Met Boeddha op het Achtvoudige Pad

Sri.Lanka.rondreis.Mihinthale.beeld

Met een knipoog naar Arjen Lubach 😉 

Als Arjen ergens rond het einde van de zesde eeuw v Chr. Boeddha hoort prediken in een park, tijdens een van zijn vorige levens, blijft hij luisteren. Hij wordt geraakt door zijn woorden en veert op bij zijn verhaal over de Vier Edele Waarheden, de kern van zijn leer. Vooral bij de vierde edele waarheid: het Achtvoudige Pad. Dat vertelt hoe je goed kunt leven, zoals: met het juiste inzicht; de juiste bedoelingen; de juiste spraak; het juiste handelen; het juiste levensonderhoud; de juiste inspanning; de juiste aandacht; de juiste concentratie.

Boeddha doet Arjen denken aan de Iraanse profeet, leraar en filosoof Zarathustra die Arjen eerder ontmoette in hetzelfde park. Zarathustra (ook wel Zoroaster genoemd), spreekt op zijn manier over het juiste leven. De mens zou op de juiste manier moeten denken, juist spreken en juist handelen. Voor Arjen betekent dit dat als je juist denkt, je vanzelf juist gaat spreken en wat belangrijker is, dat daar weer uit voortvloeit dat je dan juist gaat handelen. Het zou de wereld ten goede komen als veel mensen juist denken.

Arjen verdiept zich in het Boeddhisme, maar wordt geen monnik. Hij kiest voor het lekenbestaan. Dat verruimt zijn openstaan voor wat het leven nog meer te bieden heeft. In een klooster zou het misschien gemakkelijker zijn om te leven op boeddhistische wijze (meer tijd en stilte voor meditatie en concentratie), maar binnen de maatschappij, in een gezin, leeft Arjen meer volgens het Achtvoudige Pad. Ook als voorbeeld voor (en met) anderen en zijn kinderen. In een klooster zou hij zich waarschijnlijk opgesloten voelen, te veel binnen, te ver verwijderd van het echte leven.

Het spreekt Arjen aan dat Boeddha met behulp van meditatie – na een spirituele crisis rond zijn dertigste levensjaar – naar diepgaand inzicht in de werkelijkheid zoekt. Naar bevrijding door inzicht. Dat Boeddha op zoek gaat ‘naar het ongeborene, dat wat niet veroudert, dat wat vrij is van ziekte, het doodloze, dat wat vrij is van verdriet en bezoedelende affecten, de onovertroffen rust na inspanning, het nirvana.’ Hij lijkt op zoek te zijn naar de hemel op aarde. En dat is niet de hemel van (een) God, want het concept God is Boeddha vreemd. Het boeddhisme is niet-theïstisch. Goden zijn hooguit medebewoners van het universum, van de ‘hemelen’ en geen scheppers. Voor Boeddha staat de mens en zijn heil centraal; zijn leer is antropocentrisch.

Boeddha wordt geraakt door het lijden van mensen als hij rond zijn dertigste levensjaar buiten de muren van het paleis treedt waarin hij opgroeit. Voor het eerst ziet hij ouderen, zieken en doden. Als hij ook een rondtrekkende asceet ontmoet, wil hij diens voorbeeld volgen en de verlossing uit de wereld van het lijden zoeken. Het lijden groeit uit tot zijn centrale thema. Boeddha realiseert zich dat het leven met lijden is gevuld. Zo kwam hij tot zijn Vier Edele Waarheden: over het lijden zelf; over de oorzaak van het lijden; over het ophouden van het lijden en over de weg er naar toe: het Achtvoudige Pad.

De gedachtegang van Boeddha over het omgaan met het lijden zet Arjen aan het denken. Hij vindt het niet eenvoudig zijn vier edele waarheden in praktijk te brengen. Volgens Boeddha schuilt het lijden in het verlangen, begeerte, en ontstaat dat verlangen door onwetendheid: door een verkeerd begrip van de dingen, met name de aard van het zelf.

Om dit beter te leren doorgronden volgt hij Boeddha op het Achtvoudige Pad. In de gedachte daardoor de Vier Edele Waarheden beter te kunnen begrijpen en ernaar te leven, daar ook Arjen wil dat het lijden ophoudt, niet alleen bij hem, maar bij alle mensen. Zelf gelooft Boeddha dat het lijden zal stoppen wanneer het proces dat het voortbrengt, omgedraaid wordt en nirvana voortbrengt: een einde van alle verlangen en onwetendheid. Dat nirvana kan bereikt worden door middel van het Achtvoudige Pad. Dat blijkt een lange weg. Maar tijdens het onderweg zijn oefent Arjen in het doen van het juiste. En Boeddha vindt dat proces het belangrijkste, zegt hij als hij omkijkt om te zien of Arjen hem nog volgt, niet alleen het doel.

Het achtvoudige pad, legt Boeddha onder een prachtige boom aan Arjen uit, gaat om het juiste spreken (waarheidsgetrouw, vriendelijk en zinvol); om het juiste handelen (geweldloos, niet stelen, geen seksueel wangedrag); het juiste levensonderhoud (beroep waarin geen begeerte, geweld, en handel in verdovende middelen of levende wezens plaatsvindt); de juiste inspanning (ook wel uitgelegd als wat goed is voor jou is altijd goed voor je medemens); de juiste aandacht (opmerkzaamheid of bewustzijn: luisteren naar je lichaam, gevoelens, geest, inhoud van de geest); de juiste concentratie (mediteren, goede dingen doen); de juiste visie (de vier edele waarheden) en de juiste gerichtheid van het denken (verzaken van begeerte, welwillend, geweldloos.)

Het Achtvoudige Pad kost Arjen veel (juiste!) inspanning om in de praktijk te brengen. Hij kan het pad echter in vieren delen. Dan is de eerste stap het doel dat aan alles te grondslag ligt: een waar geloof opbouwen. Een die gebaseerd is op de wijsheid van Boeddha. En dat je het grondbeginsel van de wezenlijkheid (waar het om gaat) van alle bestaan aanneemt en het zo leert begrijpen. De tweede stap is dan de juiste levenshouding aannemen. De derde stap: consequent met deze houding leven en als de vierde stap in dat dagelijks leven de leer van Boeddha op een goede manier gebruiken.

Bronnen o.a.:
Wereldreligies, onder redactie van Michael D. Coogan (Librero)
Hedendaags Boeddhisme van Nikkyô Niwano (Servire Uitgevers)

Beeld: singhareizen.nl

About Paul Delfgaauw

Zinzoeker Paul Delfgaauw, sinds september 2014 student Religiestudies, richting Media & Cultuur. Sinds 2016 Vrije Studierichting, aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (voorheen HGU). Hij verkent sinds jaar en dag de gebieden religie en filosofie. Eigenlijk al vanaf het moment dat hij tijdens zijn eerste catechismusles de vraag kreeg voorgelegd waartoe de mens op aarde is. Sindsdien grasduint hij door boeken, tijdschriften en kranten die verhalen over zingeving, overtuigd als hij is dat God bestaat of gebeurt en op bovennatuurlijke wijze deel uitmaakt van ons leven. Op kritische wijze volgt hij zin en onzin van religie en filosofie en schuwt daarbij ook het gedachtegoed van het humanisme en atheïsme niet. In deze tijd bieden internet en de sociale media wereldwijd nog meer stof tot nadenken over goden, mensen en hun zoektocht naar elkaar. En met hopelijk begrip voor elkaar.

12 Responses

  1. – … wie, of wat ben ik ?
    – Allles,wat is, ook wij, zijn een trap in de evolutie van het absolute “zijn”zelf, van de eeuwige, wetmatige logica (logos); zodat de rede niet van de werkelijkheid, en de werkelijkheid niet van de rede (logos) verlaten is…En te leven volgens die absolute logica , en ons steentje bijdragen, is dan ook onze enige ethiek of moraal.

    Like

  2. Jan

    Het leuke van het Hindoeïsme vind ik, dat het het Boeddhisme niet alleen tolereert maar ook respecteert en als één van de vele wegen naar volmaking erkent. Dat kom je niet zo vaak tegen bij godsdiensten en andere religies.

    Die boeddha toch hè, met zijn ontsnappen aan het eindeloze draaiende wiel van samsara en reïncarnatie! Het eeuwige draaiende wiel aangedreven door de dansende Shiva. Het ideaal van Gautema de boeddha om aan het lijden (en dus aan het leven) te ontsnappen, komt op mij altijd een beetje over als een soort spirituele zelfmoord.

    Maar wie ben ik ? Ik weet eigenlijk niks.

    Liked by 2 people

  3. Jan

    Bert zegt: “Mij dunkt dat dat ook in het dagelijkse boeddhisme de verlichting nog moet komen.”
    Dat is dubbelzinnig. Wat bedoel je met “verlichting”?

    Like

  4. Jan

    Rob zegt: “Zijn het de volgers die een idee vervolmaken?
    Of maken juist zij er een rommeltje van.”

    Het ‘vervolmaken’ en ‘er een rommeltje ervan maken’ is identiek aan elkaar. Het zijn slechts fases in de eindeloze gang van Samsara im de tijd. Alleen de tijd zelve neemt al die veranderingen waar, de tijd is eeuwenoud en nog meer, en toch als piepjong als het net komt kijken ziet het steeds hetzelfde langskomen.

    Wie waagt een oordeel uit te spreken? Wie durft te zijn als Damocles en zijn zwaard van oordeel boven zijn eigen leven op te hangen? Wie het oordeel uitspreekt maakt zich zelve schuldig.

    Liked by 1 persoon

  5. Een knipoog lijkt mij hier niet op zijn plaats. Het zou geen kwaad kunnen eens naar het feitelijk nuchtere fragment over boeddhisme van “Lubach op Zondag” van 25 februari 2018 te kijken. Als Arjan gelijk heeft zitten er onder de fraaie verpakking een paar minder fraaie dingen: wat men zich blijkbaar tegenover andersdenkenden, vrouwen en vooral kinderen permitteert is hier onwettig en gaat het daarbij waarschijnlijk niet alleen maar over incidenten. Mij dunkt dat dat ook in het dagelijkse boeddhisme de verlichting nog moet komen.

    Liked by 1 persoon

  6. Ik denk dat iedereen de paden naar een zinvol leven wel +/- kent. Hebzucht naar macht, geld, bezittingen… leiden ons wel eens af van het pad van een gelukkig leven.

    Like

  7. joost tibosch sr

    Met de knipoog naar Arjen doet men er ook als christen goed aan diens vaak scherpe cabareteske kritiek op oude levensbeschouwingen serieus te nemen en minstens zelf te beantwoorden en te verantwoorden in onze eigentijdse betekenistaal van de oude levensbeschouwingen. Alleen oude tijdgebonden taal van toen alsmaar herhalen maakt -en dat weten we maar al te goed- geen indruk meer op Arjen en vele anderen en maakt discussie en dan liefst met gepaste humor al bij voorbaat onmogelijk…al “knipoog” je je een oingeluk,

    Like

  8. Carla

    Wat een pracht verhaal, wat nog meer aan verdieping wint wanneer ik de naam van Arjan verander in Carla.

    @ Paul, naar mijn idee ben je toe aan het schrijven van een boek. 😉

    Like

  9. Valere De Brabandere

    – “ Achtvoudige park, vier-edele waarheden e.a. kunnen best vervangen worden door de absolute logica, het absolute “zijn” zelf. – Leef “logisch” , dan leef je juist en goed.

    Like

Reacties zijn gesloten.