Volgens Sigmund Freud is het atheïsme een troostrijke illusie

Theepotisme is de ideologie die stelt dat in God geloven hetzelfde is als geloven in een vliegende theepot. Er is voldoende bewijs tegen theepotisme. Dus als volgens filosoof Bertrand Russell theïsme hetzelfde is als theepotisme, dan moet de atheïst, om zijn overtuiging te rechtvaardigen, net als de a-theepotist, krachtig bewijs tegen theïsme hebben.

Op de site Godsbewijzen staan een tiental ‘keukentafelargumenten’ op een rijtje die veelvuldig en gretig door atheïsten en relativisten worden gebruikt. De site noemt ze zwak, onsamenhangend en ze beargumenteren eigenlijk niets. Echter, de slechtste argumenten worden het meest gebruikt.

‘De waarheid’ bestaat gewoonweg niet, is er ook zo een. Filosoof Roger Scruton zegt hierover dat als iemand zegt dat er geen waarheden zijn, of dat alle waarheid ‘slechts negatief’ is, hij jou vraagt om hem niet te geloven: Doe het dus niet!

Een ander argument van de keukentafel: Waarheid is gewoon een machtsmiddel om andere mensen mee te controleren. Theoloog Tim Keller zegt hierover dat als je zegt dat alle waarheidsaanspraken machtsspelletjes zijn, dat ook geldt voor je eigen bewering.

‘Als je (net als Freud) zegt dat alle beweringen over God en religie niet meer zijn dan psychologische projecties om je schuld en onzekerheid te hanteren, geldt dat ook voor je eigen bewering… Foucault probeerde anderen te overtuigen van de waarheid van zijn analyse, ook al ontkende hij het bestaan van de categorie waarheid.’

Over het argument dat de atheïst geen bewijslast moet dragen omdat atheïsme slechts de afwezigheid van geloof is, zegt filosoof William Lane Craig dat volgens deze nieuwe definitie atheïsme niet langer meer een visie of overtuiging is.

‘Als atheïsme wordt benaderd als een standpunt, namelijk het standpunt dat er geen God is, dan moeten atheïsten hun deel van de bewijslast dragen, die dit standpunt ondersteunt. Maar veel atheïsten geven openlijk toe dat ze een dergelijke bewijslast niet kunnen dragen. Dus proberen ze zich van hun epistemische verantwoordelijkheid te onttrekken door het atheïsme opnieuw te definiëren, zodat het niet langer een standpunt is, maar gewoon een psychische conditie, die als dusdanig niets beweert.’

Nog een laatste argument en dan verwijs ik naar de link die alle argumenten helder op een rijtje heeft staan. Atheïsten en relativisten zijn stil de laatste tijd, misschien hebben ze het tegenwoordig te druk met hun atheïstische kerkbezoek, dat heilzaam kan zijn en rust geeft. Dit argument luidt: Geloof in God is een waanidee, een troostrijke illusie voor mensen met een infantiele mentaliteit. Ofwel de freudiaanse/(neo)marxistische visie op het geloof in God. Hierover zegt wiskundige en wetenschapsfilosoof John Carson Lennox in zijn bestseller God: A Brief History of the Greatest One, dat Manfred Lütz erop wijst dat de freudiaanse kijk op religie uitstekend werkt, mits God niet bestaat. (Sigmund Freud – foto: skepticism.org.)

‘Maar volgens dezelfde logica, vervolgt Lütz, als God wel bestaat, laat hetzelfde freudiaanse argument zien dat het atheïsme de troostrijke illusie is, de vlucht voor de realiteit, een projectie van het verlangen om God nooit te hoeven ontmoeten en dan verantwoording te moeten afleggen voor je leven… De echte vraag is dan ook: bestaat God?’

Schrijver en Nobelprijswinnaar literatuur (1980) Czesław Miłosz voegt hier aan toe dat de ware opium van het volk het geloven is in (het) niets na de dood, de gigantische troost van denken dat we niet berecht zullen worden voor ons verraad, onze hebzucht, lafheid of moordpartijen.

Zie: Keukentafelargumenten

Foto: bertaltena.com

‘Uitingen van religie mogen geen speelbal zijn van antigodsdienstige sentimenten’

Dat concludeert dr. Henk Post in het proefschrift Vrijheid van godsdienst in een democratische samenleving waarop hij op 19 november promoveert aan Tilburg University. ‘En ook niet van de publieke opinie of van de politiek, in het bijzonder niet omdat het om een grondrecht gaat.’ Volgens Post ligt de spanning die onze rechtsorde moet oplossen bij het recht op vrijheid dat men niet kan claimen, zonder dat men dit recht aanvaardt van de ander.

‘Onze democratie moet iets waarmaken dat op het eerste gezicht onmogelijk lijkt, namelijk dat burgers met sterk uiteenlopende overtuigingen, normen en levensstijlen op een vreedzame wijze met elkaar samenleven op basis van een gezamenlijk goedgekeurde rechtsorde binnen de staat. Regelmatig moet de rechter een uitspraak doen, en de overheid als wetgever beïnvloedt de realisatiemogelijkheden.’ (BON)

Volgens Henk Post (foto: HP) is het zedelijk en levensbeschouwelijk beoordelingspatroon de afgelopen vijftig jaar veranderd van een gezamenlijk waarden- en normenpatroon naar een variëteit van beoordelingspatronen die deels religieus en deels seculier van aard zijn. Of een bepaald soort gedrag moet worden beschouwd als primair behorend tot een religieuze praktijk die bescherming verdient of niet, is afhankelijk van het gekozen beoordelingspatroon. Religies worden volgens de promovendus, zoals hij in 2011 al zei, in ieder geval niet bevoordeeld in ons land:

‘In artikel 6 van de Grondwet staat vrijheid van godsdienst op gelijke voet met de vrijheid van levensovertuiging. De voorrechten zijn in principe afgeschaft in 1798 toen er scheiding kwam tussen kerk en staat. Sinds in de invoering van het algemeen kiesrecht en de vrijheid van onderwijs in 1918 worden christenen niet bevoordeeld noch benadeeld.’ (RD)

Het spanningsveld ligt volgens Post in het feit dat je recht op vrijheid niet kan claimen zonder dat je dit recht aanvaardt van de ander. Hij pleit voor pluriformiteit. In Nederland is iedereen anders, maar toch ook weer allemaal gelijk. In zijn essay Godsdienstvrijheid aan banden zegt hij:

‘Wetgeving is niet genoeg om godsdienstvrijheid te waarborgen en godsdienstvrede te bereiken of te bewaren. De controverses kunnen alleen beheersbaar blijven in een samenleving die ten principale bereid is haar pluriformiteit te aanvaarden. Daarbij passen geen superioriteitsgevoelens maar wel bescheidenheid en beslistheid, bescheidenheid over de eigen opvattingen en beslistheid in het verdedigen van de rechten van de mens, die ieder mens op grond van zijn inherente waardigheid, in gelijke mate toekomen.’ (HP)

Zie: Vrijheid van godsdienst is controversieel grondrecht geworden

en: Promotie en symposium godsdienstvrijheid

Illustr: memotrip.nl

Promotie Henk Post. Vrijheid van godsdienst in een democratische samenleving. Het recht van de individuele persoon in een spanningsveld van rechten en vrijheden. Woensdag 19 november 2014 om 10:00 uur, Aula Tilburg University, Warandelaan 2, 5037 AB Tilburg.

Dr. Henk A. Post (1952) is afgestudeerd in de bedrijfskunde (1976), gepromoveerd in de economische wetenschappen (1995), de theologie (2006) en de letteren (2009). Hij heeft gewerkt in het bedrijfsleven en is aan twee universiteiten verbonden geweest. Naast zijn wetenschappelijke werk is hij actief binnen de Protestantse Kerk in Nederland.

Singularity of de messianistische kijk van Raymond Kurzweil op technologie

Een gelukkig en eeuwigdurend leven, dat voorspellen de profeten van de ‘Singularity’ als mens en machine samenvallen. ‘Singularity’, zo wordt het unieke moment genoemd waarop machines de menselijke intelligentie voorbijstreven. Futuroloog, uitvinder, techno-goeroe en hoofd ontwikkeling bij Google, Raymond Kurzweil, ‘de profeet van de verlossing’, ontvanger van 109 eredoctoraten, deelt de wereld op in gelovigen en ongelovigen. Wie begrijpt wat hij voorspelt, is volgens hem ‘singularitarian’. Wie sceptisch is behoort volgens hem tot de ‘neo-luddieten’, de achterlopers die blind zijn voor de onvermijdelijke opmars der machines.

‘Als Singularity een beweging is, dan is Ray Kurzweil haar spiritueel leider. Hij presenteert zichzelf graag als mens van de toekomst die de grenzen van de biologie opzoekt.’

Critici, zoals de Britse journalist Andrew Orlowski, zien de hype rondom Singularity als de droom van een groepje techno-nerds die zich vastklampen aan technologie als ‘deus ex machina die alles weer goed maakt’.

‘Genen, neuronen en atomen worden allemaal digitaal’

zegt de ambassadeur van Singularity University Nederland, Yuri van Geest. Mediatheoriticus Douglas Rushkoff vindt Singularity simpelweg een aanpassing van christelijk denken aan onze huidige technologische cultuur, daar veel techno-intellectuelen net als gelovige christenen niet kunnen leven zonder een einde aan de geschiedenis waarin alles beter wordt.

‘Wie er niet van doordrongen is dat Singularity nadert, is slachtoffer van een verkeerd geprogrammeerde neocortex.’

Casper Thomas & Joe van der Meulen, van De Groene Amsterdammer, vinden in hun artikel Disneyland zonder kinderen dat – in het licht van de oprukkende robotisering – de discussie gevoerd moet worden over wat het is dat de mens mens maakt. Dan moet ik denken aan de vreselijke uitvinding van de zorgrobot, die sommige ouderen (wel moeten?) zien als ‘vriendin’. Ja, wat moet je als er geen mensen meer naar je omkijken? Zelf zou ik onmiddellijk euthanasie aanvragen als ik aan zo’n bewusteloze zorgrobot moet, want dan wordt het leven pas echt ondraaglijk lijden.

Hoogleraar robotica, Pieter Jonker van de TU Delft, praat dit natuurlijk allemaal goed bij zorgvisie.nl:

‘Een robot is een mooie manier om met ouderen te praten of te communiceren.’

Wat een deprimerende gedachte: Communicatie met dode materie. Jonker zegt dat we als samenleving geen keus hebben, dus we moeten blij zijn dat er straks een robot is die op ouderen kan letten. En dan is het ook nog de bedoeling van Singularity dat de mens uiteindelijk zelf robot wordt…

In diezelfde De Groene Amsterdammer stelt Nick Bostrom, directeur van Future of Humanity Institute in Oxford, technologie ‘positieve menselijke waarden’ te willen bijbrengen, maar hoe dat technisch moet weet de filosoof ook niet precies. Voor mij is de enige goede robot een dode robot – maar dat is ie al (foto: nursing.nl.) Er gaat niets boven een echt mens, maar die wordt straks wel ontdaan van het menselijke als hij samensmelt met een liefdeloze computer.

‘In de fraaiste versie van deze techno-utopie komt er een einde aan de beperkingen die het leven nu onaangenaam maken. Ziekte, dood en een eindige hoeveelheid tijd zijn passé als mens en machine één worden.’

Als genen, neuronen en atomen straks allemaal digitaal worden, waar blijft ons bewustzijn dan? Dat zijn toch psychische processen, dat is toch ons ‘zelf’? Kan dat ergens gevonden worden in ons lichaam en omgezet in nullen en enen? De wetenschap heeft tot nu toe nog niet kunnen beantwoorden waar bewustzijn ontstaat. Bert Keizer, in Trouw:

‘Er zijn drie dingen nodig voor bewustzijn: hersenen – een lichaam – en een wereld.’

En in de samenhang van die drie zit bewustzijn verweven. Moeten we dan de hele wereld digitaliseren, vraag ik me af, wil de mens zich nog bewust zijn in die machine waarmee hij samensmelt. Een onmogelijke opgave.

‘Alle biologische dragers van informatie, zoals DNA en onze hersenen, worden digitaal.’

Volgens natuurkundige en filosoof Marc de Vries, in het RD, krijgen we de menselijke geest niet gekopieerd – een mens is meer dan materie – en worden machines met bewustzijn geen realiteit. Overigens vindt hij:

‘De geprogrammeerde slimheid is een armetierige opvatting van intelligentie.’

Heel bizar vind ik het idee van Kurzweil, dat wie worstelt met een uitgebluste relatie ook geluk heeft, omdat we straks dankzij virtual reality straks een ander lichaam op onze partner projecteren. Dan worden we pas echt machines, die hebben ook niets met liefde. Hij vindt dit een van de dingen waarmee hij mensen enthousiast wil maken voor de technologische toekomst…

Kurzweil wil het leven in digitale vorm oneindig maken, hoopt zelfs zijn vader tot leven te wekken. Maar als mens ga je toch dood, denk ik dan, en wie dood is, blijft dat. Het bewustzijn houdt immers op te bestaan en dat kan je bij een dode niet meer tot leven wekken. Wat overblijft zijn dode machines die van alles kunnen misschien, maar die beslist geen leven genoemd kunnen worden: ze bestaan slechts uit nullen en enen. En als iemand de stekker eruit trekt, houden ook die nullen en enen gewoon op te bestaan. Niets messiaans aan.

(Foto: Deel cover De Groene Amsterdammer, 5 november 2014)

Zie: Disneyland zonder kinderen, naar een post-humanistische toekomst (De Groene Amsterdammer, via Blendle, € 0,89)

Illustr: RD – Mens wordt sterfelijk?

Foto: ANP – Machinemens – Bij boosheid lichten de lcd‑oogschermpjes van RoboThespian rood op. De pop toont pas uiterlijke emoties op commando.

Simultaan wetenschappelijk denken en religieus geloven

John Worrall zegt in Science Discredits Religion: ‘Wetenschap en geloof zijn in onverzoenlijk conflict met elkaar… Het is volstrekt onmogelijk om en fatsoenlijk wetenschappelijk te denken en een waarachtig religieus gelovige zijn.’ Duidelijk iemand die te plaatsen is binnen het conflictmodel waarin de interactie tussen wetenschap en religie wordt beschreven. Gelukkig zijn er ook nog andere modellen.

In de middeleeuwen waren theologie en natuurfilosofie versmolten in één systeem van kennis. Nu heb je religie en wetenschap. En hoe wordt tegenwoordig de relatie tussen wetenschappelijk en religieuze kennis het liefst beschreven? ‘Aanvullend’ of ‘complementair’. Samen kunnen ze niet door één deur, maar door twee verschillende deuren komen ze toch in dezelfde kamer en zitten ze aan één tafel. Kunnen ze het eens worden?

Tegenpolen kunnen in ieder geval lekker tegen elkaar tekeer gaan binnen het Conflictmodel. Zo’n beetje wat Worall zei. Nog altijd een populair model. Met een knipoog van Richard Dawkins die als fervent aanhanger van dit model ooit zei dat hij religies het compliment geeft dat hij ze als wetenschappelijke theorieën beschouwt en… God als een concurrerende verklaring ziet voor feiten over het heelal en het leven.

‘In het algemeen geldt dat er conflicten ontstaan wanneer wetenschap of religie zich ‘expansionistisch’ opstellen en doen alsof ze vragen kunnen beantwoorden die rechtens behoren tot het andere onderzoeksdomein.’ (G&W)

Dan het NOMA-model: Niet-Overlappende Magisteria. Dan zijn wetenschap en religie met heel verschillende vragen bezig: er kan niet eens sprake zijn van conflict! Wetenschap houdt zich dan met feiten bezig en religie met vragen over ethiek, waarde en doel. Ook niet onbelangrijk. Maar als een van de kritiekpunten wordt gesteld dat wetenschap haar succes heeft te danken aan de beperkte aard van haar vragen. Maar zelfs dat beperkte repertoire brengt feiten aan het licht die voor veel wetenschappers religieuze betekenis hebben:

‘Paul Davies bijvoorbeeld, een kosmoloog die geen traditioneel religieus geloof aanhangt, merkte dat de fraaie ‘fijnregeling’ van de wetten die de structuur van het heelal beschrijven hem noopte om religieuze verklaringen in overweging te nemen.’ (G&W)

De Fusiemodellen. Die gaan verder dan theologie doordat ze stellen dat de inhoud van wetenschap mede de inhoud van religie levert, en vice versa. Maar ja, dat neemt dan weer het gevaar met zich mee dat je religieuze overtuigingen baseert op gangbare wetenschappelijke theorieën. Wetenschappelijke ontwikkelingen echter, gaan soms snel… en dan is je religie al gauw achterhaald.

‘Als alle ware kennis uiteindelijk onderdeel is van dezelfde werkelijkheid, hoe kunnen deze domeinen dan ooit gescheiden zijn? Deze wereldbeschouwing heeft boeken opgeleverd die betogen dat bijvoorbeeld de kwantummechanica bepaalde raakvlakken heeft met oosters religieus gedachtegoed, wat dan een voorbeeld is van de ‘fusie’-benadering.’ (G&W)

Tot slot het Complementariteitsmodel. Dit model stelt dat wetenschap en religie dezelfde werkelijkheid benaderen vanuit verschillende invalshoeken, en dat ze verklaringen bieden die geenszins met elkaar concurreren maar eerder elkaar aanvullen. Dat komt er op neer, dat als je bijvoorbeeld het menselijk individu wil begrijpen, een heleboel wetenschappelijke vakgebieden nodig hebt, die elkaar ook niet beconcurreren, maar aanvullen. Hetzelfde geldt voor onze hersens en verstand: dat is ook een complementaire relatie.

‘Wetenschappelijke beschrijvingen van neuronale gebeurtenissen die plaatsvinden bij hersenactiviteit, zijn complementair met de ‘ik’-taal van het persoonlijk handelen, dat een afspiegeling is van het bewuste menselijke denken. Onze voorstelling van het menselijk persoon-zijn verschraalt wanneer wij het ene niveau negeren ten koste van het andere.’ (G&W)

Dit model wordt het meest vruchtbaar genoemd. Mensen die denken dat de kennis die hun eigen specialisme levert de enige kennis van belang is, zouden hun blik moeten verbreden en niet zo bekrompen moeten zijn. Duidelijk?!

Denis Alexander schrijft over de voors en tegens van de vier modellen in het Faraday-paper Interactie tussen religie en wetenschap: vier modellen, gepubliceerd en vertaald door ForumC en te vinden bij Geloof en Wetenschap.

‘De interacties tussen religie en wetenschap zijn divers en complex, zowel historisch gezien als in onze dagen. Wie de feiten wil begrijpen, kan baat hebben bij modellen. Dit paper vergelijkt vier belangrijke modellen die zijn ontwikkeld om interacties tussen wetenschap en religie te beschrijven. Van elk model worden de sterke en de zwakke kanten belicht. De conclusie luidt dat ‘complementariteit’ het meest vruchtbare model is om de relatie tussen wetenschappelijke en religieuze kennis te beschrijven.’ (G&W)

Lees ook de andere Faraday-papers: steeds helder geschreven en beslist de moeite waard.

Dr. Denis Alexander (foto: CC BY-SA 3.0) is directeur van het Faraday Institute for Science and Religion en Fellow van St. Edmund’s College, Cambridge. Ook is hij Senior Affiliated Scientist aan The Babraham Institute te Cambridge, waar hij eerder voorzitter van het Molecular Immunology Programme en hoofd van het laboratorium voor Lymphocyte Signalling and Development was.

Alexander is tevens redacteur van het blad Science & Christian Belief en auteur van Rebuilding the Matrix – Science and Faith in the 21st Century (Lion, 2001).

Zie: Interactie tussen religie en wetenschap: vier modellen

Cartoon: © Sidney Harris – sciencecartoonsplus. com

Illustr: humanistischecanon.nl – Copernicus Planisfeer. De Pool Nicolaus Copernicus wijdde zich aan het einde van zijn leven als kanunnik aan de studie van de antieke sterrenkundigen. Zijn hoofdwerk, De revolutionibus orbium coelestium, Over de omwentelingen van de hemelse sferen verscheen in 1543, het jaar van zijn dood.

God: ‘Ik ben eeuwig, almachtig, maar waar kom ik vandaan?’

Waarom bestaat het universum? Dit wordt wel eens het meest sublieme en ontzagwekkende mysterie genoemd, de diepste en verreikendste vraag die de mens kan stellen. Ze obsedeerde grote denkers. Ludwig Wittgenstein, wellicht de grootste filosoof van de 20ste eeuw, was verbijsterd dat er überhaupt een wereld bestond. Hij schreef in zijn Tractatus: ‘Niet hóe de dingen zijn in de wereld is een mysterie, maar het bestaan ervan zelf.’

Dit zegt de Amerikaanse filosoof Jim Holt, de schrijver van Waarom bestaat de wereld?, afgelopen weekend aanwezig op het Brainwashfestival, waarvan het doel was ‘mensen helder na te laten denken over hun eigen leven’. In de Volkskrant (25 oktober) besprak Marcel Hulspas zijn boek, waarover hij zegt dat Holt de lezer luchtig en vakkundig langs onpeilbaar diepe filosofische afgronden voert om die huiveringwekkende vraag te stellen: waarom is er ‘iets’? Hij noemt het een boek om te koesteren.

‘Voor Leibniz was de vraag ‘waarom iets in plaats van niets’ geen groot mysterie. Hij was of pretendeerde een oprecht christen te zijn in zijn metafysisch wereldbeeld. Volgens hem was het duidelijk: God had de wereld geschapen. En wel uit het niets. Zo machtig is God. Hij had geen al bestaand materiaal nodig om een wereld te maken. Hij kan hem maken van niets: schepping ex nihilo. Dit geloven overigens de meeste Amerikanen momenteel. Voor hen geen mysterie van het bestaan. God maakte het.’ (Holt)

Jim Holt (foto: TED) haalt onder meer filosofen als Leibniz, Wittgenstein en Schopenhauer erbij, maar ook wetenschappers als Wheeler, Stephen Hawking, en Holts’ vriend Martin Amis. Het Boeddhisme komt langs, de metafysica, Betrand Russell, de kwantumveldentheorie.

‘Als God bestaat, zou hij zich kunnen afvragen: ‘Ik ben eeuwig, almachtig, maar waar kom ik vandaan?’ Waarvandaan? God houdt er een formeel taaltje op na. En zo is er een theorie dat God het zo moe was om na te denken over het vraagstuk van zijn eigen bestaan dat hij de wereld schiep om zichzelf wat te vermaken. Maar laten we God even vergeten. We halen hem uit de vergelijking. Dan krijgen we: – + niets = de wereld. Als je een Boeddhist bent, wil je hier misschien al ophouden, want je hebt al: niets = de wereld, en uit identiteitssymmetrie volgt dan: de wereld = niets.’ (Holt)

Aan het einde van zijn voordracht onthult Holt nog iets persoonlijks, dat alle briljante, geweldige mensen heeft verbaasd… Hij is te zien bij TED, maar ook is het transcript te lezen. De TED-video raad ik aan, daar Holt een aardige, humoristische manier van optreden heeft. Je kunt eigenlijk uren naar hem kijken en luisteren… een stand-upfilosoof en goed te volgen.

‘Onderweg beschrijft Holt de historische, wiskundige en filosofische achtergronden van die malle vraag waar de grootste geesten zo graag mee worstelen. Om aan het slot, na een zonovergoten middag filosoferen met auteur John Updike (‘de werkelijkheid is een gedicht’), tot de conclusie te komen dat hij al die tijd misschien een andere vraag had moeten stellen. Het heelal bestaat, dat weet ik omdat ‘ik’ besta. Maar wat is ‘ik’? Wat is de oorzaak van bewustzijn?’ (Hulspas)

Zie: Waarom bestaat de wereld? (de Volkskrant / Marcel Hulspas)

en: TED (Hier Nederlands ondertiteld): Waarom bestaat het universum? (Jim Holt) – Transcriptie: Transcript

Cartoon: mimiandeunice.com

Waarom bestaat de wereld? Een existentiële detective. Jim Holt woont en werkt in New York. Het metafysische mysterie hoe wij ooit zijn ontstaan is nog steeds de lastigste en meest fascinerende vraag aller tijden. De briljante en zeer humoristische Jim Holt onderzoekt onze jongste pogingen om vat te krijgen op de oorsprong van het heelal. Volgens hem zijn we veel te benepen geweest door alleen God en de Big Bang als verantwoordelijken te beschouwen, en daarom zoekt Holt het antwoord op deze prangende vraag ook in andere hoeken, zoals bij een chagrijnige filosoof uit Oxford, een laureaat van de Nobelprijs en een Franse boeddhistische monnik. De uitkomst van zijn speurtocht is Waarom bestaat de wereld? een werk dat uit zichzelf filosofisch wordt. (Nijgh & Van Ditmar)

Ton van Reen stuurt godgeleerden naar het gesticht

‘Doctor worden in iets dat niet wetenschappelijk bewijsbaar is, is natuurlijk een gotspe. Professor in de godgeleerdheid, het is de grootste idioterie die ik ooit gehoord heb.’ Schrijver Van Reen zou mooiere boeken schrijven als hij zich zou verdiepen in de filosofie, of wat hij nog erger vindt: de theologie. Beoefenaars ervan verwijst hij echter naar een psychiatrische inrichting…

‘In Nederland hebben we er ongeveer tweehonderd (professoren in de godgeleerdheid, PD) en gek genoeg, vooral aan erkende en befaamde universiteiten waarvan je verwacht dat ze serieus wetenschap beoefenen.’ (TvR)

Wonderlijk, om zulke uitspraken te vernemen uit de pen van een schrijver van wie je toch op zijn minst enig filosofisch inzicht zou verwachten. Of schrijft hij zijn boeken gedachteloos? Ton van Reen (foto: ouderenjournaal.nl) lijkt onbewust zijn woede op God te koelen. ‘Filosofie,’ zegt hij, ‘is volgens Aristoteles de meest goddelijke activiteit, en een blijvende bron van vreugde.’ Dat komt echter niet binnen bij Van Reen. Theologie is voor hem natuurlijk nog erger, want die houdt zich vooral met God bezig. Voor Van Reen is het allemaal gekte.

‘Het (de godgeleerden, PD) zijn er in ieder geval genoeg om er een psychiatrische inrichting mee te vullen. Ze kunnen daar gezelschap krijgen van mensen die denken dat ze Napoleon, Willem van Oranje of Florence Nightingale zijn. En een enkele overspannen filosoof. Mensen van hun eigen niveau, die ook allemaal doctor zijn in de fantasie.’ (TvR)

Filosofen en theologen houden zich echt niet alleen met God bezig, maar met religie, met godsdienstbeoefening, in al zijn vormen. Daarom verschijnen er bij de regelmaat van de klok studies omtrent goede en kwalijke kanten van religie. Dankzij de theologen. Filosofen doen hetzelfde, ook als zij het over levensbeschouwing hebben. Het is nu eenmaal een feit dat het merendeel van de mensheid zich serieus met religie in welke vorm dan ook bezighoudt. Juist filosofie en theologie zijn noodzakelijk om dat in goede banen te leiden, of onderzoek naar te doen.

De filosofie van het humanisme bijvoorbeeld, stelt de mens en de waarde van de mens centraal in het denken over de wereld. De cognitieve revolutie vroeg aandacht voor wat zich in de hoofden en gedachten van mensen afspeelde. Voor de godsdienstpsychologie is humanist Abraham Maslow van groot belang. Zijn denken en dat van andere humanisten is een inspiratiebron geweest voor meer existentialistische denkers zoals psychiaters Viktor. Waardevolle filosofie!

‘Doctoren in de filosofie tref je vooral aan tussen beroepsuitkeringstrekkers, en een enkele keer tussen toezichthouders in zwembaden en tussen de bezoekers stalkende suppoosten in musea. Meer kun je niet doen met een filosoof.’ (TvR)

Piek- of mystieke ervaringen, als ander voorbeeld, zijn volgens Maslow hetzelfde als wat anderen religieuze ervaringen noemen. Voor hem zijn ze weliswaar ontdaan van hun religieuze context, maar wel onderdeel geworden van het unieke menselijke functioneren. Religie wordt zo een menselijke waarde die niet noodzakelijk van God afkomstig hoeft te zijn. Waardevolle inzichten!

Van Reen beseft nauwelijks dat religie in zowel de filosofie, de theologie en ook in de psychologie toenemend kritisch beschouwd wordt. (De Griekse filosofen hielden zich eigenlijk ook al met psychologie bezig: debatteerden aan de hand van de realiteit en het menselijk handelen over wat er zich in het menselijk brein afspeelde.) Ook psychiater en humanist Irvin Yalom houdt zich bezig met de meest diepgaande zorgen van het leven: het zijn existentiële thema’s. Filosofie betekent ‘liefde voor wijsheid’. Van Reen gooit dit allemaal overboord, hij begeert geen wijsheid.

Zie: Wijsbegeerte en Godgeleerdheid (Ton van Reen)

Foto: advalvas.vu.nl – De Denker

Volgens de Ster van Bethlehem is het nu 2016

Zou Rijksuniversiteit Groningen dat weten? Daar komen 23 en 24 oktober 2014 twintig internationale specialisten op het gebied van de astronomie, godsdienstwetenschap en geschiedenis van de oudheid samen en verenigen dan een nieuwe theorie met in de oudheid geaccepteerde astrologische zienswijzen tot een nieuwe duiding van De Ster.

Volgens tijdschrift Quest laten we onze jaartelling beginnen bij de geboorte van de Bijbelse figuur Jezus. Maar de Australische astronoom David Reneke van het tijdschrift Sky and Space beweert dat de geboortedatum van Jezus niet klopt. Volgens hem leven we daarom niet in 2014, maar in 2016.

‘Om de geboortedatum van Jezus te bepalen, sloeg Reneke de Bijbel erop na. Hij las daar over de geboorte. In de tekst staat meerdere keren dat een felle ster boven de geboorteplaats van Jezus stond. Reneke ontwierp een computerprogramma waarmee hij de sterrenhemel van duizenden jaren terug simuleerde. Met dit programma zocht hij naar een uniek verschijnsel aan de hemel: de extreem heldere ster. (Quest)

David Reneke (foto: DR) vond De Ster in de simulatiesterrenhemel terug. De planeten Venus en Jupiter stonden zo dicht bij elkaar dat het een felle ster leek en met de vondst van dit heldere licht bepaalde hij de exacte geboortedatum. Quest meldde dit al in 2008.

Wat bleek? De Bijbelse Jezus is 2 jaar jonger dan de historische Jezus. Hij is niet op 25 december in het jaar 0 geboren, maar op 17 juni in 2 voor Christus. Conclusie: onze jaartelling is 2 jaar te laat begonnen. En bovendien vieren we kerst in het verkeerde jaargetijde.’ (Quest)

Zou Reneke, die onder meer publiceert in het Australasian Science Magazine, ook op het congres aanwezig zijn? Zijn naam zie ik niet bij de gasten. Naast de nestor van de geschiedenis van de astronomie, prof. Owen Gingerich van Harvard University, komen onder anderen wel prof. Bradley Schaefer (Louisiana) en de hoogleraren oudheidkunde Alexander Jones (New York) en John Steele (Rhode Island) naar Groningen.

‘De ster van Bethlehem, er zijn maar weinig fenomenen die zo tot de verbeelding spreken. Deskundigen discussiëren al eeuwen over het bestaan van de ster uit het Bijbelverhaal. Nieuwe berekeningen met moderne computerprogramma’s hebben geleid tot een nieuwe theorie over de echtheid van de ster. Dit is de aanleiding voor een tweedaags congres in Groningen op 23 en 24 oktober met internationale specialisten uit onder meer de Verenigde Staten en Engeland.’ (RUG)

Zie: Was de Ster van Bethlehem dan toch echt? (RUG)

en: We lopen 2 jaar achter (Quest)

Illustr David Reneke: A dramatic representation of how the alignment looked with constellations added. Cr. Clay Frost /MSNBC

God, de oerknal en het universum

In Genesis 1 bijvoorbeeld staat: ‘Er was licht’. Daar denk ik dan natuurlijk meteen bij aan de oerknal. Ik kan niet bewijzen dat de schrijver, een eenvoudige herder, daarop doelde, maar ‘licht’, dat is puur energie.’ Aan het woord is Heino Falcke. ‘Ons perspectief op het heelal wordt door de moderne sterrenkunde steeds groter. Dus wat je in de Bijbel leest over grootheid, is steeds beter te bevatten. Daardoor groeit ook ons besef van de almacht van God.’

Falcke is hoogleraar astrodeeltjesfysica en radioastronomie en doet onderzoek naar zwarte gaten, kosmische deeltjes – en geloof. Dat is zijn werk. In 2011 won hij de Spinozaprijs, de belangrijkste Nederlandse onderscheiding op wetenschappelijk gebied, voor zijn onderzoek naar zwarte gaten.

‘Er zijn in de natuurkunde ook dualismen die we niet doorgronden. Neem de dualiteit van golven en deeltjes uit de kwantummechanica. Soms is het met theologie net zo. Ik ben ervan overtuigd dat met de dood niet alles voorbij is. Ook al begrijpt de natuurwetenschapper in mij niet hoe dat kan.’ (HF)

Heino Falcke (foto: nwo.nl) zegt dit in een artikel in Trouw: ‘Ik mag nog meer zien dan de profeten’. Hij geeft vanavond in Nijmegen een lezing over God en het universum.

‘Ik geloof niet dat liefde een uitvinding van de mens is. Dat is niet iets wat wij ontwikkeld hebben. In die snel uitdijende chaos – wat de oerknal in feite was – waren er al wetten en mogelijkheden die ons in staat stellen tot geloof, hoop en liefde. Dus is mijn theorie: doordat het mogelijk was, was het er eigenlijk al. Daarom hebben mensen – terecht, denk ik – het gevoel dat niet alles puur toeval is, dat er ‘meer’ is. En dan is het niet helemaal gek dat ik er nog een almachtige, liefdevolle God bij denk. Hij is de oorzaak van het heelal. Het doel van het universum is liefde.’ (HF)

Op de site Geloof en Wetenschap is Falcke ook te vinden: artikelen en video’s, waarin hij onder meer spreekt over geloof dat niet bedoeld is om gaten in de wetenschap op te vullen en over geloof als inspiratiebron en de oerknal.

‘De oerknal kan nooit de oorsprong zijn. Er was al iets. God is groter dan alles wat wij in kaart hebben gebracht en hij houdt alles ‘in control’ (…) Wat in Genesis staat is een beschrijving van iets wat veel groter is, wat mensen niet konden begrijpen. En de vraag waaróm alles is ontstaan kan de wetenschap eigenlijk nog steeds niet beantwoorden. De oerknal zelf kan eigenlijk niet de oorsprong zijn, want er was al iets, je had al natuurwetten, ‘initial conditions’, er was al iets. God is de oorsprong. (HF)

Vanavond houdt Falcke in Nijmegen de lezing: Tussen de sterren. De mens, God en het Heelal. Van 19:30 tot 21:30 op de locatie Huygensgebouw, Amphitheater HG00.304, Radboud Universiteit. Organisatie: Soeterbeeck Programma.

‘We zijn een zandkorreltje in het heelal – wat op aarde gebeurt is volstrekt onbelangrijk. En tegelijk is dat natuurlijk niet waar; de aarde doet er wél toe. Dat is de overeenkomst tussen het heelal en God: de onmetelijkheid ervan vervult je met ontzag, perplexiteit, poëzie en huiver.’ (HF, ru.nl)

Zie: ‘Ik mag nog meer zien dan de profeten’ (Trouw)

en: Heino Falcke: De oerknal is niet de oorsprong (Geloof & wetenschap)

Illustr: scientias.nl – Een oerknal wordt vaak zo afgebeeld, maar dit is niet correct. In het geval van deze afbeelding zou het betekenen dat de toeschouwer zich buiten het heelal bevindt. De beste weergave van de oerknal is een witte pixel: oneindig veel energie in een piepklein punt.
_{Update 23 03 2024: Lay-out}

Menselijk bestaan beheerst door een ‘intelligent wezen’?

De aarde lijkt wel degelijk het centrum van het heelal te zijn. Heel de ons bekende werkelijkheid draait om de mens, die daarbinnen ook het enige intelligente leven vertegenwoordigt. In de documentairefilm The Principle wordt gesteld dat het menselijk bestaan zich afspeelt in een matrix die kennelijk beheerst wordt door een regelsysteem, dat welhaast ingesteld moet zijn door een ‘intelligent wezen’.

‘Terwijl de documentaire de ontwikkeling van de kosmologie nagaat vanaf haar allereerste begin (Stonehenge, de Gizeh-piramide), langs de grote omwenteling van Copernicus naar de verbazende nieuwe ontdekkingen van op de aarde gerichte lijnen in de grootste structuren van het waarneembare heelal, voert The Principle tot de vraag: zijn wij van belang binnen de structuur van het heelal en zo ja, waarom? Ten slotte: wat betekent dit voor de toekomst van de mensheid?’

Volgens de schrijver en producer van The Principle is de vraag naar onze plaats in het heelal het grootste wetenschappelijke detectiveverhaal in heel de geschiedenis. (Foto: Prof. Michio Kaku (wikipedia), een van de theoretici achter de snaartheorie, liet al eerder weten dat het menselijk bestaan zich wat hem betreft afspeelt in een matrix die kennelijk beheerst wordt door een regelsysteem, dat welhaast ingesteld moet zijn door een ‘intelligent wezen’.)

‘De wereld is bepaald door twee grote stellingen – de een plaatst ons in het centrum van alles en de ander brengt ons terug tot uiterste nietigheid. Verbazend genoeg is The Principle de eerste documentaire die dit hardnekkige raadsel in het hart van de moderne wetenschap onderzoekt.’

Op 24 oktober is in Chicago de première van deze documentaire, die al bij voorbaat omstreden wordt genoemd. The Principle laat verrassende resultaten zien van recent grootschalig onderzoek van het heelal – onderzoek dat ’onverwacht bewijs onthult van een voorkeursrichting in de kosmos, die afgestemd is op onze vermeend onbeduidende aarde’.

Zie: Geocentrische documentaire The Principle op 24 oktober in première

en: Katholieke wetenschapsdocumentaire op komst

‘Er is geen God en hij is altijd met u’

Een godloze kijk op God luidt de Nederlandse boektitel van There is no God en he is always with you, geschreven door Brad Warner. Deze even beroemde als verguisde Amerikaanse zenmeester schijnt niet echt te beantwoorden aan het standaardidee van een zenmonnik en schrijft volgens Jan de Ruiter van zen.nl ‘heldere spiritualiteit in een ruig jasje’. ‘Hardcore-zen’!

‘Warner is zo iemand die dit soort onderricht belichaamt op een wijze die vooral ook menig jongere zal kunnen aanspreken, zeker in de Verenigde Staten. Hij beantwoordt niet erg aan het standaard-idee van een zenmonnik. Hij is ook punkmuzikant (bassist) en bestsellerauteur met een bepaald niet alledaagse toon.’ (Dick Verstegen)

Volgens de omslag van het boek, dat eind oktober verschijnt, ging Brad Warner (foto: hebdenbridgezen.org.uk) na een seculiere opvoeding op zoek naar een hogere macht en kwam uit bij het boeddhisme, ondanks dat het boeddhisme geen god aanbidt. Nu is hij bestsellerauteur en geeft hij als zenboeddhist een unieke kijk op de vraag of God bestaat. Na zijn wereldreizen en inwijding als monnik, mengt Brad Warner zich op een originele manier in het debat over het bestaan en de aard van God.

‘Kan zen helpen een verklaring te geven? Kan een atheïst in God geloven? Mag iemand die in God gelooft nog twijfelen? Waarom praten wij over God? Is dit een ouderwets begrip? Brad Warner zag uiteenlopende ideeën over God die geen enkele verbinding met elkaar hebben. In Een godloze kijk op God komt hij met zijn antwoorden en neemt hij ons mee op zijn voortdurende zoektocht naar God en beschrijft hij zijn geloof in God.’ (Milinda Uitgevers)

Brad Warner presenteert zijn boek op 30 oktober bij boekhandel De Wijze Kater in Utrecht; Mariaplaats 1, 3511 LH Utrecht, van 19 tot 21 uur. De Wijze Kater is al meer dan 25 jaar een van de meest toonaangevende boekhandels in Nederland op het gebied van esoterie, spiritualiteit, wereldreligies en psychologie. Kaarten kan je hier bestellen. Google maar eens: hij is in veel meer plaatsen te vinden rond eind oktober.

Zie: Non-conformist Brad Warner op toer in Nederland