‘De economie als morele wetenschap moet terug’

‘Mettertijd zal de economie haar plaats verliezen als de koningin van de sociale wetenschappen. De economie kan ons op de drempel brengen van de overvloed, maar dient zich dan terug te trekken uit de controle van ons leven. Ik juich de dag toe waarop economen slechts net zo nuttig zullen zijn als tandartsen.’ Dit zegt Edward Skidelsky, aangehaald door Frans Crols in Tertio in het artikel U bent gulzig en mist plezier.

‘De index van het boek How Much is Enough? bevat opvallende verwijzingen naar christelijke beginselen en teksten. De kerkelijke leerstellingen en de ideeën van Aristoteles over het goede leven buitelen van veel bladzijden. Dit is onalledaags voor wie de crisis wil begrijpen en genezen.’

‘We moeten de inzichten van de economie opnieuw verbinden met de ethische verbeeldingskracht van de filosofie. De oude idee van de economie als morele wetenschap dient nieuw leven ingeblazen te worden. Bezien als morele wetenschap is zij een visie op mensen die in gemeenschappen samenwonen, en niet een van interacterende robotten.’

Volgens Robert en Edward Skidelsky (in Tertio, 24 oktober 2012) is het kapitalisme een tweesnijdend zwaard, aan de ene kant heeft het gezorgd voor grote verbeteringen in de materiële levensomstandigheden van veel mensen, aan de andere kant heeft het verwerpelijke menselijke eigenschappen aangescherpt, denk aan grijpzucht, jaloezie en gierigheid. ‘Ons recept is om dat monster opnieuw te ketenen door te rade te gaan bij de grootste denkers en beschavingen voor hun visie op het goede leven.’ (Foto: Robert Skidelsky – skidelskyr.com)

‘Een van de vele sterke kanten van de katholieke leer is dat die in gelijke mate zowel het staatssocialisme verwerpt als het ongebreidelde kapitalisme. De encycliek Rerum Novarum van Leo XIII van 1891 opent met een prachtige veroordeling van de kapitalistische uitbuiting waarvoor Karl Marx zeker had willen tekenen,’ legt Edward uit.’

‘Het grootste deel van haar lange geschiedenis is de liberale traditie doordrongen geweest van klassieke en christelijke idealen van waardigheid, beschaafdheid en verdraagzaamheid, stelt Edward ferm: ‘Vergeet niet dat Alfred Marshall, de grote econoom en de docent van Keynes, de economie definieerde als de studie van de materiële voorwaarden van het welzijn, een definitie die het aristotelische en christelijke concept omsluit van rijkdom als middel om een doel te bereiken.’

In het artikel Wat minder ‘meer’ graag vraagt belijdend Anglicaan Edward Skidelsky zich af of we het wel allemaal willen, dat ‘goede leven’ waar iedereen het over heeft, en wat dat eigenlijk is, een mooi opgeblonken luxebak met chromen velgen en parkeersensoren op een veel te grote oprit, of mag het wat minder zijn?
(foto: Edward Skidelsky – socialsciences.exeter.ac.uk)

‘Het antwoord op die vraag ligt voor het grijpen. Een mens heeft een gezond lichaam en een bevrijde geest nodig. Hij heeft behoefte aan liefde, veiligheid om te plannen en te vernieuwen, een privéruimte waarin hij ‘zichzelf kan zijn’, en tijd om de dingen te doen waar hij zelf voor kiest, dingen waartoe hij niet wordt gedwongen. Hij kan best zonder sushidoosjes en voorgewassen slabladeren. Een economisch stelsel dat is gericht op de productie van prullaria en gadgets drijft ons weg van het goede leven in plaats van ons ernaartoe te leiden.’

How much is enough?
Robert en Edward Skidelsky

The Love of Money, and the Case for the Good Life

Publisher: ALLEN LANE

2012

ISBN: 9781846144486

Zie: ‘U bent gulzig en mist plezier’
(‘Vader en zoon Skidelsky promoten met deugden goede leven.’)

en: Wat minder ‘meer’ graag

Foto: Is een Porsche Cayenne GTS genoeg? (Fabrizio Bensch/Reuters)

Theologische herbezinning op Israëlisch-Palestijns conflict

‘Palestijnen en de Joden hebben een gemeenschappelijke vriend nodig, niet nóg een vijand. Maar als je oog hebt voor het lot van de Palestijnen, kom dan aan onze kant staan en help ons.’ Dat zegt Elias Chacour, Palestijns aartsbisschop in Galilea. – Op 27 oktober organiseren de Vrienden van Sabeel Nederland en Kairos Palestina Nederland het minisymposium ‘De muur is afgebroken’ over het Israëlisch-Palestijns conflict in het licht van christelijk geloof en internationaal recht, in Amersfoort.

Als je oog hebt voor het lot van de Palestijnen, kom dan aan onze kant staan en help ons. We hebben mensen nodig die in de praktijk werken aan recht en gerechtigheid. Als dit echter betekent dat je eenzijdig wordt en tégen mijn Joodse broeders en zusters, ga dan alsjeblieft weg. Zulke vriendschap hebben we niet nodig. We hebben een gemeenschappelijke vriend nodig, en niet nóg een vijand. (Elias Chacour, Palestijns aartsbisschop in Galilea)

Het uitgangspunt van het symposium is dat mensenrechten en het daarop gestoelde internationaal recht ook voor christenen en kerken het primaire normatieve kader dienen te zijn voor hun maatschappelijke en politieke handelen. Ds. Henri Veldhuis, protestants predikant te Culemborg en bestuurslid van The Rights Forum, schreef hiervoor de brochure De muur is afgebroken. Die biedt een theologische herbezinning op het Israëlisch-Palestijns conflict, met als uitgangspunt de overtuiging – om met Paulus te spreken – dat ‘de muur is afgebroken’ (Ef. 2:14), en dat universele liefde en gerechtigheid de basis zijn voor alle ethiek en politiek.

De brochure is bedoeld voor allen die zich willen verdiepen in de theologische en politieke vragen rondom het Israëlisch-Palestijns conflict. De brochure is uitermate geschikt voor het op gang brengen van het gesprek hierover in kerken, politieke partijen en andere groepen.

The Rights Forum ijvert voor een rechtvaardig Midden-Oosten beleid en is van mening dat alleen met een Midden-Oosten beleid dat op het internationaal recht gebaseerd is, Nederland effectief aan een duurzame oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict kan bijdragen.

Een oplossing van dit langslepende conflict is mogelijk en komt binnen bereik wanneer de internationale gemeenschap bij alle partijen respect voor het internationaal recht afdwingt. De Nederlandse regering dient zich daar actief voor in te zetten, ook in Europees verband.

De muur is afgebroken – Datum: 27 oktober 2012 – 14.30 uur
De Bergkerk, Amersfoort, nabij NS station Amersfoort

Illustr: Brochure ‘De muur is afgebroken’

Is getuigenispolitiek wat er rest in christelijk Nederland?

‘Wie denkt dat religie niets met politiek te maken heeft, heeft nog niet begrepen wat religie is.’ Dit klonk zaterdag bij de opening van het Centrum voor Religie, Conflict en het Publieke Domein en staat in schril contrast met wat Arjan Plaisier over de verkiezingsuitslag zei: ‘In een post-christelijke samenleving blijft er hooguit ruimte voor getuigenispolitiek, die echter nauwelijks macht zal hebben.’

Geeft de uitslag ook aan dat er geen toekomst meer is voor christelijke politiek? Dramatisch is de teruggang van het CDA. Dit verlies wordt niet gecompenseerd door winst van CU of SGP, integendeel. Opgeteld komen de christelijke partijen nog wel als derde uit de bus, maar met niet meer dan zo’n 14% is het een kleine speler. Blijft er in een post-christelijke samenleving hooguit ruimte voor getuigenispolitiek, die echter nauwelijks politieke macht zal hebben (te vergelijken met de Partij voor de Dieren)? (Plaisier)

Het CentreforRCPD ontstijgt in haar onderzoek secularistische ideeën over de irrelevantie van religie in het Westen; haar doel is het genereren van kritische, zelf-reflectieve analyses, omdat religie een belangrijke rol speelt in sociaal-maatschappelijke, politieke, filosofische en juridische kwesties – en dat zal blijven doen.

Het centrum neemt aardig wat hooi op de vork als het de komende tijd wil inzoomen op onder andere de rol van religie in het debat over klimaatverandering, bij het zoeken naar vrede en bij het functioneren van een democratie. Ook zullen er seminars komen over de verhouding van de apostel Paulus tot politiek en over de rol van religie bij de presidentsverkiezingen in de VS.

De Australische dr. Erin Wilson presenteerde het centrum als een plek waar ‘voorbij de seculiere vooronderstelling dat religie niet van belang is’, de ‘controversiële wisselwerking’ van religie met de politieke en culturele context zal worden onderzocht. (CentreforRCPD)

Maar misschien is het in Nederland zo wat Wilson zegt, dat de seculiere opvatting van religie die in de twintigste eeuw maatgevend was te smal was en er te weinig werd nagedacht over de brede rol die het inneemt.

Religie is niet maar een privé-opvatting. Maatschappelijke fenomenen hebben volgens de directeur veel vaker een religieus aspect dan werd ingezien. ‘Dat is weer gebleken uit conflicten over bijvoorbeeld het dragen van een hoofddoek.’ (CentreforRCPD)

Intussen vraagt de scriba van de Protestantse Kerk Nederland, dr. Arjan Plaisier, zich af of de uitslag ook aangeeft dat er geen toekomst meer is voor christelijke politiek.

De kloof tussen wereld en koninkrijk van God is wat maten groter dan we soms hebben gemeend. Ook als kerk moeten we ons realiseren in een post-christelijke samenleving te leven. Daarbij is het zaak dat de kerk, hoe bescheiden ook, blijft spreken namens allen die geen stem hebben, ook als ze die nog wel hebben mogen uitbrengen. Oog voor hen die de rekening van de crisis betalen, van de zieken tot de Grieken. (Plaisier)

Het Centrum voor Religie, Conflict en het Publieke Domein (CentreforRCPD) onderzoekt de omstreden positie van religie in de publieke sfeer van de moderne, Westerse maatschappij. Het centrum combineert uiteenlopende theoretische en methodologische benaderingen – ontleend aan de filosofie, sociologie, politicologie, theologie, religiestudies, geschiedenis en het recht – om de rol van religie in de westerse cultuur, politiek en maatschappij te bestuderen.

Zie: Gronings centrum kijkt naar wat Paulus met politiek had
en: Commentaar bij de tijd: De kiezer heeft gesproken
en: Opening centrum religie, conflict en publieke domein