Wel eens een rentmeester tegengekomen?

60761023_yorkminster_ap_hi014965148-620x348

Groene theologie was er al in Genesis: ‘De Heer God zette de mens in de tuin van Eden, om voor de tuin te zorgen’. In deze tijd lees ik: ‘Genees ‘s!’ En dan denk ik aan de aarde waar de mens rentmeesterschap over heeft. Rentmeesterschap? Daar doet de mens niet aan, de aarde lijdt daaronder. Theologie moet nu eerst zelf groen worden om dat rentmeesterschap vorm te gaan geven.

Volgens Calvijn heeft God, indachtig Genesis 2:15, de mens de aarde toevertrouwd onder voorwaarde dat we tevreden zijn met een zuinig en matig gebruik ervan, we moeten ervoor zorgen dat er wat overblijft:

Laat hij die beschikt over een akker, de jaarlijkse opbrengst daarvan zodanig gebruiken dat de grond geen schade lijdt door zijn verwaarlozing; maar laat hij zich inspannen om het te overhandigen aan zijn nageslacht zoals hij het ontvangen heeft, of zelfs beter.’ 

Gelukkig nu is daar de vrouw, want rentmeester Adam slaapt. Trees van Montfoort – onderzoeker, predikant en lid van de werkgroep Theologie en Duurzaamheid – is de naam van de nieuwe Eva in de Tuin van (H)Eden. Zij heeft een appeltje te schillen met de rentmeester. In Groene theologie (april 2019) schrijft Van Montfoort over duurzaamheid en geloof, theologie en ecologie, en wil deze met elkaar verbinden. Heleen Zorgdrager, PThU, zegt er dit over:

Een rijpe vrucht van theologische reflectie en eruditie, in vruchtbaar gesprek gebracht met kerkelijke en maatschappelijke praktijken waarin je ademt en met de vele stemmen en bronnen die voor het vergroenen van de theologie van belang zijn.’ 

Op 10 mei vond in de Lutherse Kerk in Utrecht de studiemiddag en boekpresentatie van Groene theologie plaats. Daar stelde Zorgdrager dat Van Monfoorts boek urgent is, en dat dit alleen al blijkt uit krantenkoppen van de afgelopen week.

Een miljoen dier- en plantsoorten wordt met uitsterven bedreigd. Is het tij nog te keren?’ Naast de kop ‘Wordt Amsterdam een enclave voor de groene elite?’ lees ik ‘De ‘voedselwoestijnen’ rukken op’ – naam voor arme buurten in de VS die vergeven zijn van dollar stores waar alleen goedkope dumpvoeding en geen verse producten als groente, fruit of brood te koop zijn. Het illustreert je stelling dat het de armsten van de wereld zijn die het meest te lijden hebben onder achteruitgang van het milieu.’ (Zorgdrager)

De kritiek is niet mis. Volgens de cover van Groene theologie legitimeerde het christendom eeuwenlang uitbuiting van de natuur. Inderdaad kom je nergens ook maar één rentmeester tegen.

Duurzaamheid in kerken is vaak alleen een zaak van diaconie en kerkrentmeesters, en raakt niet het hart van geloven. Dat had niet zo hoeven zijn als de kerken het oecumenische visiedocument over zending Together Towards Life/Samen voor het leven (2013) hadden opgepakt en gelezen. Deze missionaire groene ‘encycliek’ had mooi gepast in je boek als oecumenisch zusje van Laudato Si’. (Zorgdrager)

De ecologische crisis vraagt om een herbezinning in denken, doen én geloven. Een onmisbaar boek voor ieder die duurzaamheid en geloof, theologie en ecologie met elkaar wil verbinden, stelt uitgever Halewijn.

Je inzet laat er geen gras over groeien. Moderne theologie heeft zich irrelevant gemaakt door alleen over mensen en zingeving te gaan, en kerken beperken duurzaamheid tot veel doenerigheid en weinig denken. Maar de ecologische crisis schreeuwt om een nieuwe theologie met een nieuw, niet-antropocentrisch wereldbeeld. Dan leg jij je kaarten op tafel. Theologie moet gaan over de hele werkelijkheid en als we het over die werkelijkheid hebben dan moet het ook over God gaan. Want tegen veel (post)modernisme in handhaaf jij: theologie kan niet zonder theos, God. Ook is er een publieke agenda: je wilt aan de (seculiere) milieubeweging laten zien dat theologie een wezenlijke bijdrage kan leveren aan ecologische duurzaamheid.’ (Zorgdrager)

Bronnen o.a.: Studiemiddag Groene theologie

Beeld: Het Nave of York Minster Abbey, een van de grootste gotische kathedralen van Europa, versierd met 1.500 vierkante meter om het diamanten jubileum van koningin Elizabeth II te vieren – 2012. © STANDALONE PHOTO

Groene theologie | Trees van Montfoort |Uitgever: Skandalon | Paperback | 320 pagina’s | ISBN: 978-94-92183-80-4

About Paul Delfgaauw

‘Zinzoeker’ Paul Delfgaauw, opleiding Religiestudies – richting Media & Cultuur (2014 – 2019) – aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (eindexamenscriptie: ‘Het draagbare Joodse vaderland’), verkent sinds jaar en dag de gebieden religie en filosofie. Vanaf de eerste dag dat op de lagere school in de catechismusles de vraag werd voorgelegd waartoe de mens op aarde is, werd dat het zingevend en -zoekend levensthema. Grasduinen door boeken, tijdschriften en kranten en later de digitale media met verhalen over 'Meer' – met het innerlijk weten dat God, De Eeuwige, het Al, op Zijn wijze deel uitmaakt van al het leven. Op kritische wijze wordt zin en onzin van religie en filosofie beschouwd en eveneens het gedachtegoed van ‘niet-religieuze’ levensbeschouwingen. In deze tijd bieden internet en de sociale media wereldwijd toenemend stof tot nadenken over goden en mensen, en hun zoektocht naar elkaar. Dit blog staat niet bol en vol van de eigen ‘mening’, maar vooral van wat tot nadenken stemt. Minder toegankelijke stof wordt wat toegankelijker gemaakt door samenvattingen en/of doorverwijzingen naar relevante links, zo nodig aangevuld met passende en aanvullende teksten van anderen.

13 Responses

  1. Jan

    Ik constateer dat niemand begrijpt wat ik bedoel met de video Donna in relatie tot genesis en de intro tot groene theologie citaat:
    “Genesis: ‘De Heer God zette de mens in de tuin van Eden, om voor de tuin te zorgen’. In deze tijd lees ik: ‘Genees ‘s!’ En dan denk ik aan de aarde waar de mens rentmeesterschap over heeft. Rentmeesterschap? Daar doet de mens niet aan, de aarde lijdt daaronder.”

    Het begrip rentmeesterschap en de omgang met de natuur als een eigendom bij afwezigheid van god. De vruchten er van plukken, kapitalisme met tollenaars. Inplaats dat men doorheeft dat de natuur god is in essentie. Dat we op heilge grond leven.
    Deze houding is beschrven door Nietzsche als “god is dood”.

    De discussie die plaats vindt over de groene theologie gaat daaraan totaal voorbij. De wereld is ontheiligd. De dieren worden massaal afgemaakt.

    Dan kom ik met het lied “Donna” het kalf dat god is (in essentie dan) En ik laat zien dat het lied gaat over je eigen psyche. En ik hoopte dat men de muziek zou horen.. echt horen.

    Dat heeft NIKS met rentmeesterschap te maken maar met de ervaring van de heiligheid en volmaaktheid van de natuur. In de grootste ellende en de grootste hartstocht.

    Jammer men begint meteen te miezemuizen over christelijk en anti christelijk en schuld.

    Like

  2. Benedict Broere

    @Paul, wat ik nu lees lijkt mij genuanceerder. Maar nog dit: In een verklaren van de huidige milieucrisis verwacht ik fors en overvloedig verwijzen naar filosofen en wetenschappers die in de afgelopen vijf eeuwen een belangrijke rol hebben gespeeld in de Europese geschiedenis. En dat gaat beslist niet over allemaal christendom. Integendeel zelfs, een groot deel ervan zet zich juist af tegen het christendom.

    Like

  3. Jan

    Ik probeer een originele yiddische versie, misschien lukt dat wel. Het voordeel van die eerdere is de tekst die er bij staat, al is die niet helemaal juist.
    Let op wat de zangeres in het begin zegt, en bedenk wat het woord “Don” en “Donna” betekent.

    als het lukt:
    “https://www.youtube.com/watch?v=RZzUSkqCQQQ”

    Like

  4. Jan

    Genesis:
    “Laat Ons mensen maken die op Ons lijken en kunnen heersen over alle dieren op aarde, in de zeeën en in de lucht.”

    Vertaling:

    -Laat Ons mensen maken die op Ons lijken
    ==-We hebben onszelf gevormd naar de karakteristiek van de diepste bron van ons bestaat.

    -en kunnen heersen over alle dieren op aarde
    == zodat we het totaal van onze dierlijke aandriften ervaren en ons ermee kunnen identificeren, van dat driftleven kunnen genieten en bewust kunnen inzetten en toch beheersen*

    -in de zeeën
    == in ons gemoed en emoties (die zijn als de maanstonden en de eb en vloed) ons mee late kunnen voeren langs toppen van hartstocht en diepe dalen van depressie. Als het lied van de Parel.

    -en in de lucht
    ==atmosfeer, adem, atman, brhaman, pneuma, spiritus. De adem in het kalf, in de boer en in de zwaluw en de wind die blijft lachen in het graan.

    Groet van Jan zonder pet.

    *toch beheersen, zoals bij een chárdás van een zigeuner in zijn vioolspel doorklinkt in de beheerste pauze tussen het langzame melancholische deel en het snelle hartstochtelijke deel.
    Mening: Er zouden meer anarchistische levensgenieters dienen te zijn die zich beperken tot hun niet aangeharkte voortuintje en de ruzie omtrent de gestolen kippen van de buren in Calvinistische kringen. Dat om een wereldoorlog te voorkomen op grond van gezever over de naasteliefde in de kerk en een onberispelijke levenwandel en allerlei andere dogmaś over de god: mammon.

    Een Jan met geen pet maar boter op zijn hoofd maar het niet leuk vind om met een politicus met wit haar geidentificeerd te worden, die zich beroept op de Joods-Christelijke moraal.

    p.s. neemt wat ik hier schrijf met een grote doos humor in.

    Like

  5. Benedict Broere

    “Volgens de cover van Groene theologie legitimeerde het christendom eeuwenlang uitbuiting van de natuur.” Allemachtig. Ik vind het vreemd dat iemand zich wat betreft de milieucrisis helemaal op het christendom focust. Net alsof we tegenwoordig niet in een post-christelijk tijdperk leven en exploitatie van natuur gemotiveerd wordt door eerst en vooral een mentaliteit van winstmaximalisatie, persoonlijke verrijking en ‘na mij de zondvloed’. Maar goed, de kwestie is al eerder aan de orde geweest en lijkt behoorlijk complex. Bijvoorbeeld, Prof. dr. J.J. Boersema: “Het vooruitgangsdenken van de Verlichting is geënt op dat lineaire idee. Zonder dat heeft vooruitgangsdenken ook niet zoveel zin. Toen door de opkomende wetenschap en de mechanisatie mensen in staat waren om vooruitgang te creëren, heeft dat tot enorme terugdringing van de natuur geleid. Uit ideologische teksten uit die tijd blijkt dat men het heel normaal vond dat je de wildernis terugdrong. Dat was niet alleen nodig om land te creëren voor granen en veeteelt of meer hout te hebben voor schepen, maar het terugdringen van het wilde was als zodanig ook een daad van beschaving. Het droogleggen van moerassen was civilisatie, vaak ook in combinatie met het civiliseren van de ‘barbaren’ die in die moerassen leefden.” https://www.bijbelgenootschap.nl/welke-plaats-mens-natuur/ Het zal toch niet zo zijn dat je als predikant alleen maar ‘christendom’ kan denken als wordt ingezoomd op de milieucrisis en dat je verder een blinde vlek hebt voor niet-christendom en post-christendom en pre-christendom en wat dat allemaal bijdraagt aan de huidige milieucrisis.

    Like

  6. Zwerver

    Mijn visie op rentmeesterschap is dat ik zorg draag voor die paar vierkante meter die mij zijn toevertrouwd. Kom ik op mijn eigen terrein ongerechtigheden tegen, dan verwijder ik deze. Daarna zijn de vierkante meters rondom mijn huis aan de beurt. Zwerfvuil (niks tegen Zwervers hoor) kan geraapt worden en ordentelijk afgevoerd. Daarna is mijn streek/land aan de beurt. Wat ik onderweg voor ongerechtigheid tegen kom kan ik gewoon zwervende voort opruimen of herstellen.

    Allereerst is MIJN akker aan de beurt, als die schoon is, dan pas ga ik mij richten op Indonesische akkers.

    Laat ik voorop stellen dat een calvinistische levenshouding mij met de paplepel is ingegoten.
    Maar ik ben er ook mee in mijn sas. Het refereert voor mij aan het „met de maat waarmee ge meet, zult ge weder gemeten worden”. Eerst mijn eigen tuintje wieden voordat ik commentaar op de buurman geef. En als ik mijn eigen tuintje gewied heb, dan ben ik moe en word ik zonder er moeite voor te doen toegefelijker jegens mijn buurman die er traditioneel weer een bende van maakt.

    Dan zeg ik : „Jan, zullen we samen even jouw tuintje doen?” *)

    *) Let op: elke overeenkomst met bestaande personen, gebeurtenissen, plaatsen of entiteiten berust op louter toeval. Alle personages, gebeurtenissen, plaatsen en entiteiten zijn fictief en verhouden zich op geen enkele manier tot een werkelijkheid van bestaande personen, gebeurtenissen, plaatsen of entiteiten.

    Liked by 1 persoon

  7. Benedict Broere

    Zoekt van Montfoort verder, dan komt meer de echte oorzaak in beeld, en ook een mogelijke oplossing. Leen den Besten: “De rede is verworden tot instrumentele rede. De wereld verloor haar geheim en werd geëxploiteerd en voor een groot deel vernield. Winstmaximalisatie, technologische perfectie en hedonisme konden de teloorgang niet compenseren.” (Leen den Besten, Illusie of verlichting? Kritiek op en betekenis van religie, Skandalon, Vught, 2011, p. 191.) Bernard Delfgaauw en Frans van Peperstraten: “De mens is geen heer en meester geworden, zoals het programma van de Verlichting luidde, maar is overmeesterd door wat hij zelf in het leven heeft geroepen. Doordat de rede instrumenteel en daarmee inhoudsloos is geworden, doelloze doelmatigheid, kan deze evengoed een onmenselijke inhoud krijgen.” “Doel zou niet moeten zijn een beheersing van de natuur, waarvoor afstand van de natuur nodig is, maar een nabootsing van de natuur als levend geheel, waarvan de mens zich een deel weet, terwijl hij de natuur tegelijkertijd als een deel van zichzelf erkent. Een verlichting in deze richting zou tegengesteld zijn aan alle Herrschaft.” (Bernard Delfgaauw, Frans van Peperstraten, Beknopte geschiedenis van de wijsbegeerte. Van Thales tot Lyotard, Kok Agora, Kampen, Pelckmans, Kapellen, 1993, p. 233-234.)

    Like

  8. Benedict Broere

    In het door islam gedomineerde Indonesie zie je dat de tropische oerwouden worden vernietigd en omgevormd tot palmolieplantages. Een dergelijke kaalslag zie je ook in andere culturen waar christendom nauwelijks enig effect heeft gehad. Het is mij niet geheel duidelijk waarom het christendom moet worden aangewezen als schuldige van de huidige milieucrisis. Mogelijk dat marxisten weer iets gevonden hebben om het christendom te bestrijden. In het marxisme moet het christendom vernietigd worden als obstakel in de mars naar het grote heil. Misschien is dat het.

    Like

Reacties welkom. Er kan gemodereerd worden.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.