Creationistische bezwaren tegen de evolutietheorie

Met creationisme wordt eigenlijk scheppingsmodel bedoeld, omdat het gaat om schepping. Of Bijbels model. Maar creationisme is zo ingeburgerd dat ‘scheppingmodellers’ zichzelf ook al creationisten noemen. Dat valt af te leiden als je de Dutch Creation Science (DCS) bestudeert. Net als het evolutiemodel, zo stelt DCS, als uitgangspunt heeft dat alles verklaarbaar moet zijn in dat evolutieraamwerk, is het uitgangspunt dat in het creatiemodel alles verklaarbaar moet zijn.

‘Dutch Creation Science is een organisatie die zich bezig houdt met het Bijbelse ontstaansmodel en een Bijbels geschiedenismodel. We zullen ons vooral richten op de vraag hoe het Bijbels ontstaansmodel kan functioneren in de wetenschap en hoe de wetenschap in overeenstemming gebracht kan worden met het ontstaans- en geschiedenismodel die ons beschreven wordt in de Bijbel. Omdat wij geloven in de onfeilbaarheid van Gods Woord, dat is ons uitgangspunt.’

Heel in het kort komt volgens DCS het creationisme neer op het volgende: de Bijbel is de betrouwbare bron, zowel historisch als spiritueel. De wereld is geschapen door de Schepper: God. De Schepper heeft Zijn daad verricht in 6 dagen. Dit gebeurde ongeveer 6000 jaar geleden. Een wereldwijde zondvloed heeft 4400 jaar geleden de beschaving na de schepping vernietigd. Na de vloed was er één taal. De spraak werd verward na de torenbouw van Babel. Vervolgens vond er verspreiding van de volkeren over de gehele aarde plaats.

Masterstudent wijsbegeerte Dirk van der Wulp schreef over het fundament en faillissement (je kan merken dat hij ook advocaat is) van het creationisme, en somde bij Geloof & Wetenschap vijf kenmerken op van creationistische bezwaren tegen de evolutietheorie. De eerste luidt dat je aan de opvatting dat de Bijbel een onfeilbare openbaringsbron is niet mag tornen

‘omdat dit leidt tot een hellend vlak: wie de schepping in zes dagen uit Genesis niet als feitelijke dagen leest, zal onherroepelijk ook de opstanding van Jezus niet meer ‘letterlijk’ nemen, aldus vrijwel iedere creationist.’

Creationisten verschillen – als tweede kenmerk – over de vraag of creationisme als wetenschappelijk model voor de evolutietheorie is bedoeld of niet. Wanneer ‘creationisme’ een wetenschappelijke theorie is, zo stelt Van der Wulp, dan kan en moet zij getoetst worden aan gangbare criteria van de natuurwetenschappen en doet zich de vraag voor of zij zich wel houdt aan het methodologisch naturalisme, dat het uitgangspunt is in de (natuur)wetenschappen.

‘Ook is het dan de vraag of creationisme, gezien haar Bijbelvisie, wel kritisch genoeg kan zijn naar haar eigen resultaten, nu deze op grond van dezelfde Bijbelvisie immers als geopenbaarde waarheid al vaststaan.’

Als derde punt blijken creationisten (bewust of onbewust) niet altijd in staat de evolutietheorie goed weer te geven, hetgeen de discussie nogal eens vertroebelt. Zij brengen de oerknal en het ontstaan van het leven zelf ook in discussie.

‘De oerknal heeft echter niets te maken met de evolutietheorie, die immers de ontwikkeling van het leven verklaart. Ook het ontstaan van het leven zelf valt strikt genomen buiten de evolutietheorie en is het terrein van de abiogenese, de chemie en de aardwetenschappen.’

Creationisten formuleren – als vierde punt – regelmatig specifieke kritiek op onderdelen van de evolutietheorie, zoals dateringsvraagstukken.

‘Deze kritiek is vaak sterk specialistisch, zonder dat het duidelijk is waarom zij mag gelden als wetenschappelijk aanvaardbare kennis, nu de kritiek vrijwel altijd is opgesteld door creationisten zonder wetenschappelijke scholing op het betreffende gebied én de gegeven antwoorden door de betreffende vakwetenschappers vrijwel altijd wordt betwist.’

Ten slotte, creationisten hebben de neiging retorische kunstgrepen in hun bijdragen toe te passen door valse tegenstellingen te creëren.

‘(‘Bijbelgetrouw óf niet-Bijbelgetrouw’, ‘christen óf evolutionist’, ‘christelijke wetenschap óf seculiere wetenschap’, etc.), relativistische of determinerende zinsneden in te voeren zonder deze los te laten op hun eigen claims (‘onze gedachten bepalen wat we zien’), of complotdenken (‘de evolutietheorie is een complot van atheïstische wetenschappers om het christendom te vernietigen’.) Hiermee kan een inhoudelijk debat retorisch omzeild worden, hetgeen niet de bedoeling is.’

Het artikel van Van der Wulp gaat verder in op de evolutietheorie en Bijbelvisie, en is zowel in korte vorm hier te lezen als in de volledige versie als pdf: Het fundament en faillissement van het creationisme.

Stef Heerema, een jonge aarde creationist, gespecialiseerd in zoutlagen en zoutpijlers die zich verspreid over de aarde op verscheidene plaatsen onder- of aan het aardoppervlak bevinden, zal binnenkort bij Geloof & Wetenschap reageren op Van der Wulp. De medewerker van het populair-wetenschappelijke tijdschrift Weet Magazine wil de Bijbel graag weer terugbrengen in onderwijs en wetenschap.

Cartoon: atheistcards.com

Auto: © Amy Watts Flickr.com

Darwin: “A Venerable Orang-outang”, a caricature of Charles Darwin as an ape published in The Hornet, a satirical magazine, 1871

Onbegrijpelijke seks in het Denkcafé met Joris van Rossum

Debat. Joris van Rossum stelt dat de evolutietheorie het bestaan van seks niet kan verklaren, en dat we hiervoor op zoek moeten naar alternatieven. In het Denkcafé zal van Rossum een overzicht geven van alle ideeën over het ontstaan van seks. Vervolgens gaat hij in debat met Gerdien de Jong, één van de vier evolutiebiologen die onlangs een brief aan de Vrije Universiteit stuurden, waarin ze Van Rossum hard aanvallen op zijn proefschrift.

Zelf zegt evolutiebioloog en filosoof Van Rossum in Bionieuws (zie 1 en 2) dat het kritische artikel van Gerdien de Jong, Duur Aanen, Rolf Hoekstra en Arjan de Visser over zijn proefschrift een aaneenschakeling is van onjuistheden en verkeerde interpretaties.

‘Al met al lijkt de fundamentele kritiek op mijn werk ingegeven door een onnauwkeurige lezing en een slecht begrip van mijn werk. De felheid en de grote stelligheid van de kritiek zijn derhalve allerminst gerechtvaardigd.’

Volgens De Jong en de andere evolutiebiologen zou Van Rossums werk slechts uitgaan van het verouderde, populairwetenschappelijke werk The Selfish Gene van Richard Dawkins en zijn opvatting niet stroken met wat in de wereld van de evolutiebiologen algemeen voor vaststaand wordt aangenomen. Ook zou Van Rossum een fundamentele fout maken door te denken dat recombinatie in de meiose natuurlijke selectie onmogelijk maakt. Hij zou de ‘cost of meiosis’ niet begrijpen. Bovendien zou zijn werk de theorie van natuurlijke selectie falsificeren.

Van Rossum (foto: evolutieblog) verweert zich tegen deze kritiek in AdValvas en stelt vele werken (de periode van Darwins tijd tot het jaar 2012 bestrijkend) te behandelen die verschillende stromingen van de theorie vertegenwoordigen en zich onderscheiden naargelang natuurlijke selectie zou werken op het individu, het gen, de groep dan wel op de soort. Tegen de kritiek dat zijn opvatting niet zou stroken met wat in de wereld van de evolutiebiologen algemeen voor vaststaand wordt aangenomen, stelt hij dat juist ter discussie. Ook stelt hij dat hij nergens beweert dat recombinatie in de meiose natuurlijke selectie onmogelijk maakt. Nergens trekt hij de conclusie dat zijn werk de theorie van natuurlijke selectie zou falsificeren.

Is de discussie zo fel omdat religie er in de verte mee te maken heeft, of dichterbij, de Bijbel? Volgens bioloog Gert Korthof, op zijn Evolutie Blog – waarin hij zich sinds tijden bezighoudt met de evolutietheorie en de kritiek daarop – is er geen reden om het proefschrift als steun voor de opvattingen te zien van sommige kranten en stichtingen.

‘Er is dan ook helemaal geen reden voor het Reformatorisch Dagblad, het Katholiek Nieuwsblad en de Stichting De Oude Wereld, die de Bijbel als het onfeilbare, geïnspireerde Woord van God zien, om het proefschrift als steun voor hun opvattingen te zien. Integendeel. Van Rossums opvattingen zijn niet verenigbaar met een letterlijke interpretatie van het Bijbelse scheppingsverhaal. En een 6000 jaar oude aarde is ook niet te rijmen met de opvattingen in het proefschrift. In een interview zegt van Rossum dat hij nadenkt over een ‘Designer’, ‘een hoger Wezen’ als alternatief, maar hij wil God niet introduceren in de wetenschap: ‘Ik denk echter dat het te simplistisch is om God als enige alternatief te zien, hoewel dit gebruikelijk is.’

Journalist en gespreksleider Inge Janse houdt de discussie begrijpelijk en ziet toe op een eerlijke strijd om het academisch bestaan. ClublePop verzorgt de muzikale nababbel over de bloemetjes en de bijtjes. Het Denkcafé is een samenwerking van Arminius en Studium Generale EUR. Het Denkcafé is ook thuis te volgen via een live videostream bij Arminius.

Zie: Denkcafé: Onbegrijpelijke seks

Foto: Lente 2013 (© PD)

UPDATE 7 maart 2013 – 09.28 uur. (Met dank aan Nand Braam)
De aankondiging van Arminius is vandaag gewijzigd: ‘De Jong kwam recent landelijk in het nieuws vanwege haar kritiek op de promotie van Joris van Rossum, die stelde dat de evolutie de rol van seks niet kan verklaren. De commotie over deze zaak liep zo hoog op dat Van Rossum zijn medewerking aan dit Denkcafé heeft opgezegd. Rest ook nog de vraag aan de Jong wat haar kritiek was…’

Zie: Arminius

UPDATE 13:14 – Het Denkcafé laat mij weten dat Van Rossum heeft afgezegd omdat hij vindt dat de Jong op unfaire wijze debatteert, met als voorbeeld dat zij een vergelijking trekt met de perikelen rondom zijn promotie met de toestanden op de InHolland-hogeschool.

Is de mens ook onderdeel van het proces van evolutie?

‘Als Darwin gelijk had, zou mijn hond ondertussen wel met een blikopener overweg kunnen.’ – Waarom neemt men aan dat er evolutie is? Welke bezwaren worden er ingebracht tegen de evolutietheorie? Welke geschiedenis heeft de evolutietheorie doorlopen? Hoe zit het nu met het geloof van Charles Darwin? Theoloog Jan Voortman vraagt zich dat af.

Scepsis
Hij citeert nog een komiek: ‘Stel dat er sprake is van evolutie, waarom hebben moeders dan nog steeds maar twee handen? – Het feit dat erom gelachen wordt, geeft aan dat bij het grote publiek ook de nodige scepsis is over de evolutietheorie,’ zegt hij. ‘Niet alleen doorsnee burgers, maar ook serieuze wetenschappers zetten soms vraagtekens bij de theorie van Darwin.’

De deeltjesfysicus Martinus Veltman (tevens Nobelprijswinnaar) noemde in 2004 de evolutietheorie een ‘gigantische, wondermooie theorie’, maar voor de rest ‘gewoonweg fantastisch onwaarschijnlijk’. Arie van de Beukel noemde in 1994 de evolutietheorie ‘een pilsglas op een wel heel smal voetje’.

Argumenten
Voortman zegt dat het geen luxe is om het nog eens uit te leggen waarom biologen aannemen dat er evolutie is en bespreekt de geschiedenis van de evolutie. Hij noemt de volgende argumenten ervoor: 1. Het is experimenteel aantoonbaar dat evolutie bestaat. 2. De moleculaire biologie verklaart het mechanisme van evolutie. 3. De evolutietheorie wordt bevestigd door de geografische spreiding van biodiversiteit. 4. Er is een fundamentele verwantschap tussen alle levensvormen.

Als de meest gehoorde bezwaren tegen evolutie noemt hij de volgende: 1. Er ontbreken te veel tussenvormen van de verschillende levensvormen. 2. Het designargument.

Er is ook een theologisch bezwaar tegen ‘het Godsbewijs’ van Intelligent Design (ID). Bij ID zit God in de marge van de onverklaarbare stappen. God is zo de God van de gaten. Dat wat de wetenschap niet kan verklaren, dat is God. Anders gezegd: God is bij ID niet de God van de liefde in de Bijbel. De God van ID heeft een laboratoriumjas aan.

De mens ook onderdeel van proces van evolutie?
Alles overziende lijkt er voor Voortman geen twijfel mogelijk dat evolutie bestaat. Hij vraagt zich wel af of de mens ook onderdeel is van het proces van evolutie. ‘Anders gezegd: stamt de mens af van de apen? Alles overziende lijkt er geen twijfel mogelijk dat evolutie bestaat. Er zijn geen wetenschappelijke redenen om voor de mens een uitzonderingspositie te maken.’ Maar: ‘De evolutietheorie is een wetenschappelijk paradigma dat in vele opzichten bevestigd wordt. Maar hoe ver gaat die vaststelling? Zijn er geen vragen meer?’

Men weet tegenwoordig dat het leven op aarde niet ontstaan is via een langzaam proces, maar direct nadat het bombardement van meteorietinslagen op aarde afgelopen was: 3,8 miljard jaar geleden. Hoe, dat is een raadsel. In het bovenstaande hebben wij erkend dat de evolutietheorie een wetenschappelijk verantwoorde verklaring biedt voor de ontwikkeling van het leven. Maar is dit het hele verhaal?

God
Voor Voortman niet, want hij concludeert – een beetje cryptisch: ‘Het leven heeft zich ontwikkeld via een proces van evolutie, en tegelijk is het geschapen bedoeld. Ieder mens is een kind van zijn ouders en tegelijk een kind van God.’ Voortman ziet zich zelf niet als een biologisch product. ‘De biologische definitie van wie ik ben is een beperking van wie ik volledig ben: mijn verlangens, mijn opvoeding, mijn ambities, mijn trauma’s, de lessen die ik uit mijn leven heb getrokken, enz.’

Geen verklaring voor alles
Ten slotte schrijft Voortman over Darwin en Richard Dawkins. ‘Je hebt Charles Darwin en er zijn darwinisten. Hoe zit het met het geloof van Charles Darwin? (…) Voor Darwin was natuurlijke selectie het belangrijkste maar niet het enige mechanisme voor verandering. Darwin wilde zijn theorie niet poneren als een verklaring voor alles.’

‘Richard Dawkins is een strijdbare atheïst,’ zegt Voortman. ‘Hij verdedigt het ‘orthodoxe darwinisme’ en spreekt over ‘het imperatief van Darwin’. Het is Dawkins goede recht om geloof als een irrationele en kwaadaardige kracht in de samenleving af te schilderen. Maar hoe anders is deze darwinist ten opzichte van Charles Darwin.’

Dawkins staat met zijn intolerantie mijlenver af van de voorzichtige Darwin, die het liefst conflicten vermeed. Aan het einde van zijn autobiografie zegt hij: ‘Het verheugt mij dat ik controverses heb weten te voorkomen.’
Oei, dat is niet helemaal uitgekomen!

Lees het bij Jart Voortman in: ‘Over schepping en evolutie‘

Foto: Darwinfossiel – Jack Tummers