De Bijbel en ieders Eigen Waarheid

Op Facebook ontspint zich – door het Filosofisch Café – een interessante discussie over relativisme. ‘Enkele decennia geleden begon men vraagtekens te zetten achter de gedachte dat er een absolute waarheid bestaat. Daardoor ondergroef men het Bijbelse denken over waarheid en leugen. Ieder mocht zijn eigen waarheid hebben.’ Er werd op Facebook gelukkig ook serieus gereageerd op het boeiende verschijnsel dat Waarheid heet. Of heette. Ieder zijn Eigen Waarheid?

Het thema werd ingegeven door een onderzoek van alweer een tijdje geleden waaruit bleek dat de morele opvattingen van christelijke jongeren zich niet onderscheiden van onkerkelijke jeugd. Op een aantal punten bleken christelijke jongeren zelfs een ruimer geweten te hebben.

Volgens dr. Bill Maier (foto: myfaithradio.com), klinisch psycholoog van de organisatie Focus on the Family, ligt dat aan het feit dat enkele decennia geleden men vraagtekens begon te zetten achter de gedachte dat er een absolute waarheid bestaat.

‘Daardoor ondergroef men het Bijbelse denken over waarheid en leugen. Ieder mocht zijn eigen waarheid hebben. Dat betrof aanvankelijk de godsdienstige of ideologische waarheidsaanspraken, maar het kon niet uitblijven dat dit ook de ethische opvattingen omtrent waarheid en onwaarheid zou gaan raken. Wat ik stelen vind, hoeft een ander nog geen stelen te vinden.’

Maier stelt dat er bij de meeste Amerikaanse christenen geen sprake is van een gefundeerd geloof en van een doordachte christelijke levensbeschouwing.

‘Als je die niet hebt kun je wat oppervlakkig fatsoen aan je kinderen overdragen, maar geen overtuigende waarden en normen. Jongeren voelen het aan of je het meent wat je hen voorhoudt of dat je maar iets doet omdat het nu eenmaal zo hoort.’

Interessant. Eerst was er de Bijbelse Waarheid, die werd ontzenuwd door de wetenschap, door mensen als Richard Dawkins. Wellicht constateerden velen, de kritische jongeren voorop, dat de Bijbel dus geen Waarheid bleek, maar een Leugen (of een van de vele Waarheden.) Daar is het allemaal mee begonnen. Filosofie kan redding brengen door mede Levensbeschouwing kritisch te doceren en te doordenken: dan krijg je vele Waarheden, waar je over kan denken, in plaats van later weer te moeten constateren dat het Leugens zijn.

Ethiek aan jongeren leren kan heel goed, zolang er geen Waarheden verkondigd worden. Dan worden dat nooit Leugens en leidt het later niet tot liegen en andere aan lager wal geraakte normen. Dan komt de ruimte voor eerlijkheid en betrouwbaarheid vanzelf.

Trouwens, veel ouderen moeten zich na de Waarheid van de Bijbel ook weer (ethisch) omscholen. 😉

Zie:
* Filosofisch Café
* Moreel relativisme stimuleert liegen

Absoluut geloof in de rede aan slijtage onderhevig

‘Liberalisme is een totalitaire ideologie,’ stelt theoloog Wim van Vlastuin in een opinieartikel waarin hij stelt dat apologetiek naar ‘de ene waarheid’ zoekt. Altijd gedacht dat het liberalisme zo veel mogelijk vrijheid van het individu als uitgangspunt heeft. Van Vlastuin zet het liberalisme in hetzelfde rijtje als socialisme en communisme.

‘Modernisme kenmerkt zich ook door een sterk vooruitgangsgeloof. De wetenschap zorgt op alle terreinen van het leven voor succes. Ze brengt het gedrag van mensen in kaart, vindt wetmatigheden in de economie, en ook in de psychologie zou de meetmethode tot grote inzichten kunnen leiden. Alle problemen kunnen we overwinnen en geluk is maakbaar. Dit vooruitgangsgeloof was de voedingsbodem voor totalitaire ideologieën zoals het socialisme, het liberalisme en het communisme.’

Van Vlastuin hekelt het modernisme met zijn grote nadruk op de rede en vooruitgangsgeloof. Het gevolg van dat denken is dat het afgelopen moet zijn met het geloof in God en zeker met de moraal die aan het geloof in God wordt ontleend.

‘De secularisatiethese was breed geaccepteerd: door de vooruitgang in wetenschap en techniek zou het geloof in God steeds minder relevant worden en zou de wereld steeds meer seculariseren.’

Maar de secularisatiethese blijkt niet te kloppen omdat het slechts in een klein deel van de wereld zo is dat mensen niet religieus zijn, en in het grootste deel van de wereld is het helemaal niet vreemd om in het niet-materiële te geloven.

Het absolute geloof in de rede is aan slijtage onderhevig, stelt universitair docent systematische theologie dr. Wim Van Vlastuin (foto: refo500.nl). Het is nu meer mogelijk om op een existentiële golflengte een gesprek te voeren. De rede is niet relevant voor het geloof: de apologetische richting van het fideïsme kan in deze cultuur goed gedijen. De grootste voetangel in onze cultuur is volgens hem dat waarheid niet meer absoluut is.

‘Zolang er een besef is dat er een laatste waarheid moet zijn, kun je elkaar aanspreken op het zoeken van die ene waarheid. Maar als het geloof in deze ene waarheid taant en waarheid per definitie pluraal is, is het lastig getuigen of debatteren. Wellicht vraagt het een extra gesprekslaag om het dilemma van de ene waarheid of de vele waarheden uit te diepen.’

Voor Van Vlastuin is de waarheid echter wel absoluut want hij stelt dat Gods waarheid ‘zekerder dan zeker’ is. Maar het liberalisme totalitair? Het liberalisme heeft als uitgangspunt zo veel mogelijk vrijheid van het individu zolang hij de vrijheid van anderen niet beperkt. Misschien is God wel de enige echte liberaal. Hij heeft de mens immers een vrije wil gegeven.

Zie: Apologetiek zoekt naar de ene waarheid

Foto: worldofintelligence.nl

Theologie en het claimen van de waarheid

Hoogleraar praktische Theologie Ruard Ganzevoort schreef in juni dat de theologie haar claim op de waarheid moet opgeven: ‘Als we de oude begrippen uit hun strikt religieuze tradities losmaken, ontdoen van waarheidsclaims en bevrijden uit het kerkelijke jargon, kunnen ze opnieuw vruchtbaar worden.’ Filosoof en theoloog Rik Peels zegt nu dat elke vorm van theologie zonder waarheidsaanspraak gedoemd is tot inconsistentie en intolerantie.

Waarheidsclaim? Is er een waarheid dan? Is er al een app van? Dat zouden vele apps worden, ieder mens heeft zijn waarheid. Daar kun je het over hebben, zonder elkaar naar het leven te staan, maar gewoon uit onderlinge nieuwsgierigheid. Wat denk jij? Wat is jouw waarheid?

En dan is er hopelijk nergens een scheidsrechter die beslist welke waarheid de waarheid is. Over alles kan je spreken, al of niet stellig, al of niet over God, of liever over geloof, hoop en liefde, zoals Ganzevoort zo graag doet.

‘De godsdienstpsycholoog Paul Pruyser schreef eind jaren zeventig over geloof als kenmerk van geestelijke gezondheidszorg. Hij doelde daarbij niet op ‘het geloof’ als een set van leerstellingen en normen, maar over een levenshouding waarbij iemand het leven beaamt en zich engageert met idealen en dromen.’ (Ruard Ganzevoort in: Spelen met heilig vuur.)

Ganzevoort stelt dat mensen geen behoefte meer hebben aan godgeleerden die de waarheid in pacht hebben, maar aan theologen die oude en nieuwe spirituele bronnen kunnen duiden. Zij moeten buiten de veilige kaders van kerken en religieuze tradities durven stappen. Rik Peels stelt nu juist dat Ganzevoort zelf allerlei waarheidsclaims stelt, bijvoorbeeld zijn bewering dat (het waar is dat) de theoloog over God niets zinnigs kan zeggen en alleen zinnig kan spreken over mensen, hun bronnen en tradities.

‘De een denkt bij ‘God’ aan de dwang van de klassieke kaders terwijl de ander die zich niets aantrekt van officiële religieuze verhalen. Daarmee is het woord ‘God’ niet geschikt als eenduidig concept; het kan echter bij uitstek dienen om de veelkleurigheid van persoonlijke betekenissen te verduidelijken.’ (Ganzevoort)

Eigenlijk hangt Ganzevoort een heleboel waarheden aan – die hij wijsheden noemt – en bespreekt in zijn pamflet Spelen met heilig vuur dan ook de wijsheidstradities, zoals bij de Griekse filosofen en de religieuze heilige boeken, en noemt ook het humanisme dat teruggrijpt op oudere bronnen, en volkse en alledaagse tradities met hun tegeltjeswijsheden.

‘De preken die Dietrich Bonhoeffer van 1931 tot 1933 in Berlijn hield, staan vol met claims omtrent waarheid en onwaarheid van dingen die in zijn tijd geroepen werden. Zijn preken houden zijn gehoor een spiegel voor.’ (Rik Peels)

Peels stelt dat de theoloog op basis van ervaringen, tradities, intuïties, de Bijbel en andere bronnen wel degelijk allerlei dingen over God zeggen en daar een redelijke publieke discussie over voeren, terwijl Ganzevoort stellig en zonder argumentatie stelt dat de theoloog niets zinnigs over God kan zeggen.

‘Een redelijke publieke discussie’ betekent volgens mij dat er geen enkele claim te beluisteren zal zijn, maar iedereen ruimte krijgt voor zijn eigen waarheid. De theoloog kan van alles (of niets) over God zeggen, al naar gelang die bron die hij gebruikt. Het kan allemaal zinnig zijn, zolang je naar elkaar luistert, zonder verplicht te zijn de waarheid te moeten slikken. Zonder echter een claim op de waarheid worden de waarheden pas echt interessant. Het blijft altijd jouw of zijn/haar waarheid. En daar mag over en weer best kritisch mee worden omgegaan.

‘Omdat er ruimte is voor waarheidsclaims, wordt het ook mogelijk kritisch te schiften. We kunnen dan schadelijke visies, zoals de morele opvatting dat een weduwe met haar man levend begraven moet worden wanneer hij overleden is, en empirisch aantoonbare onwaarheden, zoals de opvatting dat de aarde niet meer dan een paar duizend jaar oud zou zijn, kritisch bevragen.’ (Peels)

Zie: Theologie als makelaar in levenswijsheid?

en: De theologie moet haar claim op de waarheid opgeven

Illustr: xandernieuws.nl

Dr. Rik Peels (foto: VU) is postdoctoraal onderzoeker en docent aan de Faculteit Wijsbegeerte van de Vrije Universiteit Amsterdam, De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam, mail@rikpeels.nl, website: http://www.rikpeels.nl. Hij doet onderzoek naar de grenzen van de wetenschap binnen het project Science beyond Scientism en is verbonden aan het Abraham Kuyper Center for Science and Religion.

Ruard Ganzevoort (foto: hetgoedeleven.nl) daagt de theologie uit zich buiten de kaders van de christelijke kerk te richten op wat hij ‘publieke theologie’ noemt. Dit betekent dat theologen hun claim op de waarheid moeten opgeven en het gesprek aan moeten gaan over levenswijsheid in kunst, cultuur, politiek en economie, zorg en onderwijs, wetenschap en sport, kortom in het gehele leven. De theoloog moet een makelaar in levenswijsheid worden die kennis niet langer alleen uit de christelijke traditie haalt, maar vanuit diverse bronnen mensen kan helpen keuzes te maken op het gebied van de levensbeschouwing. (ruardganzevoort.wordpress.com)