Spinoza en de theorie van het waangeloof


‘Juist in deze tijd van crises is het goed ‘Spinoza’s filosofie als godsdienstkritiek’ te lezen. Het verheldert veel van onze huidige situatie. De lezer kan zelf de toepassing van deze ‘theorie van het waangeloof’ wel toepassen op onze tijd vol waan over economische groei, over geld en euro, over hebzucht, bonussen etc.’

Pleidooi voor heruitgave 
Dit zegt Stan Verdult van het blog Spinoza de Benedictus in zijn bespreking van het boek (proefschrift) Drie perspectieven op religie in het denken van Spinoza – een onderzoek naar de verschillende betekenissen van religie in het oeuvre van Spinoza door arts en filosoof Paul Juffermans. In dit boek onderscheidt laatstgenoemde drie perspectieven op religie in het denken van Spinoza over religie. Aan elk perspectief wijdt hij een uitvoerig hoofdstuk of deel.

Juffermans bespreekt Spinoza’s filosofie als godsdienstkritiek, met name over de superstitie (waangeloof, pd); filosofische religie: filosofie als metafysisch gefundeerde ethiek-religieuze heilsweg en filosofisch-wetenschappelijk onderzoek van de historische religieuze (westerse) tradities: de openbaringsreligies van Jodendom en christendom.

Verdult: ‘Uitvoerig laat Juffermans zien hoe voor Spinoza de passionele gemoedsgesteldheid (hoop, vrees, hoogmoed, haat etc.) ten grondslag ligt aan de superstitie (en niet zozeer de verwarrende godsbeelden zelf). Voorts hoe waangeloof tot conflictueuze gevolgen voor de samenleving leidt; hoe angst en superstitie instrument worden van godsdienst en politiek om het volk te regeren. En hoe dit in sommige tijden kan escaleren.’

‘Wat zou het goed zijn,’ zegt Verdult ten slotte, ‘wanneer dit deel als zelfstandig boek zou verschijnen. Het vergt slechts beperkte redactionele wijzigingen en behoeft m.i. geen actualiseringen. Het boekje over het waangeloof, waaraan we in alle tijden onderhevig zijn (en bepaald niet alleen op het vlak van godsdienst) zoals het uit Spinoza’s filosofie wordt gepresenteerd is nog steeds geldig en uiterst nuttig. Ik zeg: Doen!

Zie: Paul Juffermans schreef goed boekdeel over Spinoza’s ‘theorie van het waangeloof’ – een pleidooi voor heruitgave

N.B. Hier is het boek nog wel verkrijgbaar. 

About Paul Delfgaauw

‘Zinzoeker’ Paul Delfgaauw, opleiding Religiestudies – richting Media & Cultuur (2014 – 2019) – aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (eindexamenscriptie: ‘Het draagbare Joodse vaderland’), verkent sinds jaar en dag de gebieden religie en filosofie. Vanaf de eerste dag dat op de lagere school in de catechismusles de vraag werd voorgelegd waartoe de mens op aarde is, werd dat het zingevend en -zoekend levensthema. Grasduinen door boeken, tijdschriften en kranten en later de digitale media met verhalen over 'Meer' – met het innerlijk weten dat God, De Eeuwige, het Al, op Zijn wijze deel uitmaakt van al het leven. Op kritische wijze wordt zin en onzin van religie en filosofie beschouwd en eveneens het gedachtegoed van ‘niet-religieuze’ levensbeschouwingen. In deze tijd bieden internet en de sociale media wereldwijd toenemend stof tot nadenken over goden en mensen, en hun zoektocht naar elkaar. Dit blog staat niet bol en vol van de eigen ‘mening’, maar vooral van wat tot nadenken stemt. Minder toegankelijke stof wordt wat toegankelijker gemaakt door samenvattingen en/of doorverwijzingen naar relevante links, zo nodig aangevuld met passende en aanvullende teksten van anderen.

1 Response

  1. joost tibosch sr

    Het oorspronkelijke bijbelse geloof noemt bij het geloof in God ogenblikkelijk en steeds de “strijd” tegen afgoden. Het een schijnt niet zonder het ander te kunnen. In de oorspronkelijke islam is diezelfde combinatie In onze tijd zijn dat in eigen vorm nog steeds de natuurgoden , maar ook het boven genoemde menselijk egoistische ik met zijn waangoden. Spinoza heeft in zijn tijd -tegen het onbegrip van te makkeljk gelovige tijdgenoten in- steeds en consequent vastgehouden aan die combinatie God en waangoden. Bij Spinoza heb ik de indruk dat je “filosofie” wat dit betreft ook rustig “theologie” kunt noemen.

    Like

Reacties welkom. Er kan gemodereerd worden.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.