De Koran: hemelse openbaring of mensenwerk?

‘Korankritiek enerzijds en het sleutelen aan de overtuiging van mensen anderzijds zijn twee verschillende thema’s die in het religieus debat maar al te vaak met elkaar worden verwisseld.’ Aldus Enis Odaci, in zijn artikel Koran-obsessie toont armoede religieus debat bij Koetsveld & Odaci. ‘Critici hebben alle recht op te roepen om kritisch na te denken over de heilige bronnen van de islam, maar zodra die critici zeker weten of een boek wel of niet heilig moet zijn, begeven zij zich op een hellend vlak.’

Imam en islamdeskundige Odaci richt zich op de vraag waarom de Koran gedevalueerd moet worden van hemelse openbaring tot een mensenwerk. Hij reageert hiermee op godsdienstwetenschapper Pieter van der Horst die hierover een artikel schreef in Trouw op 18 juli jl. en in diverse publicaties stelt dat de Koran, net als de Thora en het Evangelie, géén boek van God is en dat niet willen erkennen belemmering nummer één is op weg naar Verlichting.

Pieter van der Horst (foto: PvdH) betoogt dat op grond van kritische bijbelwetenschap de Thora geen goddelijke openbaring is aan Mozes! (Het uitroepteken is van Van der Horst.) Voor het Nieuwe Testament geldt hetzelfde volgens hem: geen onfeilbare openbaring. Maar met de Koran is het anders gesteld.

‘Het onaantastbare gezag van een onfeilbare, want letterlijk door Allah gedicteerde tekst van de Koran wordt nergens ter discussie gesteld. Wie dat zou durven, wordt wereldwijd in de islam als een afvallige gezien en is zijn leven niet zeker. Het spreekt boekdelen dat er alleen in de islamologie geleerden zijn die zich gedwongen zien onder een schuilnaam te publiceren. Men durft de resultaten van wetenschappelijk onderzoek van de Koran niet onder eigen naam te publiceren omdat dat te riskant is!’

Enis Odaci (foto: koetsveld-odaci.nl) stelde gisteren dat als gelovigen van allerlei snit accepteren dat God Schepper is van hemel en aarde, van bergen, van zeeën, van al het leven, allemaal niet de minste creaties, men wel mag concluderen dat een ‘simpel’ boekwerkje als de Koran ook wel tot Gods scheppingsetalage kan behoren.

‘We accepteren in andere Abrahamse tradities dat stenen, plaatsen, landen en personen allemaal heilig zijn. We accepteren vervolgens niet de heiligheid van een boek of van een persoon in de islamitische traditie? Klassiek geval van meten met twee maten. Of is er verschil tussen het neerdalen van de Tien Geboden op de berg Sinaï en het neerdalen van Arabische verzen op de berg Hira? Wat Israël betekent voor de Joden, wat Jezus betekent voor de christenen, dat betekent de Koran voor moslims.’

Op dezelfde dag schrijft journalist en islamoloog Nuweira Youskine, ook in Trouw, dat kritiek op de Koran heel goed mogelijk is en wijst op de fascinerende debatten binnen de vroege islam, die zowel voor- als tegenstanders kende over de doctrine van de Koran als het letterlijke woord van God.

‘Of ik kan hedendaagse islamitische geleerden opsommen, die over dezelfde kwestie in alle rust publiceren.’

Nuweira Youskine (foto: nuweira.nl) stelt dat ultra-orthodoxe moslims zeggen dat Gods woord eeuwig en onveranderlijk is en dat daar niets aan te snappen of becommentariëren valt. Ze vraagt zich af of de critici (als Van der Horst bijvoorbeeld, pd) zich werkelijk zo graag spiegelen aan zulke dichtgetikte extremen, die momenteel binnen het islamdiscours de boventoon voeren.
Van haar kunnen critici de heilige teksten afdoen als louter menselijke hersenspinsels en menen dat het volstrekte nonsens is om te proberen die vandaag toe te passen.

‘Alleen: is dat de essentie van religie? Om God te ‘onttronen’? Dan heb je van het wezen van godsdienst bitter weinig begrepen. Ontdoe de heilige teksten van al hun lyriek en schoonheid en hun morele kompas, en geen mens kan nog een kant op met de grote levensvragen. Dus krab je dan ook niet vertwijfeld op het achterhoofd met de vraag hoe het nu toch kan, dat de kerken massaal leeglopen.’

Zie: Koran-obsessie toont armoede religieus debat

Foto: turksenederlander.nl
(De grootste Koran ter wereld is te bezichtigen in Afghanistan in het cultureel centrum in Kabul)

Reli-atheïsten: god op een regeringszetel

‘Net als het christendom, jodendom en de islam zijn communisme en nazisme ook gewoon religies. Totalitaire en allesomvattende denksystemen zijn het.’ Dat zegt ‘bewustzijnsverruimer’ Psixty4 in zijn artikel Geloven in atheïsme. ‘Dus niet meer alleen maar een systeem voor de politieke en culturele invulling van de maatschappij, maar een ideologie die ook voorziet in de geestelijke behoeften van de bevolking doordat er via persoonsverheerlijking van hun leiders een religie gecreëerd is.’

‘Atheïsme kent echter geen regels die zaken voorschrijven. Atheïsme zegt niet wat je moet doen. Het kan dus bijvoorbeeld niet oproepen tot geweld. Atheïsme kan dus ook geen argument zijn voor agressie. Bij religies, met hun geschriften, kan dat vaak wel.’

Psixty4 maakt onderscheid tussen Puur-atheïsten en de Reli-atheïsten en stelt als conclusie dat als men nu de groep Reli-atheïsten, die dus eigenlijk helemaal geen atheïsten zijn, zou indelen bij de groep religieuzen, men dan kan stellen dat religie de oorzaak is van veel ellende in deze wereld.

‘Als je jezelf god waant dan duld je geen andere goden naast je. Als je als leider op religieuze wijze wordt vereerd dan is de makkelijkste manier om je machtspositie te verstevigen het uitroeien van andersdenkenden.’

Volgens Psixty4 bestaat er niet zoiets als geloven in atheïsme: atheïsme is het ontbreken van een geloof dat er een god bestaat en je kunt je er niet toe bekeren. Er zijn geen heilige geschriften, maar wel zijn er atheïstische manifesten geschreven die echter nooit leidden tot een leidraad om agressieve daden te vergoelijken. Ze vormen ook geen geloofgemeenschap, al zegt Emie in een reactie dat ze wel een ‘ongeloofgemeenschap’ vormen. Zij doelt hiermee op organisaties als het Atheïstisch Verbond die met hun site en het vereniging-initiatief op praktische wijze invulling geven aan het uitdragen en bewaken van het humanistisch-atheïstisch gedachtegoed.

De god van de Reli-atheïsten huisvest volgens Psixty4 niet in de hemel, maar op een regeringszetel en volgen en aanbidden Reli-atheïsten geen god maar hun leiders (zoals Hitler, Stalin of Mao) minstens zo fanatiek als de fundamentalisten van de drie grote wereldgodsdiensten.

‘Door mooie voorspiegelingen, valse beloften en persoonsverheerlijking werden de grote leiders aanbeden als goden, religie is macht. Als je jezelf god waant dan duld je geen andere goden naast je. Als je als leider op religieuze wijze wordt vereerd dan is de makkelijkste manier om je machtspositie te verstevigen het uitroeien van andersdenkenden. Ze deden aan geloofsvervolging door religieus geïnspireerd geweld.’

Zie: Geloven in atheïsme (Grenswetenschap)

Illustr: huubmous.nl

Op weg naar Armageddon, een apocalyptisch boek

Van dit boek heb ik geleerd dat de verwachting van gerechtigheid in de eindfase een algemeen menselijk gegeven is. Fanatisme zal er dus altijd blijven. Het gaat door! Dat is best wel schrikken, als je weet dat er steeds meer mogelijkheden voor geweld zijn. En daarmee is mijn boek zelf bijna een apocalyptisch boek geworden.’ Dat zegt Bob de Graaff, schrijver van het boek Op weg naar Armageddon, een geschiedenis van fanatisme.

‘Na de bloedige strijd van Armageddon lonkt immers het paradijs. Pas dan zal er een eind komen aan de vernedering. Kom op, binnendoor naar de eindtijd,’ legt het Reformatorisch Dagblad uit in het artikel Fanaten nemen binnenbocht naar jongste dag. ‘Fanaten doen hun best de geschiedenis een duwtje geven. Hoe meer vuur, hoe beter.’

Uit het (eerste) hoofdstuk Een openbaring van en voor alle tijden vertelt De Graaff – in dit door het Nederlands Dagblad ‘standaardwerk’ genoemd (‘meeslepend en toegankelijk geschreven’) – over diverse religieuze en politiek-filosofische stromingen waarbinnen het gewelddadig millenarisme een rol speelde of speelt:

‘In dit boek van het christelijk millenarisme, zoals dat naar voren kwam in de eerste tot en met de zeventiende eeuw in West-Europa, via seculiere vormen als het anarchisme, nationalisme, fascisme en communisme, tot en met hedendaagse vormen van islamistisch fanatisme. Bij deze laatste varianten gaat het om het millenarisme zoals zich dat in Iran heeft gemanifesteerd onder sjiitische moslims en om de vraag in hoeverre het soennitische islamisme van Osama bin Laden en anderen gestempeld is door of ingezet kan worden voor millenaristische doeleinden.’(Op weg naar Armageddon)

Journalist Evert van Vlastuin (foto: Twitter) vraagt zich in het interview af welke plaats religie in het fanatisme heeft, waarop De Graaff antwoordt dat veel fanaten zich niet religieus noemen, maar wel een godsdienstige achtergrond verraden en dat hun woordgebruik typisch apocalyptisch is. De Graaff vindt dat niet vreemd, want het oerverhaal vindt hij in de Openbaring.

‘Bij Johannes van Patmos vinden we de weeklacht: Hoe lang moeten we nog wachten? Maar ook de maatschappijkritiek: tegen de rijken en voor de armen. In alle twintig eeuwen daarna zijn dit steeds de wezenskenmerken gebleven. De Graaff slaat zijn boek open bij een tekening van de Russische Revolutie. Een smid en een boer staan aan weerszijden van een poort. Daardoorheen zien we een nieuwe wereld gloren, van landerijen en fabrieken, met een stralende zon op de achtergrond. Daaronder de spreuk van Lenin: ‘Wij gaan alles vernietigen en op de ruïnes zullen wij onze tempel bouwen.’ De Graaff: ‘Iemand zei: In dit plaatje zit eigenlijk alles. Dat klopt. Je ziet hier ook dat de revolutie dus iets religieus heeft.’ (RD)

In het voorwoord zegt De Graaff dat mensen die geloofsvrijheid eisen en verlangen dat zij binnen de grenzen van de wet hun geloof mogen beleven, zullen moeten accepteren dat anderen met eenzelfde vrijheid hun geloof ter discussie stellen.

‘Kritiek op een geloof, eventueel zelfs het lachen om een geloof, is nog geen aantasting van de geloofsvrijheid en evenmin een belediging van de gelovigen. Want geloof kan tegen een stootje. De gelovige die meent dat het anders is, is of intolerant of wankel in zijn geloof.’ (Op weg naar Armageddon)

Ook gaat het in dit boek om gedachten en verhalen op basis waarvan of met legitimering waarvan mensen geweld hebben gebruikt:

‘Er zijn al veel auteurs geweest die het gewelddadige karakter van religie hebben benadrukt. Religie en geweld zijn belangrijke factoren bij de bepaling van identiteit, het antwoord op de vragen ‘wie zijn wij?’ en ‘wie zijn zij?’ De combinatie van beide factoren kan dodelijk zijn. Zo meent de Duitse psycholoog Peter Conzen in een studie over fanatisme: ‘De radicale gelovigen van allerlei schakering hebben in hun tijdperken steeds meer onheil veroorzaakt dan alle schurken en psychopaten tezamen.’Tot eind achttiende eeuw was religie dan ook de enige rechtvaardigingsgrond voor terrorisme.’ (Op weg naar Armageddon)

Bob de Graaff (foto: RD) is hoogleraar inlichtingen- en veiligheidsstudies aan zowel de Universiteit van Utrecht als de Nederlandse Defensieacademie in Breda. Hij was tot januari 2010 hoogleraar terrorisme en contraterrorisme en directeur van het Centrum voor Terrorisme en Contraterrorisme. Hij was de eerste hoogleraar op dit vakgebied in Nederland.

Op weg naar Armageddon | ISBN: 9789461054630 | Paperback inclusief gratis e-book | Geïllustreerd | 15 x 23 cm 756 | 756 blz. € 29,90 | Omslagontwerp: Bart van den Tooren
Religieus en seculier fanatisme is niet iets van deze tijd. Op weg naar Armageddon is de geschiedenis van gewelddadige pogingen om heilstaten te vestigen, van de middeleeuwen tot de dag van vandaag. Aan het einde van de middeleeuwen manifesteerde zich op diverse plaatsen in Europa een gewelddadig verlangen het Rijk van God op aarde te vestigen. Sindsdien is dit streven telkens opnieuw opgekomen, overal ter wereld en in alle mogelijke varianten. Bob de Graaff, terrorismedeskundige bij uitstek, laat religieuze en politiek-filosofische stromingen waarin fanatisme een rol speelde of speelt de revue passeren: van het christelijke radicalisme via seculiere vormen als het communisme, het anarchisme en het fascisme tot aan de hedendaagse vormen van islamistisch terrorisme en de theocratie van Iran.

Zie: Fanaten nemen binnenbocht naar jongste dag

Klik hier voor interview met ‘terrorisme-expert bij uitstek’ Bob de Graaff bij VPRO-radio OVT:
‘Radicale gelovigen hebben in hun tijdperken steeds meer onheil veroorzaakt dan alle schurken en psychopaten tezamen.’