele materie ontstaan zijn, laat staan leven in welke vorm dan ook.

‘Dit betekent echter helemaal niet dat we met de term ‘fine tuning’ al direct willen zeggen dat er een fine tuner moet zijn, oftewel dat de constanten en condities bewust gekozen zijn. Natuurlijk niet. Dat de waarden van de natuurconstanten en condities bewust gewild zijn, vormt de uiteindelijke conclusie van het fine tuning argument, zoals ik hieronder zal laten zien, en niet een op voorhand al aangenomen veronderstelling. Want dat zou het argument hopeloos circulair maken.’ 

Emanuel Rutten (foto: ER) stelt dat een kosmos geschikt voor leven niet alleen extreem onwaarschijnlijk is, maar tevens buitengewoon opmerkelijk tegenover al die vele universums die niet geschikt voor leven zijn. ‘Pas deze twee factoren samen maken een beroep op toeval als verklaring voor het feit dat het universum geschikt is voor leven onredelijk.’ De fine tuning van het universum vereist als verklaring meer dan toeval. 

De filosoof vraagt zich af waarom de constanten en condities waarden hebben die leven mogelijk maken. Puur toeval vanwege de combinatie van extreme onwaarschijnlijkheid en buitengewone opmerkelijkheid valt af.

‘Een beroep op een theorie van alles biedt ook geen uitweg om te beargumenteren dat de constanten en condities fysisch noodzakelijk zijn: ze laten vaak juist een groot aantal verschillende waarden voor de natuurconstanten en begincondities toe, waarbij het aandeel van waarden geschikt voor leven veel te klein is om zo’n theorie van alles als verklaring voor de waarschijnlijkheid van fine tuning te accepteren.’

Bewust intentioneel wilsbesluit
Ook bestrijdt Rutten dat er vele universums zijn met elk hun eigen constanten en condities – waardoor er altijd wel een universum mogelijk kan zijn zoals zij die nu op aarde beleven. Er bestaat geen goede empirische ondersteuning voor de multiversum hypothese. Volgens theoretisch fysicus Roger Penrose is dat zelfs uitzonderlijk onwaarschijnlijk. De enige mogelijke verklaring die overblijft voor de opmerkelijke fine tuning is daarom een beroep op intentionaliteit.

‘Er moet sprake zijn geweest van een bewust intentioneel wilsbesluit van een bewust wezen. De oorsprong van de kosmos is daarom geen levenloos ding, maar een bewust wezen. Het is geen iets, maar een iemand. Maar dan volgt de conclusie dat God, opgevat als bewust wezen dat de kosmos heeft voortgebracht, bestaat. En daarmee is het argument gegeven. Van de mogelijke verklaringen voor de fine tuning van de kosmos (toeval, noodzaak, multiversum of een bewust wilsbesluit) is een bewust intentioneel wilsbesluit de beste verklaring.’ 

Rutten vindt de fine tuning van de kosmos extreem onwaarschijnlijk en verrassend als je uit zou gaan van de hypothese dat God niet bestaat. 

‘Toeval, fysische noodzaak en multiversum vallen immers zoals gezegd redelijkerwijs af. Er is echter niets onwaarschijnlijks of verrassends aan de fine tuning van de kosmos als we uitgaan van het bestaan van God. Sterker nog, het ligt eerder voor de hand dat God een universum zal willen scheppen waarin leven kan ontstaan. Maar dan maakt fine tuning de hypothese dat God bestaat veel waarschijnlijker dan de hypothese dat God niet bestaat. Zeker als we ons bedenken dat er nog vele andere rationele argumenten zijn voor het bestaan van God.’ 

Zie: We bevinden ons op de rand van een scheermes – Het fine tuning argument
Fine tuning: het argument en de tegenwerpingen – Het fine tuning argument behoort tot één van de meest interessante rationele argumenten voor het bestaan van God. In een nieuw essay bespreekt Emanuel Rutten het argument en de belangrijkste bezwaren ertegen. Hij betoogt dat geen van deze tegenwerpingen succesvol is en dat we dan ook kunnen concluderen dat dit argument één van de sterkere Godargumenten betreft. Niets wijst erop dat het argument aan kracht zal inboeten.

Illustr: plazilla.com

Update 02 07 2022: Beluister in De Ongelooflijke Podcast het ongelooflijk sterke betoog van Emanuel Rutten: Bestaat God? 
_{Update 15 01 2024 (Lay-out)}