Sciëntisme en de grenzen aan de wetenschap

‘Sciëntisme weigert de waarde van kennisvormen toe te geven, anders dan die van de positieve wetenschappen; en het verwijst godsdienstige, theologische, ethische en esthetische kennis naar het rijk van de pure fantasie. In het verleden maakte dezelfde gedachte opgang in het positivisme en neopositivisme, die metafysische uitspraken betekenisloos achtten.’

‘De kritische kennisleer heeft deze opvatting in diskrediet gebracht, maar nu zien we haar herleven in de nieuwe vermomming van sciëntisme, dat waarden afdoet als louter producten van de emoties en dat kennis van het zijn verwerpt om de weg vrij te maken voor pure en eenvoudige feitelijkheid.’

Wetenschappelijke ontsporingen
Bovenstaande fragmenten komen uit encycliek Fides et Ratio (§88), al uit 1998. De vraag is of er inderdaad grenzen zijn aan de wetenschap als het gaat om het begrijpen van onszelf en de wereld om ons heen. De VU is 2013 gestart met het onderzoeksproject Science beyond Scientism en het Abraham Kuyper Center for Science and Religion. De belangrijkste hypothese die de faculteit wijsbegeerte wil toetsen is dat er allerlei betrouwbare kennis van niet-wetenschappelijke aard is en dat zowel in de samenleving als in wetenschappelijk onderzoek ontsporingen plaatsvinden wanneer dat niet wordt erkend.

‘De Vrije Universiteit Amsterdam heeft een subsidie van de Templeton World Charity Foundation gekregen voor een project van 2,4 miljoen euro. Met het geld start de Faculteit der Wijsbegeerte per 1 januari 2013 het onderzoeksproject ‘Science beyond Scientism’ en het Abraham Kuyper Center for Science and Religion. Het project onderzoekt of wetenschap de enige mogelijke manier is om kennis te verwerven. Het centrum organiseert publieke bijeenkomsten over de vraag of er grenzen zijn aan de wetenschap als het gaat om het begrijpen van onszelf en de wereld om ons heen.’

Weten voorbij Wetenschap
De VU Amsterdam stelt dat soms geclaimd wordt dat wetenschap de enige manier is om kennis te verwerven en dat alleen wetenschap onze normatieve en existentiële vragen kan beantwoorden. Dit heet ‘sciëntisme’. De Faculteit der Wijsbegeerte start met de Templeton-subsidie het onderzoeksproject Science beyond Scientism met als doel sciëntisme kritisch te toetsen.

‘VU-hoogleraar René van Woudenberg: ‘Sciëntisme is aanwezig in onze hedendaagse intellectuele cultuur. Het wordt aangenomen en bekrachtigd in en buiten de academie door invloedrijke wetenschappers en filosofen die schrijven over bijvoorbeeld evolutie, genetica en ons brein. Vanuit de wetenschappelijke praktijk heeft het invloed op verschillende sociale en professionele praktijken zoals het onderwijs, de psychiatrie en de rechtspraak. De belangrijkste hypothese die we willen toetsen is dat er allerlei betrouwbare kennis van niet-wetenschappelijke aard is en dat zowel in de samenleving als in wetenschappelijk onderzoek ontsporingen plaatsvinden wanneer dat niet wordt erkend.’

Symposium
Op vrijdag 22 februari wordt op de Vrije Universiteit Amsterdam het Abrahm Kuyper Center for Science and Religion (AKC) gelanceerd met het openingssymposium Wetenschap en de Big Questions.
De openingsbijeenkomst vindt plaats van 13.00 tot 16.00 uur in het Auditorium van de VU. Aansluitend is er een borrel.

‘Over vragen als ‘Wat is het om mens te zijn?’,‘Zijn goed en kwaad een projectie?’ en ‘Zijn wij ons brein?’ wordt al eeuwen gediscussieerd en gespeculeerd. Opvallend is dat de laatste decennia steeds vaker wetenschappers zich mengen in het debat. De wetenschap wint aan invloed in een domein dat traditioneel voorbehouden was aan filosofie en religie. Wat betekent dit voor deze grote vragen en wat betekent het voor de wetenschap zelf? Kan de wetenschap ons helpen bij het vinden van antwoorden op onze grote vragen?’

Zie: VU start Abraham Kuyper Center for Science and Religion

God bestaat en Herman Philipse was erbij

_{Emanuel Rutten tijdens zijn promotie, samen met zijn paranimfen}

Zou Herman Philipse iets geleerd hebben van de promotie van filosoof Emanuel Rutten die vandaag definitief bewees feit dat God de eerste oorzaak van de werkelijkheid is? De oerknal is volgens Philipse de eerste oorzaak, is God dan de oerknal? Frappant vond ik dat Herman Philipse, de schrijver van het ‘Atheistisch Manifest’ deel uitmaakte van de promotiecommissie. Hij keurde het proefschrift van Rutten niet af. Zou Philipse nu ook aannemen dat God metafysisch noodzakelijk bestaat?

Al vanaf Plato zijn er rationele argumenten voor het bestaan van God. Emanuel Rutten onderzocht de kosmologische argumenten. Hierbij wordt het bestaan van God afgeleid uit het feitelijke gegeven dat veroorzaakte dingen bestaan. Rutten betoogt dat de onderzochte argumenten gezamenlijk aannemelijk maken dat de kosmos is veroorzaakt door een noodzakelijk bestaand en vrij wezen, maar dat daarmee nog niet is beargumenteerd dat dit wezen ook de eerste onveroorzaakte oorzaak van de gehele werkelijkheid betreft, wat van God meestal wel wordt gezegd.
_{(Samenvatting Rutten)}

_{Herman Philipse ondervraagt Emanuel Rutten}

Blijkbaar kan je als hoogleraar een promotie onderschrijven zonder dat je het eens bent met de promovendus. Het is voldoende dat je er op let dat de promotie wetenschappelijk helemaal klopt. Toch vreemd, je zou denken dat Philipse het onweerlegbaar oneens moet zijn met de bewijzen van de promovendus. Wetenschap en geloof zijn immers in conflict met elkaar, alle redeneringen leidden uiteindelijk tot atheïsme, zo klinken toch de argumentatielijnen van Philipse? Een krantenkop zou kunnen zijn: ‘Atheïst onderschrijft dat God bestaat.’ Weer eens wat anders dan een dominee die dat juist niet meer gelooft.

Rutten ontwikkelde een nieuw argument voor het bestaan van een eerste oorzaak van de werkelijkheid. Hij zegt dat er inderdaad een eerste oorzaak moet zijn. Dit doet hij aan de hand van twee theorieën: atomisme, de claim dat alles wat bestaat uiteindelijk is opgebouwd uit ondeelbare bouwstenen, en causalisme, de claim dat alles wat bestaat een effect is van iets anders of zelf iets anders veroorzaakt.
_{(Samenvatting Rutten)}

_{Emanuel Rutten beantwoordt de promotiecommissie}

God was duidelijk aanwezig in de VU Amsterdam. Naar Hem werd verwezen in het voorwoord en het nawoord van de voorzitter van de promotiecommissie. Philipse maakte geen bezwaar. Het hele gebeuren heeft bovendien iets religieus, kerkelijks. Boven de commissie hing een gigantisch orgel dat de indruk wekte ieder ogenblik het Halleluja aan te heffen. Toen de geheel zwartgeklede commissie, compleet met baretten op, door het middenpad binnen schreed in rijen van twee met achteraan Rutten, geflankeerd door zijn paranimfen, leek het wel het begin van een orthodoxe Hoogmis in de katholieke kerk.

_{Dr. Emanuel Rutten ontvangt de doctoraatsbul}

Ook ontwikkelde Rutten een nieuw kennistheoretisch argument voor het bestaan van een vrij wezen dat de eerste oorzaak van de werkelijkheid is. Dit argument gaat er van uit dat alles wat mogelijk waar is ook kenbaar is en dat het bovendien onmogelijk is om te weten dat God niet bestaat. Rutten combineert deze nieuwe argumenten met genoemde kosmologische argumenten en zo ontstaat een hernieuwde onderbouwing voor de stelling dat er een noodzakelijk bestaand en vrij wezen is dat tevens geldt als de eerste oorzaak van de werkelijkheid, oftewel God. _{(Samenvatting Rutten)}

Gerelateerd:
* God is de eerste oorzaak van de wereld

* Het absolute begin van het universum

* Valt er nog redelijk over God te debatteren?

* Het Godsbewijs als ‘glanzende aanmatiging van de speculatieve rede’

* VU-debat: het is noodzakelijk waar dat God bestaat

* Vier tegenwerpingen godsbewijs Emanuel Rutten