De God van de radicale theologen

Radicale theologie wordt wel eens beschreven als het doordringen tot de wortels van wat het betekent om te geloven, dit wil zeggen het radicaal bevragen van zekerheden, concepten en ideologieën waarmee God in hokjes gestopt wordt. Maar God is dood, is de gedachte van radicale theologie. Theoloog Daan Savert zegt zich thuis te voelen bij deze beweging en deze manier van theologie bedrijven. Hij gelooft in een God voorbij alle beelden van God, en in een kwetsbare en gewonde manier van geloven. Radicale theologie zelf is niet dood, sinds haar geboorte in de jaren zestig, en lijkt (weer) op te leven. Ook theoloog en filosoof Leon Kooijmans schetst een beeld van radicale theologie.

De dood van God is op velerlei manieren uit te leggen. Letterlijk dood voor Thomas J. J. Altizer: voor hem is de dood van God en de afname van religie zelfs noodzakelijk voor de opstanding van God. Niet wordt uitgelegd hoe die opstanding er dan uitziet. Peter Rollins ziet God als alles waarvan we denken dat het de leegte vult die we ervaren. Hoe dan ook, radicale theologie is een theologie na de dood van God, maar wat er wordt bedoeld met de dood van God verschilt per denker.

‘De secularisering van theologie is een belangrijk aspect van radicale theologie’, zo wordt gezegd. Wonderlijke terminologie eigenlijk: secularisering van theologie. Je snijdt dan ‘theo’ af van ‘logos’, dat zo veel betekent als ‘leer’ of ‘kennis’. Volgens Nietzsche heeft de mens God zelf gedood, zoals Kooijmans hem citeert:

‘Horen wij nog niets van het gedruis der doodgravers die God begraven hebben? Ruiken wij nog niets van de goddelijke ontbinding? – ook goden raken in ontbinding! God is dood! God blijft dood! En wij hebben hem gedood!’
(Friedrich Nietzsche, De Vrolijke Wetenschap, 1882 – vertaald door P. Hawinkels)

Hoe dan ook, de radicale theologie stelt niet God, maar zijn dood centraal. Secularisering wil de religieuze en dogmatische taal van de theologie vertalen naar een seculiere variant. Kan dat dan, vraag ik me af? Krijg je dan geen dode taal? Nou ja, wereldse? Rudolf Bultmann wilde de theologie van het Nieuwe Testament ontdoen van haar verouderde mythologische karakter met het doel om de concepten te moderniseren. Moderniseren waarin of waartoe dan?

Radicale theologie is volgens Kooijmans in ieder geval niet geïnteresseerd in het bestaan van God of de eigenschappen van God. Ben benieuwd hoe het Nieuwe Testament er dan uit ziet. De radicale theologie is echter nog wel geïnteresseerd in het heilige als fenomeen, waar het zich ook manifesteert.

‘Dat de christelijke God dood is betekent namelijk niet dat het goddelijke niet op andere plekken te vinden is. Vooral kritische radicale theologen vragen zich af of dit wel goed is en zoeken naar God om te zorgen dat hij wel degelijk dood is en dood blijft.’

Is God verhuisd? Uit de theologie vertrokken en ook werelds geworden? Blijkbaar wel, want radicale theologie beschrijft en analyseert volgens Jeffrey W. Robbins wat als heilig wordt beschouwd in bijvoorbeeld religie, cultuur, ethiek en in de politiek. Opmerkelijk, wel in religie maar niet in theologie? Wat zou dan heilig zijn in religie? Komt God daar dan een beetje in terug? Ja, een beetje wel, als je John D. Caputo hoort:

‘De Weak Theology van Caputo richt zich op religieus spreken wat volgens hem te zeker, te krachtig en te bovennatuurlijk spreekt. Spreken over God kan alleen op een zwakke, poëtische manier. Hij gebruikt de filosofie van Derrida om dit aan te tonen. Caputo ziet het goddelijke als een stille stem die hoop geeft voor het onmogelijke. Het biedt een horizon die nooit te bereiken is maar waar we wel naar verlangen. Als we die stem proberen vast te leggen in concepten dan sterft het en hebben we het over de dood van God.’

Radicale theologie houdt God eigenlijk hoopvol in leven. Die broodnodige stem moeten we dus inderdaad niet radicaal vastleggen in concepten en ideologieën waarmee we God in hokjes stoppen.

Bronnen:
* God is (niet) dood – een kennismaking met radicale theologie
* Radical Theology: disharmonie en gebrek zijn de kern van ons bestaan

Beeld: De Helixnevel is een grote planetaire nevel in het sterrenbeeld Waterman. (Met de G van God. 😉 ) © Shutterstock

God als ondoordringbaar mysterie

God is aanwezig als The Force (Star Wars) die het universum bij elkaar houdt; als de 42 op alle vragen (The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy); als een drijvende onderstroom waarin alles zijn samenhang vindt; als overal aanwezige waarin we worden samengebracht, zo fantaseert Wouter van den Toorn, van Creatov. Hij zegt – in een boeiend blog – struikelend te schrijven over God en vraagt zich af wat hij bedoelt als hij het over God heeft. Hij heeft een boekenkast vol theologische werken, dus hij zou uit allerlei vaatjes kunnen tappen. Maar voor Van den Toorn voelt het snel ‘platgeslagen’. ‘Alsof de schoonheid eruit is gewrongen om de waarheid nu eindelijk maar eens in handen te kunnen krijgen.’

Als Van den Toorn nadenkt over het ‘ondoordringbare’ mysterie God, dan behoort God opeens niet meer tot het domein van bijvoorbeeld alleen maar gelovigen, al helemaal niet tot christenen met een bepaalde overtuiging. Alle ideeën over God vindt hij bekrompen.

‘Alle ideeën ja. De mijne incluis. En de jouwe incluis. En incluis de mensen die niet geloven in God, in ieder geval niet in de God waar jij in zegt te geloven. Incluis alle zeker weters. Hun idee is ook te bekrompen. En incluis de ras-evangelisten die je in een perfecte elevator-pitch klem kunnen zetten met hun overtuiging. Vertrouw ze niet. Vertrouw het allemaal niet, van niemand die je kan uitleggen wie God eigenlijk is. Vertrouw mij niet in al mijn pogingen het ook weer te ontvlechten.’

Eigenlijk vindt de media-innovator en artdirector van Jesus.net dat we misschien het woord ‘God’ maar eens een jaar of vijftig niet meer moeten gebruiken.

‘Vanwege de simpele reden dat het woord te ingewikkeld is geworden, te plat, we hebben er te concrete ideeën bij. Waar oude verhalen, sprookjes, mythen, heldenverhalen, oerverhalen en nog meer verhalen werden verteld om een vleugje te kunnen aanraken van een werkelijkheid die de onze niet is, daar is God ondertussen op de ontleedtafel gelegd, in het laboratorium vakkundig uit elkaar gevlooid, alles gecategoriseerd en geïndexeerd en vervolgens hebben we er commentaar op gegeven, en daar weer kritiek op en daar ook weer een naslagwerk omheen gebouwd.’

Zou het zo kunnen zijn, vraagt Van den Toorn, die zich sinds 2019 Thomas (de Twijfelaar) noemt, en ook schrijft voor het Nederlands Dagblad, dat hoe minder hij God, hem, haar of het benoemt, hoe meer ruimte er is om het grote mysterie te omarmen?

‘Dus minder woorden voor geloofsstellingen, minder aandacht voor uitleg. Meer aandacht voor verwondering, medemenselijkheid, aandacht, en meer leven in het nu. Omdat ik nu mens kan zijn.’

Zie: God als het grote mysterie  (creatov.nl – blog over spiritualiteit, verhalen, geloof, kunst, Jezus, oude wijsheid, kerk, Internet, nieuwe media, technologie, film.)

Beeld: Public.Domain.Pictures (detail) (Pixabay)

OMG ziet onder elke steen christendom

OMG, een nieuw magazine (‘Oh, My God!’) voor een bezield leven, ziet onder elke steen christendom. Het tijdschrift verbindt zingeving met Westerse spiritualiteit en schoonheid. En dat in een tijd van multiple religious belonging. Immers, steeds meer mensen halen religieuze inspiratie uit verschillende levensbeschouwelijke stromingen. Maar voor OMG lijken religie en spiritualiteit identiek aan het christendom. Hoofdredacteur Marina de Kort-de Wolde: ‘Voor iedereen zit er schoonheid in het leven, dat is de boodschap van het christendom. Of je nu rijk bent of arm, voor iedereen is er herkenning.’

‘In de christelijke geschiedenis zit zoveel schitterende bagage, je ziet het in de kunst, in de muziek, in boeken. Het is een prachtige traditie. Niet exclusief, niet beter dan ­andere, maar voor ons begrijpelijk en dichtbij. We leven in Nederland, op vakantie in Europa bezoeken we kerken en kathedralen. Onder elke steen zit christendom.’
(OMG)

OMG schrijft over religie en God. Maar dan met een christelijke pen. De Kort- de Wolde, die Religiewetenschappen studeerde, noemt het onverklaarbare het goddelijke. Dat goddelijke is er voor ­iedereen, gelovig of niet, zegt zij. Maar waarom dan een specifiek Westers, christelijk blad? OMG verbindt zingeving niet met oosterse religies, zoals Happinez soms doet, maar met Westerse spiritualiteit en met de hier dominante godsdienst, het christendom. Intussen maken moslims zo’n 5 procent van de Nederlandse bevolking uit. En zo’n 6% behoort tot een ‘andere gezindte’, zoals het jodendom of boeddhisme.

Multiple Religious Belonging
‘Wat is MRB nu precies? De term valt lastig in het Nederlands te vertalen. Ze probeert te beschrijven dat voor veel mensen tegenwoordig de waarheidsclaims van één religieuze traditie als een keurslijf voelen. Niet alleen keren ze zich af van de kerken en de religieuze instituties, ze willen ook niet langer onderworpen zijn aan religieuze autoriteiten die ze voorschrijven waar ze in moeten geloven.’
(NieuwWij)

Gaan we met OMG een grote stap terug in de tijd? Het glossy kwartaalblad zegt een magazine te zijn dat gaat over ‘de essentie van het leven en van jouw bestaan’: ‘je gids in je zoektocht naar zingeving, betekenis en liefde. OMG is voedsel voor de ziel’. De basis voor OMG is de Westerse traditie en cultuur. Voedsel voor de christelijke ziel. OMG noemt zich de plek waar hemel en aarde samenkomen. Maar blijkbaar alleen de christelijke hemel en aarde. Het magazine wil mensen inspireren om een betekenisvol en bezield leven te leiden. Het hogere en de grote levensvragen worden bij OMG in een christelijk kader gevat.

OMG zegt veel aandacht te besteden aan de Westerse geloofstraditie, met haar prachtige verhalen, kunst, muziek, architectuur en nog veel meer, maar zich daartoe niet te beperken. Zou dit betekenen dat OMG toch verder kijkt dan de God van de christenen? ‘We zijn allemaal verbonden met de wereld om ons heen. Met de ander en het andere,’ vindt het OMG. Hoe geef je vorm aan je bestaan, in verbinding met alles wat er om je heen gebeurt, vraagt het OMG zich af. ‘Thuis, met je familie en vrienden, op je werk, in je wijk, de samenleving, de wereld?’ Ik hoop dat OMG verder dan haar christelijke neus durft te kijken.

‘OMG is niet verbonden met een kerk of kerkelijke stroming, kijkt breed en zoekt nieuwe wegen. OMG wil je opnieuw betoveren. Zodat je dichter bij het mysterie van het leven komt en bij wat God of het goddelijke voor jou betekent.’
(OMG)

Bron: OMG

Zie ook: Voormalig advocaat Marina de Kort-de Wolde begon glossy OMG: ‘Onder elke steen zit christendom’ (Trouw)

Beeld: God de vader – S. Hermann & F. Richter (Pixabay)

12 visioenen van de Nieuwe Aarde

‘En ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde…’ Hoe verbeeld je als kunstenaar die nieuwe aarde, en wellicht ook de nieuwe hemel, waarover 2000 jaar geleden al visioenen bestonden, zoals in het Bijbelboek Openbaring? Ruim 260 kunstenaars putten inspiratie uit zeer diverse bronnen; behalve uit de Bijbel en uit de natuur ook uit geschriften van mystici zoals Hildegard von Bingen, uit het boeddhisme, taoïsme, geschriften van Rumi, uit de getallensymboliek en zelfs uit een songtekst van Bløf. En veel kunstenaars – zowel mannen als vrouwen – hebben met hun kunstwerk het vrouwelijke aspect, Moeder Aarde of ‘de Godin’ in ere willen herstellen.

Het Bijbels Museum nam samen met de Westerkerk Amsterdam en kunstenaarscollectief The Turn Club het initiatief tot de Open Call Nieuwe Aarde: verbeeld je visioen.

Een nieuwe hemel en een nieuwe aarde
‘In een laatste visioen ziet Johannes de nieuwe hemel en de nieuwe aarde en de heilige stad Jeruzalem die vanuit God uit de hemel neerdaalt. De stad is getooid als een bruid en schittert als een edelsteen. De straten zijn van zuiver goud, doorschijnend als glas. Nogmaals wordt Johannes gemaand om alles wat hij heeft gezien en gehoord op te schrijven. Hij mag de profetische woorden niet geheim houden, want de tijd dat Jezus terugkomt op aarde is nabij. Ieder krijgt dan het loon voor zijn daden. ‘Zie, Ik kom spoedig en mijn loon is bij Mij om een ieder te vergelden naar dat zijn werk is!’ (Openbaring 22:12)’
(Uit: Nieuwe Aarde)

Van 31 oktober t/m 1 december zijn de 12 meest spannende, inspirerende en bijzondere kunstwerken live voor publiek te bewonderen in de tentoonstelling NIEUWE AARDE: 12 visioenen in de Westerkerk Amsterdam. NIEUWE AARDE toont daar nieuw gemaakt en bestaand werk van Margriet van Breevoort, Oussama Diab, Rinske van Dijk, Jet van Helbergen & Judith Scholte, Rieteke Hoogendoorn, Pavèl van Houten, Felipe van Laar, Sarah van der Lijn, Lego Lima, Jeanne Rombouts, collectief We Sell Reality en Zindzi Zwietering.

De organisatoren hopen met deze zeer afwisselende tentoonstelling bezoekers in het hart te raken, confronteren, inspireren en te bemoedigen. En te laten zien welke belangrijke bijdrage kunst kan leveren aan een samenleving in tijden van verandering.

Zie: Nieuwe aarde

Beeld: Nieuwe hemel en aarde – Hans Stapel | ‘Het schilderij verbeeldt de huidige wereld op de voorgrond die zucht in de barensweeën. Ondanks de verbrokenheid gaat God met zijn wereld door en zijn en ontstaan er telkens weer nieuwe openbaringen van Gods werk en aanwezigheid (het goud op de voorgrond). Echter de nieuwe wereld waar we zo naar verlangen, komt er aan. Thans nog verhuld maar de contouren tekenen zich al af (de tweede wereld op de achtergrond). Witte plekken maskeren die nieuwe aarde nog maar die wereld zal vol zijn van zijn heerlijkheid. Die nieuwe hemel en aarde zijn alleen mogelijk gemaakt door het lijden en sterven van Jezus aan het kruishout (de donkere, horizontale dwarsbalk). Het kruis dat verbinding gemaakt heeft met de wereld waarin we nu leven en straks wat we in volheid zullen ervaren: de nieuwe hemel en de nieuwe aarde.’
(Hans Stapel)

Tickets via eventbrite | Weer geopend vanaf 19 november 2020 | Gratis entree, reserveren verplicht | ma tot en met za van 10.00 – 15.00 uur | Prinsengracht 279, Amsterdam | RIVM-richtlijnen van toepassing.