De meervoudige religieuze identiteit

Leef je eigen mythe. Over religie, mythen en ons zelf. – Veel mensen komen soms bronnen vol inzichten tegen waar ze zich diep verwant mee voelen. ‘Ze willen zich daar niet voor afsluiten, of het nu uit een bekende traditie komt of uit een onbekende. Zij ervaren zichzelf niet (meer) als behorend bij één religie of levensbeschouwing, maar als deel van de mensheid met haar universele thema’s.’

Aldus theoloog Harm Knoop, schrijver van het boek Leef je eigen mythe. Hij geeft 8 juni een lezing over de meervoudige religieuze identiteit.

‘Niet de traditie of de religie waar de inzichten uit voortkomen, maar de draagkracht en -wijdte van de inzichten zijn beslissend. Als u ze vraagt: ‘Ben je christen?’ zeggen ze wellicht: ‘Ja, en Hindoe, en humanist, en soefi, en boeddhist.’ Alles tegelijk en in één adem.’ (HK)

Harm Knoop (1954) – (foto: Facebook) werkt met vrijmoedigheid als voorganger in de vrijzinnigheid, als trainer, coach, inspirator, docent. En altijd als schatgraver. De schat in het binnenste van mensen helpen vinden, opgraven, ontsluiten. Dat is zijn mythe en missie. Daar krijgt hij geen genoeg van.
Hij schreef in 2012 Leef je eigen mythe. Over religie, mythen en ons zelf. Daarin heeft hij het over de meervoudige religieuze identiteit (MRI).

‘Een prototype van MRI was Raimon Panikkar (1918-2010), Indiër en Spanjaard, Hindoe, christen en boeddhist, filosoof en mysticus, wetenschapper en priester. Geïnspireerd door zo’n ‘grensoverschrijder’ is er niet veel voor nodig om op zoek te gaan naar eigen MRI en de vreugde (en soms pijn) daarvan. Pinksteren, het zit in de lucht.’ (HK)

Theoloog Paula Stuurman (foto: Linkedin) vindt het boek een pleidooi om in het levensverhaal van elk mens bewustwording en zingeving te vinden aan de hand van oude mythen; eigenzinnig en waardevol, en nog waardevoller als je de Bijbelse mythen zelf leest en kent.

‘Die mythen zijn geen ‘onware verhalen’, maar gaan juist over de diepste psychische en existentiële lagen van mensen. Daar ligt ook hun verbinding met religie en spiritualiteit: zingeving en verbondenheid met het transpersoonlijke worden ervaren in verhalen. (…) De auteur gebruikt de aanpak en verhaaluitleg van Carl Gustav Jung, de psychiater die begin twintigste eeuw nadruk legde op de betekenis van het symbool ten behoeve van de geestelijke gezondheid van mensen.’ (PS)

Op 8 juni, eerste Pinksterdag, geeft Knoop een lezing: ‘MRI: meervoudige religieuze identiteit’ | Tijd: 10.30 uur | Rijnkapel, Imminkstraat 1a, Amerongen.

Leef je eigen mythe | Harm Knoop | ISBN 978 90 5625 383 7 | 212 blz. | 13,6 x 21,5 cm | NUR 728 | Prijs €18,50

‘Knoop heeft een prachtig en moedig boek geschreven, dat ik met de spreekwoordelijke rode oortjes heb gelezen.’ (Lisette Thooft, in VolZin.)

Gerelateerd: Steeds meer mensen kijken over de grenzen van één religie heen

Steeds meer mensen kijken over de grenzen van één religie heen

Steeds meer mensen halen religieuze inspiratie uit verschillende levensbeschouwelijke stromingen. Dimitri Woei werd na een katholieke jeugd Hindoe, Naud van der Ven koos voor het jodendom en de seculiere Anja Meulenbelt kwam op het spoor van het christelijk geloof. Sommigen blijven elementen koesteren uit de religie van hun jeugd. Zo noemt de boeddhistische meditatieleraar en voormalig katholiek kloosterzuster Jotika Hermsen zich een volgeling van Boeddha én Jezus. En de tot de islam bekeerde domineesdochter Anne Dijk vindt zichzelf als moslim een ‘betere christen’.

In het boek Flexibel geloven – Zingeving voorbij de grenzen van religies, geschreven door Manuela Kalsky (foto li: Manuela Kalsky Website) en Frieda Pruim (foto re: friedapruim.nl) komen elf mensen aan het woord die over de grenzen van één religie heen kijken. Op Tweede Pinksterdag, tijdens de Happening ‘Flexibele Geesten’ in De Nieuwe Liefde in Amsterdam, vindt de presentatie van dit boek plaats. Manuela Kalsky overhandigt dan het eerste exemplaar aan Jetty Mathurin alias ‘Taante’.

‘Journaliste Frieda Pruim hield de interviews, Jocelyne Moreau maakte de foto’s en theologe Manuela Kalsky reflecteert in de nabeschouwing op het in opkomst zijnde fenomeen meervoudige religieuze binding. Als directeur van het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving en als bijzonder hoogleraar aan de VU doet ze er de komende jaren onderzoek naar, samen met André van der Braak, hoogleraar boeddhistische filosofie.’ (NieuwWij)

Alle geïnterviewden in Flexibel geloven vertellen openhartig over het verloop van hun zoektocht en verwoorden hun oude en nieuwe overtuigingen. Ze beschrijven hoe zij hun geloof vormgeven in hun dagelijks leven.

‘Bijbel of Koran in de ene hand, yogamatje en kop kruidenthee in de andere? Dat kan. Dit boek laat prachtig zien hoe moderne gelovigen hun balans vinden tussen eeuwenoude tradities enerzijds en individuele inzichten anderzijds.’ (Nuweira Youskine)

In verband hiermee worden mensen opgeroepen om op Tweede Pinksterdag naar de Happening ‘Flexibele Geesten’ in De Nieuwe Liefde in Amsterdam te komen en zich te laten inspireren. Behalve de boekpresentatie worden spirituele vensters opengezet en wordt iedereen uitgedaagd door de ontmoeting met andere ‘religieuze geesten’. Eenieder kan zich tevens laven aan de wijsheden uit verschillende levensbeschouwelijke tradities. Er zijn filmpjes, ‘heilige’ teksten, gesprekken, muziek, dans, rituelen en natuurlijk interactie met het publiek onder leiding van IKON presentator Annemiek Schrijver.

‘De weg van geloven kent vele kronkelingen en zijtakken. Dit boek toont iets van de menselijke weg naar God en leert mij opnieuw: God is daar waar men Hem zoekt (of Haar, dat kan ook).’ (Monique Samuel)

Flexibel geloven. Zingeving voorbij de grenzen van religies | Manuela Kalsky en Frieda Pruim | ISBN: 978-94-90708-86-3 192 pagina’s | Uitgave: paperback met flappen | € 15,00 (Aanbieding)

Happening Flexibele Geesten. Datum: maandag 9 juni 2014 | Tijd: 14.00 – 16.30 uur) Lokatie: De Nieuwe Liefde in Amsterdam | Entree: € 12,50 | Aanmelden: via deze link | Voor meer informatie: klik hier

Foto: NieuwWij (Tweede Pinksterdag – Flexibele geesten)
_{Update 10 06 2024 (lay-out)}

Kleingeestig hoofdredactioneel commentaar Reformatorisch Dagblad

In een hoofdredactioneel commentaar stelt het Reformatorisch Dagblad – naar aanleiding van een initiatiefwet van D’66 – dat ‘onze hele bevolking gedwongen wordt hetzelfde te denken over het seksuele gedrag’. Wel vindt de redactie het goed dat een leerkracht voor de klas zegt dat de Bijbel een homohuwelijk verbiedt. Moet iedereen hetzelfde als de Bijbel geloven?

‘Waar het om gaat, is of scholen de vrijheid mogen hebben om van hun medewerkers te vragen in leer en leven de levensvisie uit te dragen die de school voorstaat. Leerlingen verwachten dat ook. Het kan toch niet zo zijn dat een leerkracht voor de klas beweert dat de Bijbel een homohuwelijk verbiedt en een opmerkzaam kind de vinger opsteekt en zegt: „Maar meester, u bent toch ook getrouwd met uw vriend?” Elke opvoeder weet dat dit bij kinderen grote verwarring oproept.’ (RD)

Zo’n leerkracht dient zich didactisch bij te laten scholen zodat hij opmerkzame kinderen een adequaat antwoord kan geven. Hij kan bijvoorbeeld zeggen dat er mensen zijn die volgens de Bijbel willen leven en daarom een homohuwelijk afkeuren. Maar dat er anderen zijn die niet volgens de Bijbel willen leven – of deze minder orthodox uitleggen – en een homohuwelijk goedkeuren. Dat is pas èchte vrijheid van godsdienst: uitleggen dat mensen verschillend kunnen denken over godsdienst, of niet in God geloven.

‘Er zijn evenzeer voorbeelden dat homo’s zich op bijvoorbeeld reformatorische scholen veilig voelen.’ (RD)

Bovenstaande zin komt ook van de hoofdredactie. Het bestaat niet dat een homo zich op een reformatorische school veilig kan voelen. Stel dat zijn vriend hem spontaan komt ophalen uit school en hem als begroeting omhelst of een kus geeft? Hij wordt op staande voet ontslagen. Hij moet dus huichelen in naam van God. Zijn collega’s zullen hem bovendien hooguit gedogen, maar nimmer accepteren als zij werkelijk de orthodox-Bijbelse visie onderschrijven. De situatie op zo’n school is bovenmatig huichelachtig. Jezus houdt niet van huichelaars.

Zo’n leraar kan natuurlijk nooit zichzelf zijn op zo’n orthodox-Bijbelse school, laat staan dat hij zich veilig kan voelen: hij zal immers juist en voortdurend het onvrije van godsdienst ervaren.

‘Natuurlijk zal een aantal indieners zeggen dat je dergelijke standpunten op grond van de Bijbel helemaal niet meer mag verkondigen. Maar dat betekent dan dat zij niet alleen de vrijheid van onderwijs inperken maar ook die van godsdienst. Laten ze dat dan tenminste eerlijk zeggen.’ (RD)

Iedereen mag uiteraard altijd standpunten op grond van de Bijbel verkondigen. Maar laten we inzien dat er ook andere standpunten zijn. En die mogen, moeten zelfs, eveneens aan de orde komen, wil je kinderen niet indoctrineren. Als je lesgeeft op school, verkondig je zeer vele standpunten. Die staan soms haaks op elkaar. Er is in de wereld meer dan de Bijbel. Of mogen orthodox-Bijbelse kinderen dat niet weten en moeten zij wereldvreemd opgevoed worden? Dan beperk je ook nog de vrijheid van onderwijs.

Zie: Commentaar: Initiatiefwet D66 tast vrijheid van godsdienst aan
Illustr: kijk-op-actua.blogspot.com

Een ziel heb je nu en dan…

‘In de moderne wijsgerige bezinning keert op het raadsel van de individualiteit een spirituele voeling met de ziel terug die zich laat voeden door de ervaring van haar ondoorgrondelijkheid.’ Hoofddocent cultuurfilosofie aan de Universiteit Leiden, dr. Gerard Visser, spreekt op 20 april over de ziel in De Nieuwe Liefde in Amsterdam. Hij gaat uit van de hypothese dat de ziel in de Europese filosofie is gestorven aan de illusie van haar kenbaarheid.

‘Hoewel Socrates het als de belangrijkste opdracht in het leven van een mens beschouwde de psuchè te leren kennen, is de ziel tegenwoordig uit het wetenschappelijke en het filosofische discours verdwenen. Daar staat tegenover dat de omgangstaal het woord nog onverminderd koestert. Sterker nog, zij duldt geen equivalenten naast uitdrukkingen als ‘iemand op de ziel trappen’‚ of ‘met je ziel bloot moeten’.’ (Valkhof Pers)

Filosoof en schrijver Gerard Visser (foto: devrijegemeente) is de schrijver van het filosofisch essay over de ziel Niets cadeau. In 2010 werd dat nog genomineerd voor de Socrates Wisselbeker, de prijs voor het meest prikkelende filosofische boek van het jaar. Hij haalde toen wel de shortlist, maar de beker ging naar Luuk van Middelaar.

‘In dit filosofische essay wordt een lans gebroken voor de ziel. Het betoog gaat uit van de hypothese dat de ziel in de Europese filosofie is gestorven aan de illusie van haar kenbaarheid. De auteur gaat vervolgens na hoe in de moderne levensfilosofische en fenomenologische bezinning op het vraagstuk van de individualiteit een spirituele voeling met de ziel terugkeert, die is gebaseerd op de ervaring van haar ondoorgrondelijkheid. (Valkhof Pers)

Aan het gedicht Niets cadeau van Wyslawa Szymborska (foto: Mariusz Kubi) ontleende Visser de titel van zijn essay dat de gang van het betoog structureert. Eerder schreef de Nobelprijswinnares voor literatuur het gedicht Enige woorden over de ziel, waarin zij zegt dat je een ziel nu en dan hebt. En dat het ernaar uitziet dat net als wij haar, zij ons ook ergens voor nodig heeft.

‘…het verbluffende essay ‘Niets cadeau’ van Gerard Visser, die zich in relatieve onbekendheid aan het ontpoppen is als een van de meest originele en diepgravende denkers van Nederland. (…) In zijn tegendraadsheid voldoet het aan beide criteria van de Socrates Wisselbeker. Het is op een bijna aanstootgevende manier weerbarstig; titel en onderwerp verzetten zich tegen alles wat wij vanzelfsprekend zijn gaan vinden. En precies daarom is dit boek filosofisch zo opwindend en kan het aan het einde zelfs ontroeren. Het stelt iets aan de orde wat bijna al achter de horizon verdwenen leek, en waarvan je na lezing moet vaststellen dat dat inderdaad een pijnlijk verlies zou hebben betekend.’ (Ger Groot in VN)

Gerard Visser | Niets cadeau
ISBN 978 90 5625 310 3 | 160 blz. | Paperback | NUR 736 Prijs € 12,50

Visser publiceerde onder andere De druk van de beleving – Filosofie en kunst in een domein van overgang en ondergang, Niets cadeau – een filosofisch essay over de ziel, en Gelatenheid – Gemoed en hart bij Meister Eckhart.

Locatie: De Nieuwe Liefde | Da Costakade 102 | 1053 WP Amsterdam 1100 uur | 20 april 2014 | entree € 6

Zie: Zondagslezingen (20/04/14)

De ontdekking van het religieus atheïsme

Voor Ulrich Libbrecht was de persoonlijke God een mijlpaal, die hem echter met een ketting vastbond, zodat hij alleen het theologische gras kon afknagen. ‘Buiten deze cirkel was alles heidens onkruid.’ Deze God was het landschap van zijn jeugd. Daar heeft hij de omtrek afgegraasd en ontdekt dat God en Wereld één zijn, of in zijn filosofie dat energie en informatie één zijn. Libbrecht schrijft dit in zijn nieuwe boek Adieu à Dieu – Naar een religieus atheïsme.

‘ADIEU betekent vaarwel. Dit boek is inderdaad mijn vaarwel aan de religie waarin ik ben opgevoed. Dit betekent evenwel niet vaarwel aan elke vorm van religiositeit. Ik kan me niet losmaken van het Mysterie dat ik in de kosmos en in mijn eigen hart waarneem. Hoewel ik mezelf beschouw als een kritische rationalist, heb ik me nooit kunnen overgeven aan een begrenzend positivisme, dat het onkenbare beschouwt als het nog-niet-gekende.’ (UL)

Emeritus prof. dr. Ulrich Libbrecht (foto: knack.be) beschrijft hoe hij zich bevrijdde uit de dogmatiek en de symboliek van zijn katholieke opvoeding, zonder daarbij het wezenlijke van de religie over boord te gooien. Dit wezenlijke is voor hem de ervaring, niet de kennis, van het bestaansmysterie. De onkenbare grond van de werkelijkheid vindt hij terug in het Leegte-concept van het boeddhisme, maar ook in het energiebegrip van het taoïsme en de wetenschappen. Het ‘Deus sive Natura‘ (God = Natuur) van Spinoza geldt hier voor het hele kosmische proces, dat gestuwd wordt door de Energie, c.q. ‘God’, het onpeilbaar Wonder waar alles deel van uitmaakt. De ontroering door dit wonder is de kern van de spiritualiteit. Dit Grote Geheim is het ‘heim’ waarin we leven. (Wever)

À DIEU, ‘Gode bevolen’ betekent dat ik de godsgelovigen wil uitnodigen om vaarwel te zeggen aan de pseudo-god van de westerse traditie. Ik wil ze uitnodigen om vaarwel te zeggen aan de ‘oorzaak der oorzaken’, aan de ‘Dieu des philosophes’, maar vooral aan de ‘Heer der heerscharen’, en op zoek te gaan naar wat deze ‘Dieu’ (Deus) in werkelijkheid betekent. Ik nodig ze uit om op zoek te gaan naar ‘de geur van de roos’, in de plaats van zich vast te klampen aan ‘de naam van de roos’. (UL)

Ulrich Libbrecht begon als leraar wiskunde in het secundair onderwijs. Na zijn studies sinologie en filosofie in Gent en Leiden doceerde hij Chinese klassieke studies, Chinese filosofie en comparatieve filosofie aan de KU Leuven. Hij ontwikkelde een model voor comparatieve filosofie waarin hij wereldbeelden uit Oost en West vergelijkt en integreert. Hij stichtte in Antwerpen en Utrecht (de School voor filosofie Oost-West, PD) een School voor Comparatieve Filosofie. (Wever)

‘ADIEU À DIEU verwijst naar een religieus atheïsme, met als prototype het boeddhisme. Het is geen daad van hoogmoed om de god van de traditie te ontkennen, maar integendeel een daad van grote nederigheid, waarbij men ophoudt de berg theologisch te bestormen, maar in het dal van de stilte wacht op het licht. Mystiek is in haar zuiverste vorm atheïstisch. Dit wil zeggen dat het de grote Leegte, het grote Niets aanvaardt en uit zijn eigen Boeddhanatuur laat verrijzen. Dat men het Mysterie niet be-grijpt, maar er zich door laat grijpen.’ (UL)