‘Fine tuning? God is geen wetenschappelijke hypothese!’

Fine tuning: het precies op elkaar afstellen of fijn afstellen van fysische constanten in het universum. ‘Fine tuning is net zo’n slecht idee als geleide evolutie. Alleen geschikt voor domoren die een instant bewijs nodig hebben voor hun geloof. God is geen wetenschappelijke hypothese.’

Aldus foetert de Lachende Theoloog (religiefilosoof Jan-Auke Riemersma) in een van de reacties onder zijn blog Fine tuning: naschrift, een verdere uitwerking van zijn eerdere blog Graham Oppy en fine tuning. Op dat blog stelt Riemersma, met filosoof Oppy, dat fine tuning een fenomeen is dat noch door de theïst noch door de naturalist kan worden verklaard. Het bestaan van God verklaart niet waarom de constanten waarden hebben die het ontstaan van leven mogelijk maken:

‘We kunnen de waarden niet afleiden uit aard en vorm van God. Voor de theïst is het een verrassing dat God bestaat en dat Hij besloten heeft om de constanten deze waarden te geven. Ook de theïst kan [dus] niet verklaren waarom de constanten de waarde hebben die ze feitelijk hebben!’ (J-AR)

De naturalist op zijn beurt lijkt volgens de Lachende Theoloog eveneens geen keus te hebben dan de waarden van de constanten te accepteren. Hij kan de waarde die deze constanten hebben niet verklaren. Hij staat voor een voldongen feit. (Naturalisme is een filosofisch paradigma, waarbij gesteld wordt dat materie het enige is dat uiteindelijk bestaat en waarin alles verklaard kan worden in termen van natuurlijke oorzaken.)

In de discussie wordt ook gesproken over ‘waarom’ God het zo heeft georganiseerd. Volgens filosoof Emanuel Rutten is dat de vraag nu niet. Het doet volgens hem niets af aan de vraag dat er sprake is van een intentioneel wilsbesluit: de conclusie van het fine tuning argument. De vraag van het ‘waarom’ komt dus later.

‘Je kunt van de verdediger van het fine tuning argument immers niet eisen dat hij of zij direct ook alle vervolgvragen kan beantwoorden. Wie dat eist, eist feitelijk dat we een conclusie van een argument alleen mogen accepteren indien alle vragen die daar weer uit voorkomen ook meteen beantwoord worden.’ (ER)

Volgens Riemersma – stel dat we fine tuning wel zouden opvatten als een fenomeen dat bovennatuurlijke verklaring behoeft – behoeft God niet noodzakelijk als beste verklaring in aanmerking te komen. Het kan ‘een bovennatuurlijke kracht’ zijn – die hij de ‘wereldharmonie’ noemt. Of ‘eeuwige wetten’. Tja, denk ik dan, ‘bovennatuurlijk’, dat is gewoon een andere omschrijving van God, toch? En waar komen die eeuwige wetten vandaan?

Ook Riemersma’s idee van een fysische verklaring die er zou kunnen komen voor de fine tuning: dan zouden we God onmiddellijk kunnen afdanken. Vreemd: zodra iemand dus iets gemaakt heeft en je zou doorkrijgen hoe dat werkt en in elkaar steekt, kan je de ontwerper ervan afdanken. Kan je doen, maar daarom bestaat hij nog wel.

Volgens evolutie-blogger Gert Korthof is fine tuning van zuiver fysische variabelen ten behoeve van intelligent leven niet mogelijk: fine tuning voor intelligent leven kan niet via evolutionaire processen.

‘Als het doel van fine tuning intelligent leven is, dan zijn evolutionaire processen een hoogst onbetrouwbaar middel om dat te bereiken. Met ‘evolutionaire processen’ bedoel ik niet alleen biologische evolutie, maar ook kosmologische evolutie, chemische evolutie en planetaire evolutie.’ (GK)

Vervolgens somt hij drie voorbeelden op van planetaire evolutie. Over het molecuul CO2; het huidige percentage zuurstof, en water. Maar ook voert hij het systeem aarde en de biologische evolutie aan. Om daarna te concluderen (na het zien van Ruttens EO-optreden en een blog van Rutten waarin hij stelt dat het geen bruut toeval is dat er een universum bestaat dat überhaupt het evolutionair ontstaan van leven mogelijk maakt) dat fine tuning voor intelligent leven niet kan via open-einde evolutionaire processen.

Rutten pareert Korthof onder meer door zijn verwijzing naar zijn blog: Het fine tuning argument: een dialoog, waarin hij ook weer – uitvoerig – verwijst naar de beknopte weergave van het fine tuning argument.

‘En dan valt bruut toeval af vanwege de (zoals fysici in de afgelopen decennia ontdekt hebben) extreem kleine waarschijnlijkheid dat de natuurconstanten geheel toevallig precies die waarden hebben die het universum geschikt maakt voor het ontstaan van intelligent leven. Er was namelijk helemaal geen universum ontstaan dat geschikt is voor het ontstaan van intelligent leven indien één van de natuurconstanten een iets andere waarde gehad zou hebben. Daarom is ook hier intentionaliteit de beste verklaring voor het feit dat het universum geschikt is voor het ontstaan van intelligent leven.’ (ER)

De discussie is nog niet voorbij, de fine tuning over het fine tuning argument is nog volop gaande. Hiermee heb ik zeker niet alles besproken over wat Gert Korthof, Jan-Auke Riemersma en Emanuel Rutten postuleren over het fine tuning argument; daarin kan je je uitgebreid verdiepen in hun blogs. En in de talloze eronder verschenen reacties. Op sommige sites al meer dan 1200…

Inmiddels werkt Rutten aan een nieuw (semantisch) argument. Morgen presenteert hij dat aan de VU.

We bevinden ons op de rand van een scheermes – Het fine tuning argument (ER)

Graham Oppy en fine tuning (J-AR) Update 29082014, 08:49: Helaas heeft Riemersma dit blog verwijderd.

Finetuning: naschrift (J-AR) (Herziene versie; opnieuw geplaatst op 01092014)

Emanuel Rutten: fine tuning is een heel goed argument voor God (GK)

Fine tuning voor intelligent leven kan niet via evolutionaire processen (GK)

Het fine tuningargument: een dialoog (ER)

* Gerelateerd: Een van de sterkste Godargumenten, dat kan geen toeval zijn

Illustr: shenvi.org

Sciëntisme en de grenzen aan de wetenschap

‘Sciëntisme weigert de waarde van kennisvormen toe te geven, anders dan die van de positieve wetenschappen; en het verwijst godsdienstige, theologische, ethische en esthetische kennis naar het rijk van de pure fantasie. In het verleden maakte dezelfde gedachte opgang in het positivisme en neopositivisme, die metafysische uitspraken betekenisloos achtten.’

‘De kritische kennisleer heeft deze opvatting in diskrediet gebracht, maar nu zien we haar herleven in de nieuwe vermomming van sciëntisme, dat waarden afdoet als louter producten van de emoties en dat kennis van het zijn verwerpt om de weg vrij te maken voor pure en eenvoudige feitelijkheid.’

Wetenschappelijke ontsporingen
Bovenstaande fragmenten komen uit encycliek Fides et Ratio (§88), al uit 1998. De vraag is of er inderdaad grenzen zijn aan de wetenschap als het gaat om het begrijpen van onszelf en de wereld om ons heen. De VU is 2013 gestart met het onderzoeksproject Science beyond Scientism en het Abraham Kuyper Center for Science and Religion. De belangrijkste hypothese die de faculteit wijsbegeerte wil toetsen is dat er allerlei betrouwbare kennis van niet-wetenschappelijke aard is en dat zowel in de samenleving als in wetenschappelijk onderzoek ontsporingen plaatsvinden wanneer dat niet wordt erkend.

‘De Vrije Universiteit Amsterdam heeft een subsidie van de Templeton World Charity Foundation gekregen voor een project van 2,4 miljoen euro. Met het geld start de Faculteit der Wijsbegeerte per 1 januari 2013 het onderzoeksproject ‘Science beyond Scientism’ en het Abraham Kuyper Center for Science and Religion. Het project onderzoekt of wetenschap de enige mogelijke manier is om kennis te verwerven. Het centrum organiseert publieke bijeenkomsten over de vraag of er grenzen zijn aan de wetenschap als het gaat om het begrijpen van onszelf en de wereld om ons heen.’

Weten voorbij Wetenschap
De VU Amsterdam stelt dat soms geclaimd wordt dat wetenschap de enige manier is om kennis te verwerven en dat alleen wetenschap onze normatieve en existentiële vragen kan beantwoorden. Dit heet ‘sciëntisme’. De Faculteit der Wijsbegeerte start met de Templeton-subsidie het onderzoeksproject Science beyond Scientism met als doel sciëntisme kritisch te toetsen.

‘VU-hoogleraar René van Woudenberg: ‘Sciëntisme is aanwezig in onze hedendaagse intellectuele cultuur. Het wordt aangenomen en bekrachtigd in en buiten de academie door invloedrijke wetenschappers en filosofen die schrijven over bijvoorbeeld evolutie, genetica en ons brein. Vanuit de wetenschappelijke praktijk heeft het invloed op verschillende sociale en professionele praktijken zoals het onderwijs, de psychiatrie en de rechtspraak. De belangrijkste hypothese die we willen toetsen is dat er allerlei betrouwbare kennis van niet-wetenschappelijke aard is en dat zowel in de samenleving als in wetenschappelijk onderzoek ontsporingen plaatsvinden wanneer dat niet wordt erkend.’

Symposium
Op vrijdag 22 februari wordt op de Vrije Universiteit Amsterdam het Abrahm Kuyper Center for Science and Religion (AKC) gelanceerd met het openingssymposium Wetenschap en de Big Questions.
De openingsbijeenkomst vindt plaats van 13.00 tot 16.00 uur in het Auditorium van de VU. Aansluitend is er een borrel.

‘Over vragen als ‘Wat is het om mens te zijn?’,‘Zijn goed en kwaad een projectie?’ en ‘Zijn wij ons brein?’ wordt al eeuwen gediscussieerd en gespeculeerd. Opvallend is dat de laatste decennia steeds vaker wetenschappers zich mengen in het debat. De wetenschap wint aan invloed in een domein dat traditioneel voorbehouden was aan filosofie en religie. Wat betekent dit voor deze grote vragen en wat betekent het voor de wetenschap zelf? Kan de wetenschap ons helpen bij het vinden van antwoorden op onze grote vragen?’

Zie: VU start Abraham Kuyper Center for Science and Religion

God bestaat en Herman Philipse was erbij

_{Emanuel Rutten tijdens zijn promotie, samen met zijn paranimfen}

Zou Herman Philipse iets geleerd hebben van de promotie van filosoof Emanuel Rutten die vandaag definitief bewees feit dat God de eerste oorzaak van de werkelijkheid is? De oerknal is volgens Philipse de eerste oorzaak, is God dan de oerknal? Frappant vond ik dat Herman Philipse, de schrijver van het ‘Atheistisch Manifest’ deel uitmaakte van de promotiecommissie. Hij keurde het proefschrift van Rutten niet af. Zou Philipse nu ook aannemen dat God metafysisch noodzakelijk bestaat?

Al vanaf Plato zijn er rationele argumenten voor het bestaan van God. Emanuel Rutten onderzocht de kosmologische argumenten. Hierbij wordt het bestaan van God afgeleid uit het feitelijke gegeven dat veroorzaakte dingen bestaan. Rutten betoogt dat de onderzochte argumenten gezamenlijk aannemelijk maken dat de kosmos is veroorzaakt door een noodzakelijk bestaand en vrij wezen, maar dat daarmee nog niet is beargumenteerd dat dit wezen ook de eerste onveroorzaakte oorzaak van de gehele werkelijkheid betreft, wat van God meestal wel wordt gezegd.
_{(Samenvatting Rutten)}

_{Herman Philipse ondervraagt Emanuel Rutten}

Blijkbaar kan je als hoogleraar een promotie onderschrijven zonder dat je het eens bent met de promovendus. Het is voldoende dat je er op let dat de promotie wetenschappelijk helemaal klopt. Toch vreemd, je zou denken dat Philipse het onweerlegbaar oneens moet zijn met de bewijzen van de promovendus. Wetenschap en geloof zijn immers in conflict met elkaar, alle redeneringen leidden uiteindelijk tot atheïsme, zo klinken toch de argumentatielijnen van Philipse? Een krantenkop zou kunnen zijn: ‘Atheïst onderschrijft dat God bestaat.’ Weer eens wat anders dan een dominee die dat juist niet meer gelooft.

Rutten ontwikkelde een nieuw argument voor het bestaan van een eerste oorzaak van de werkelijkheid. Hij zegt dat er inderdaad een eerste oorzaak moet zijn. Dit doet hij aan de hand van twee theorieën: atomisme, de claim dat alles wat bestaat uiteindelijk is opgebouwd uit ondeelbare bouwstenen, en causalisme, de claim dat alles wat bestaat een effect is van iets anders of zelf iets anders veroorzaakt.
_{(Samenvatting Rutten)}

_{Emanuel Rutten beantwoordt de promotiecommissie}

God was duidelijk aanwezig in de VU Amsterdam. Naar Hem werd verwezen in het voorwoord en het nawoord van de voorzitter van de promotiecommissie. Philipse maakte geen bezwaar. Het hele gebeuren heeft bovendien iets religieus, kerkelijks. Boven de commissie hing een gigantisch orgel dat de indruk wekte ieder ogenblik het Halleluja aan te heffen. Toen de geheel zwartgeklede commissie, compleet met baretten op, door het middenpad binnen schreed in rijen van twee met achteraan Rutten, geflankeerd door zijn paranimfen, leek het wel het begin van een orthodoxe Hoogmis in de katholieke kerk.

_{Dr. Emanuel Rutten ontvangt de doctoraatsbul}

Ook ontwikkelde Rutten een nieuw kennistheoretisch argument voor het bestaan van een vrij wezen dat de eerste oorzaak van de werkelijkheid is. Dit argument gaat er van uit dat alles wat mogelijk waar is ook kenbaar is en dat het bovendien onmogelijk is om te weten dat God niet bestaat. Rutten combineert deze nieuwe argumenten met genoemde kosmologische argumenten en zo ontstaat een hernieuwde onderbouwing voor de stelling dat er een noodzakelijk bestaand en vrij wezen is dat tevens geldt als de eerste oorzaak van de werkelijkheid, oftewel God. _{(Samenvatting Rutten)}

Gerelateerd:
* God is de eerste oorzaak van de wereld

* Het absolute begin van het universum

* Valt er nog redelijk over God te debatteren?

* Het Godsbewijs als ‘glanzende aanmatiging van de speculatieve rede’

* VU-debat: het is noodzakelijk waar dat God bestaat

* Vier tegenwerpingen godsbewijs Emanuel Rutten