Liam, een jongen met de wijsheid van een oude ziel

Oración wemelt van verwijzingen naar de wereldliteratuur, de filosofie, het taoïsme, de leer van de elementen en de klassieke mythologie. Oración is het eerste en laatste boek van de zeventien jaar geworden William Bodhi Hoenderdos, roepnaam Liam. Zijn leven is voorbij voor het was begonnen. Liam, een jongen met de wijsheid van een oude ziel.

‘Dit is mijn visie, de geest van iemand van wie het leven ophield voordat het begon.’
_(Liam)

‘Geweldig om iedereen nog eens te zien’
‘Mijn lichaam houdt het niet meer uit,’ zei Liam. Afgelopen vrijdag vond de euthanasie plaats, na zijn afscheidsfeest op 20 april. Hij hield daar een toespraak en gaf zo’n dertig aanwezigen een persoonlijk cadeau. ‘Het was geweldig om iedereen nog eens te zien’, zei Liam.

Wijsheid in prachtige woorden
Stichting Levensportret portretteerde Liam een half jaar geleden. Deze stichting biedt de mogelijkheid om het levensverhaal van mensen die ongeneeslijk ziek zijn, kosteloos vast te leggen in een professioneel videoportret. Als waardevolle herinnering voor hun naasten.

‘Alsof hij al vele levens had geleefd en elk moment had onthouden. Zijn vermogen om wijsheid in prachtige woorden te vatten, deed ons bijna schuldig voelen dat we die niet met de wereld konden delen. Alsof je een geheim plekje ontdekt, maar dit moet verzwijgen voor je vrienden’.
_{(Stichting Levensportret over Liam)}

‘Ode aan de verwondering’
En Liam schreef, om zijn woorden met de wereld te delen. Zijn boek Oración (Spaans voor ‘gebed’) is een ambitieuze, 352 pagina’s tellende reflectie op zijn leven, vermengd met observaties over de Griekse mythologie. Gijs Beukers maakte voor de Volkskrant een mooie reportage over Liam.

‘Zijn kennis van figuren als Persephone, Sisiphos en Aeneas is – zeker voor een 17-jarige – verbluffend. Het boek is een ‘ode aan de verwondering’ die hem op de been heeft gehouden, schrijft hij in zijn voorwoord, dat hij afsluit met: ‘Dit is mijn visie, de geest van iemand van wie het leven ophield voordat het begon.’
_{(de Volkskrant)}

Bohdi
Het kwam voor Stichting Levensportret niet als een verrassing dat Liam vertelde dat hij aan een boek werkte. Hij vertelde dat zijn leven, opgehangen aan de vijf elementen van het taoïsme en verweven met zijn favoriete Griekse mythen en sagen, hem altijd steun hadden geboden.

_{William Bodhi Hoenderdos, Liam}

Nepal en William Bohdi
Opmerkelijk vind ik de tweede voornaam van Liam: Bodhi. Bodhi is afgeleid van budh, een woord dat in het Sanskriet bewustwording betekent, ook wel opperste kennis, verlichting, ontwaking. In zijn boek wijdt hij twee hoofdstukken aan Nepal en William Bohdi. Daarin vindt de lezer vast de oorsprong van zijn tweede voornaam. In de Volkskrant verwijst Liam naar de betekenis van Oración.

‘Oración, de titel van Liams boek, is Spaans voor ‘gebed’. ‘Maar ik zie het als iets veel breders dan je alleen met een rozenkrans in je handen tot God wenden’, zegt Liam. ‘Ik zie een gebed als iets waar je je aan vasthoudt. Dat kan ook een goed boek zijn, of een bijzonder gesprek.’
_{(de Volkskrant)}

Goden op de Olympos
De flaptekst van Oración vermeldt dat tijdens Liams leven zijn geest ongebroken bleef, dat hij een onstilbare honger had naar kennis, leergierig was, taalgevoelig en wijsneuzig.

‘William Bodhi Hoenderbos ziet er niet tegen op om zich te meten met de goden op de Olympos. Oración is geen lamento [klaagzang PD], maar een baken van hoop. Dat is wat een schrijver vermag: je verbeelding in vuur en vlam zetten, ook als hij er niet meer is.’
_{(Uit: Oración, flaptekst)}

_{‘Het is onmogelijk om niet geraakt te worden door de puurheid en liefde van Liam’
(Stichting Levensportret over Oración)}

Bohdi bij de goden
Tijdens het schrijven van zijn boek hebben de twaalf goden vanaf de Olympos met Bohdi meegelezen en goedkeurend geknikt, vermoed ik. Zodra hij hersteld is van zijn jetlag naar de andere wereld, gaan de twaalf zeker met hem in gesprek, vol bewondering over zijn leven en wijsheid. Bohdi leeft straks ergens waar hij misschien aan zijn tweede boek werkt, en ook daar zijn verbeelding in vuur en vlam zet. Hij is er niet meer, maar zal in veel harten, ook op aarde, voortleven. 💚

Bronnen:
* Stichting Levensportret, Amsterdam
* Facebook – Stichting Levensportret
* de Volkskrant – 22 04 2024 – Vijf maanden na zijn geboorte werd een tumor ontdekt. Nu, vlak voor zijn dood, debuteert Liam (17) met een literaire memoir (Gijs Beukers)
* Oración | William Bodhi Hoenderdos | Uitgeverij Brooklyn | april 2024 | 352 pagina’s | € 22,- | ‘We raden iedereen aan om zijn boek te kopen en je te laten betoveren door zijn woorden van hoop. Liam heeft ervoor gekozen de opbrengsten te doneren aan hospice Xenia Leiden en Stichting Levensportret.’
* ‘Ik heb het boek al uit. Werkelijk schitterend, heel aangrijpend, en ongelooflijk virtuoos geschreven. Ik heb erg gelachen en huil nog.’ (Annemiek Schrijver, KRO-NCRV)

Beeld: Oración (detail cover)
Beeld: Eelco Wortman / de Volkskrant – Liam wil niet dat mensen zijn boek lezen vanwege zijn aandoening. ‘Ik wil dat mensen naar me luisteren omdat ik iets te vertellen heb.’

Terugkeer God in een postseculiere samenleving

Filmregisseur Darren Aronofsky (‘Pi’) laat in zijn film Mother! zien ‘waar theologen nog wel eens voor terugschrikken: hij zoekt naar manieren om abstracties en ethische boodschappen in symbolen en metaforen om te zetten, via een plot dat zowel lyrische ervaring als epische bespiegeling faciliteert.’ Theoloog Rinke van Hell verwijst naar Mother! tijdens de Nacht van de Theologie (2018) waarin zij spreekt over ‘de Terugkeer van God – hoe God zich manifesteert langs nieuwe wegen’.

Van Hell (FilmWijzer!) beschrijft Mother! als een filosofische thriller-annex-horrorfilm over een gelauwerd dichter met een writer’s block en zijn jonge vrouw, die in hun rustige leven gestoord worden door ongenode gasten.

Volgens Gawie Keyser van Human’s Brainwash is er ‘zelden zo’n ophef over een nieuwe film. Ongeveer de hele wereld praat [in 2017] over Mother!: Mensen zijn woedend.’ De Volkskrant citeerde destijds de regisseur die aan Harvard film en sociale antropologie studeerde: ‘Pak je Bijbel erbij, dan kun je uitzoeken waar de film begint.’

‘Mother! was anders. Er zit haat in, de woede om wat er om ons heen gebeurt, op de planeet en om het onvermogen er iets aan te doen. Ik zweette het eruit, schreef het script in vijf dagen. Daarna liet ik het aan Jennifer (Lawrence) zien. Ze was enthousiast. En plots waren we bezig deze film te maken.’ (Aronofsky)

De voordracht van Van Hell begint met een anekdote over deze film Mother! – met Javier Bardem en Jennifer Lawrence in de hoofdrol – en ze laat er ook een scene uit zien.

‘Al snel na de release ontspon zich onder mijn Facebook-vrienden, oud-collega’s en bijna alle professionals in de filmtheatersector, een stevige discussie. Mother! is een film in de categorie ‘you love it or you hate it’. In dit lijntje zaten opmerkelijk genoeg alleen ‘believers’, zoals een van de deelnemers het uitdrukte.’

De film blijft hen bij, maar ze begrijpen niet goed waarom. Van Hell vraagt zich af waarom juist deze film hen zo erg raakt: de ‘mooi gemaakte maar wel vage film, boordevol raadselachtige metaforen en symboliek’.

‘Uiteindelijk kreeg de discussie een religieuze spits en kwam de Bijbelse symboliek naar voren. Al snel ging het gesprek over het godsbeeld dat wel of niet in de film naar voren zou komen. Omdat ik in deze groep bekend sta als theoloog kreeg ik uiteraard al snel de vraag wat ik ervan vond. Of ik de symboliek maar even kon duiden, waarmee ze eigenlijk vroegen: kun jij ons helpen om woorden te geven aan onze fascinatie?’

Van Hell vindt dat diepere lagen bij de ‘believers’ geraakt worden, en dat ze daarop blijven kauwen, reflecteren en nadenken. Maar van de religieuze opvoeding op de School met den Bijbel, zoals iemand zijn opvoeding omschrijft, is weinig blijven hangen. De theoloog vermoedt dat de lessen op die school de diepere lagen nooit bereikten.

Ze sluit aan bij het thema: de terugkeer van God en nieuwe manifestaties waarin God weer opnieuw te herkennen is: God mag weer, hij is teruggekeerd als factor in de maatschappelijke discussie.
Maar hoe hier tegelijkertijd collectief handen en voeten aan te geven, vraagt ze zich af. Gezien de daadwerkelijke praktijk van de kerkelijk werkers en leraren in hun alledaagse beroepspraktijk, blijkt er soms weinig van terecht te komen. En dat ondanks de essaybundel Grensgangers (2016) waaraan ‘een scala aan theologen’ werkte, ‘professionals uit het werkveld en collega’s van de academie Theologie’ (Christelijke Hogeschool Ede.)

‘In de praktijk was er juist angst om het specifiek christelijke element in te brengen in een maatschappelijke discussie – of bleek dat de respondenten eigenlijk helemaal niets terugzagen van God in de maatschappij omdat ze zo op zoek waren naar hun eigen beelden van God (en God niet herkenden in de taal van het ‘ietsisme’ en spiritualiteit).’

Om een film als Mother! fatsoenlijk te kunnen duiden, vindt Van Hell het nodig dat je beschikt over een rugtas met voldoende cultureel-religieuze bagage, omdat je dan pas begrijpt wat de film met je doet en waar je mee aan het worstelen bent.

‘Tegelijkertijd, als je het gesprek erover aan wilt gaan, dan is het ook wel handig als je de juiste taal weet te gebruiken om de verbinding te maken. Expliciet christelijke taal wordt immers niet meer herkend in een postseculiere samenleving. Dat vraagt om wijsheid en creativiteit, maar toch maken de boeken van onder meer [Yvonne] Zonderop en [Alain] Verheij ons duidelijk dat deze ‘zombie-categorieën‘, zoals Ruard Ganzevoort ze noemde, in navolging van de Duitse socioloog Ulrich Beck, toch nog de moeite waard zijn.’

Van Hell verdiept haar verhaal met een uitgebreide voorzet van de Britse Anglicaanse theoloog David Ford in The Future of Christian Theology (2018), over de ‘dramatic mode of theology’ en zijn herlezing van Bonhoeffer.

‘In dit manifest pleit hij voor nieuwe, wijze en creatieve vormen van theologie die een brug weten te slaan tussen ‘kerk’ en ‘maatschappij’ en die vruchtbaar gemaakt kunnen worden voor de grote problemen van onze tijd: moderne slavernij, klimaatproblematiek, klassenongelijkheid, et cetera.’

Als slot van haar voordracht komt Van Hell terug bij Mother! (foto: Darren Aronofsky) die in zekere zin te interpreteren valt als een cultureel voorbeeld waarin de elementen die Ford naar voren brengt, samenkomen. Volgens de theoloog verklaart dat ook de sterke reactie, bijna religieus aandoende ervaringen van de ‘believers’ in de genoemde Facebookdiscussie.

‘Aronofsky doet waar theologen nog wel eens voor terugschrikken: hij zoekt naar manieren om abstracties en ethische boodschappen in symbolen en metaforen om te zetten, via een plot dat zowel lyrische ervaring als epische bespiegeling faciliteert. Dáár werden mijn oud-collega’s door gegrepen, ook al konden ze er nauwelijks de taal voor vinden of het mechanisme herkennen.
Als theoloog voel ik mij geroepen om deze diepere lagen in uitingen van populaire cultuur te duiden en in rapport te brengen met traditionelere, meer episch geladen taal – niet omdat het een hobby-project is maar omdat het in mijn ogen nieuwe wegen wijst naar wijze en creatieve vormen van theologie – die wij vervolgens met elkaar moeten uitwerken in woorden, en belichamen in actie, elk op onze eigen wijze.’

Rinke van Hell zegt er naar uit te zien om dat met elkaar in de breedte van de theologie te kunnen doen.

Zie: De terugkeer van God – Hoe God zich manifesteert langs nieuwe wegen (Theoblogie)

Foto Darren Aronofsky: Dkandell – Filmmaker Darren Aronofsky speaks during his Master Class at the XVI Guanajuato International Film Festival, where he received the Cruz de Plata de Más Cine (Silver Cross) for his achievements in filmmaking. Guanajuato, Mexico. July 27, 2013.

Foto: PD – De Gertrudiskapel, een 17e-eeuwse schuilkerk, Utrecht

‘Het klopt: de evolutietheorie is niet bewezen’

‘Maar dat wil niet zeggen dat er niet heel stevige aanwijzingen zijn die in haar voordeel spreken. Het is een illusie te denken dat op een gegeven moment bij wetenschappers het licht kan doorbreken, en ze zich massaal gaan bekennen tot het creationisme. Ik denk zeker dat er nog allerlei ontdekkingen zullen worden gedaan, die voor aanpassingen en uitbreidingen in de theorie zullen zorgen. Maar de evolutietheorie zelf is een blijvertje. Als christenen moeten we er dus iets mee.’

Een quote uit ThePostOnline, die stelt dat de orthodox christelijke theoloog en hoogleraar Gijsbert van den Brink de evolutietheorie en het oudeaardecreationisme erkent. Volgens TPO neigt de opvattingen van Van den Brink nog altijd stevig naar intelligent design. Genoemd door TPO wordt overigens ook de uitspraak: ‘’Dát er sprake is van evolutie, daarover bestaat een overweldigende consensus’.

‘Maar het is nu voor het eerst dat een gezaghebbend theoloog met een boek komt waarin voorgoed wordt afgerekend met bijbels creationisme: En de aarde bracht voort, door Gijsbert van den Brink, hoogleraar Theology & Science aan de Vrije Universiteit, tevens theoloog en dominee bij de Gereformeerde Bond.’ (TPO)

Op de Facebookpagina van Geloof & Wetenschap gaat de discussie voort. Jan van Meerten van logos.nl bestrijdt daar het boek van de hoogleraar en speelt woordspelletjes om nog iets van het creationisme wetenschappelijk te laten klinken, ook al noemt hij het een geloof. Hij zegt dat creationisten geloven dat God de Schepper is van de hemel en de aarde. Volgens godsdienstfilosoof en theoloog Taede Smedes zegt Van Meerten dus dat het creationisme gewoon geloof is en helemaal geen wetenschap. Als antwoord hierop stelt de Logosman: ‘Dit heb ik niet gezegd: ‘Dus het creationisme is gewoon geloof en helemaal geen wetenschap.’ En zo gaat de strijd nog even door. Over En de aarde bracht voort, legt Van Meerten aan van den Brink voor:

‘Als de onjuistheden over creationisten eruit gehaald worden misschien. Binnenkort maar eens een creationistische literatuurlijst doornemen samen? Mis veel literatuur wat bij een evenwichtige bespreking van een of andere vorm van zondvloedgeologie toch ‘essentieel’ is. Met alle respect voor u als persoon, zie u als sympathieke man en heb achting voor u in uw ambt, als de visie van de opponent verkeerd wordt geschilderd krijgen we automatisch stokken om mee te slaan en schoten voor open doel. Ik hoop af en toe ook een kleine stelling uit het boek onder de loep te nemen.’ (Van Meerten)

Van Meerten vindt wel dat Van den Brink zich oprecht verdiept heeft in de materie. Van Meerten zegt hem alleen een handje te helpen door de creationistische kant wat uit te bereiden en stelt dat de hoogleraar daar qua zondvloedgeologie hoofdzakelijk blijft steken bij Morris (1961) en McCready Price (1923). Van Meerten zegt het wel te waarderen dat hij in ieder geval een historische Adam en een historische Jezus overeind wil houden.

Van den Brink zelf houdt het op Facebook – met een kwinkslag – slechts bij: ‘Hmm, misschien raken creationisten wel overtuigd door dit boek – of is dat bij voorbaat uitgesloten?’

Volgens Van Meerten zullen creationisten onjuistheden en inconsistenties aanwijzen in hun recensies op het boek. Hij verwijst bij logos.nl naar alle creationistische recensies die over dit boek geschreven worden, maar ook naar verslaglegging van diverse media als het gaat om bijeenkomsten rondom het boek.

Theoloog Jos de Keijzer zegt op Facebook de discussie belangrijk te vinden omdat het wie weet nog mogelijk is om het christendom voor een creationistische ondergang te behoeden. Creationisme brengt met zijn vergoddelijking van het dogma de ‘irrelevantisering’ van het christelijk geloof met zich mee. En het gaat al zo slecht.’

Zie:
* Bonusquote: orthodox christelijke theoloog en hoogleraar erkent evolutietheorie en oude aarde
* ‘En de aarde bracht voort. Christelijk geloof en evolutie’

Cartoons:
God en Darwin: uitinvlaanderen
I’m a creationist: Bizarro