De mens is meer dan een stoffelijke machine

Als de geest onstoffelijk is, als de geest werkelijk mysterieus is, dan past deze natuurlijk op geen enkele wijze binnen de logisch-causale beschrijving van de natuurlijke werkelijkheid. Hetzelfde geldt voor God. Als God bestaat, dan is hij niet gewoon een onderdeel van de natuur.
– Filosoof Jan Riemersma schrijft in zijn blog ‘God, een bewijs uit het ongerijmde’ over bovennatuurlijke zaken die meer dan alleen maar ‘mysterieus’ en ‘onverklaarbaar’ zijn.

‘God is een bijzonder object. Het is een object dat in zo hoge mate ongewoon is, dat dit ‘object’ eenvoudigweg niet past in een natuurlijke, wetenschappelijke beschrijving van de werkelijkheid. De gedachte dat er iets is dat de natuur overtreft, is – per definitie – ongerijmd: het past immers niet in de natuurlijke beschrijving van de werkelijkheid? Zou dat wel het geval zijn, dan zou het – alweer per definitie – niet ‘bovennatuurlijk’ zijn.’

Volgens de docent filosofie komt Daniel Dennett tot ernstige denkfouten als hij ‘bovennatuurlijke’ zaken afdoet met ‘mysterieus’ en ‘onverklaarbaar’. Voor Riemersma is niets zo vanzelfsprekend als de gedachte dat God, als hij de natuurlijke werkelijkheid overtreft, in geen enkele begrijpelijke ordening onder te brengen is. (foto: G&W)

‘Neem nu de vraag of wij een onstoffelijke geest hebben. Alleen de idee roept bij naturalisten vaak al een zekere minachting op. Zij noemen mensen die geloven dat het dualisme te verdedigen is, met het nodige ‘dedain’, de ‘mysterians’. Wie gelooft dat wij misschien toch niet helemaal een stoffelijke machine zijn, die wordt door de naturalisten aangezien voor iemand die te lui is om naar goede verklaringen te zoeken en die zich tevreden stelt met een mysterie. Vandaar de naam ‘mysterian’.’

Hetzelfde geldt voor God. Als God bestaat, dan is hij niet gewoon een onderdeel van de natuur. Hij past niet binnen een logisch geordende beschrijving van de werkelijkheid. God is niet horig aan de natuurwetten of aan de logische wetten. Als God werkelijk God is en als hij de natuur overtreft, dan komt God niet voor in de ‘gewone’ beschrijving van de werkelijkheid. Maar hij is er wel: zijn bestaan rijmt niet met de natuurlijke wereld. Je hoeft niet te verklaren ‘hoe’ God verenigd kan worden met een logisch-causaal geordende werkelijkheid…

Ook filosoof Emanuel Rutten schreef over geest en stof, gisteren bij Geloof & Wetenschap. Hij stelt dat als de lichaamsloze geest God incarneerde in Jezus – en dat vieren we zelfs met kerst! – dus een verbinding is aangegaan met een stoffelijk lichaam, dat dit veronderstelt dat geest los van materie kan bestaan. (foto: pd)

‘Het feit dat hersenwetenschappers nooit zijn gestuit op bewustzijn zonder hersenen is geen goede reden. Zij onderzoeken immers per definitie alleen hersenen. Zo is leven op andere planeten ook niet ineens onwaarschijnlijk omdat biologen alleen leven op aarde onderzoeken. Al met al is het dus redelijk te menen dat bewustzijn niet het product van stof is.’

Volgens Rutten is God een treffend voorbeeld van een onafhankelijk bewustzijn zijn, van een lichaamsloze geest die tijdelijk een verband met stof aanging, zonder ermee samen te vallen of erdoor geproduceerd te zijn.

Zie: God, een bewijs uit het ongerijmde (Jan Riemersma)

en: Geest en stof (Emanuel Rutten)

Gerelateerd: ‘Bewustzijn is onafhankelijk van de materie’ (VanGodenEnMensen)

Illustr: diamental.nl

God bewezen, als Maximaal Perfect Wezen

Emanuel Rutten heeft weer een argument gevonden dat aannemelijk maakt dat God bestaat. Bij Robert Maydole. Deze kwam tot de conclusie dat er een maximaal perfect wezen, oftewel God, moet bestaan. Dit wezen is uniek omdat als er twee maximaal perfecte wezens zouden bestaan ze elk groter moeten zijn dan de ander, wat onmogelijk is. Rutten, die zelf ook een argument lanceerde voor het bestaan van God, licht het toe.

‘(1) De negatie van een perfectie is géén perfectie, (2) Een perfectie impliceert alléén perfecties, (3) Het zijn van een maximaal perfect wezen is een perfectie, (C) Er bestaat een maximaal perfect wezen.’

Perfect wezen mogelijk
Drie premissen dus en een conclusie. Het zoveelste (ontologische) bewijs, maar dat Maximaal Perfect Wezen laat zich nog maar niet zien. Ook niet in De Wereld Draait Door, dat zou perfect zijn. Waarschijnlijk is zo’n perfect wezen onkenbaar, omdat het al lastig te begrijpen is hoe Robert Maydole tot zijn conclusie komt. Het argument van Rutten was ook voor velen moeilijk te begrijpen of werd weerlegd, maar dat laatste werd weer weerlegd door Rutten…

Eerst lijkt het er even op dat zo’n maximaal perfect wezen niet bestaat, want Rutten neemt aan dat het niet mogelijk is dat er een maximaal perfect wezen bestaat en in dat geval geldt voor alle X, dat het noodzakelijk waar is dat X geen maximaal perfect wezen is…

‘Maar dan volgt dat de logische implicatie ‘Als X een maximaal perfect wezen is, dan is X niet een maximaal perfect wezen’ waar is in alle mogelijke werelden. Uit (3) en (2) volgt dan dat ‘niet maximaal perfect zijn’ eveneens een perfectie is. Dit is echter in tegenspraak met (1). We dienen de aanname dus te verwerpen. Maar dan volgt dat een maximaal perfect wezen mogelijk is.’

Denkcafé: Bestaat God?
Iedereen kan weer eens naar zo’n discussie komen luisteren, nu in Rotterdam. In het Denkcafé, een samenwerking van Arminius en Studium Generale EUR, zal Rutten weer eens uitleggen waarom het redelijker is om aan te nemen dat God wel bestaat, dan dat hij niet bestaat. (Aannemen dat God bestaat, dat klinkt al minder stellig.) De Vlaamse filosoof Maarten Boudry zal met hem in debat gaan. Boudry is een atheïst die onlangs ophef veroorzaakte door een nepartikel op een theologische conferentie binnen te smokkelen. Hiermee stelde hij de vaagheid van theologische discussies aan de kaak.

De gespreksleiding is in handen van Inge Janse. ClublePOP verzorgt na het denkcafé een prikkelende muzikale nababbel waardoor u in hogere sferen beland.

Zie: Het ontologisch argument van Robert Maydole

en: Denkcafé: Bestaat God?

Illustr: ruth-worldofcancer.blogspot.nl

Zonder vrije wil wordt de maatschappij een zooitje

Filosoof Daniel Dennett gelooft dat vrije wil en determinisme logisch met elkaar verenigbaar zijn. Yurri Matteman van Science Palooza geeft een voorbeeld en stelt 1) Ik ga naar mijn huisarts en hij adviseert me magere melk te drinken. In de supermarkt koop ik magere melk. 2) In de supermarkt zie ik een pak magere melk met een spannende foto van Kirsten Dunst. Ik koop magere melk. 3) In de supermarkt loop ik langs de zuivelafdeling, een geheime microchip in de magere melk beïnvloedt mijn hersenen. Ik koop magere melk.

‘Voor Dennett bestaat alleen in het derde geval geen vrije wil. In alle andere gevallen werd mijn keuze inderdaad beïnvloed, maar bepaalde ik bewust wat ik ging doen. ‘Ik had ook anders kunnen kiezen en evolutie heeft ervoor gezorgd dat ik dat soms ook doe,’ zegt Dennett. ‘Het kan namelijk zeer nuttig zijn om voor je tweede keuze te gaan en niet altijd te laten blijken wat je echt graag wil. Anders zullen anderen (melkverkopers, minnaars, katten) je uitbuiten. En als we soms onverwachts uit de hoek kunnen komen, zijn we ook verantwoordelijk voor onze daden.’

Matteman haalt Erasmus en Luther erbij die aan de hand van de Bijbel discussieerden over de vrije wil. Volgens Luther waren we slechts een instrument van God en had de mens geen vrije wil. Erasmus was het niet met hem eens en vond Luthers opvatting zorgelijk. In onze tijd gaan we in discussie aan de hand van de wetenschap die het soms met Luther eens is: we zijn slaaf van de natuurwetten. Dennett vindt determinisme en vrije wil met elkaar verenigbaar.
(foto: Dennett / Erasmus – Science Palooza)

‘Hij (Dennett, pd) is een zogenaamde compatibilist en net als Erasmus vreest ook hij dat zonder vrije wil de maatschappij een zooitje wordt. Een compatibilist vindt een actie uit vrije wil, wanneer deze uit eigen overtuigingen en verlangens plaats heeft. Hij is een zachte determinist, geen goddelijke interventie, maar ook geen koude voorspelbaarheid van ons gedrag.’

Yuri Matteman (foto: Science Palooza) is mededirecteur van De Praktijk een projectbureau voor bètaonderwijs en wetenschapscommunicatie. Van oorsprong is hij moleculair bioloog en deed onderzoek aan RNA-editing en glycosylering van eiwitten.
Hij schreef mee aan het populair wetenschappelijke boek In de toekomst is alles fantastisch en is ook een van de medeoprichters van Very Disco.

Zie: Vrije wil bestaat, zeggen Erasmus en Dennett (Science Palooza)

Illustr: museumelburg.nl

Gerelateerde artikelen in dit blog: klik hier.

‘Christenfundamentalisten bedreigen de wetenschap’

Lezen we binnenkort berichten over christen-djihadies die zichzelf opblazen te midden van sauriër-skeletten in natuurhistorische musea? – Filosoof Kweetal is van mening dat christenfundamentalisten
in hun geschriften en op hun websites het doen voorkomen alsof ze op zoek zijn naar de waarheid, maar dat niets minder waar is. Dank zij hun activiteiten geloven momenteel 40 % van de inwoners van de USA in leugens.

Kweetal heeft het dan over Amerikaanse creationisten. Leugens die feiten verdoezelen, standpunten van tegenstanders verdraaien, en beweringen die aantoonbaar onjuist zijn.

‘Creationisten zijn mensen die het Bijbelverhaal van de schepping letterlijk nemen. Nou is dat heel moeilijk, want er staan in de Bijbel al twee scheppingsverhalen die elkaar tegenspreken.
Maar als je daar de juiste interpretatie overheen legt, valt daarmee nog wel te leven. Maar dat Bijbelverhaal komt niet overeen met de feiten, zoals die door de wetenschap zijn vastgesteld. De fundamentalistische interpretatie van de Bijbel gaat ervan uit dat de aarde 6000 jaar geleden door God is geschapen. En dat is in strijd met wat paleontologen, biologen, geologen en kosmologen in hun onderzoekingen hebben vastgesteld.’

Volgens Kweetal zijn er twee ‘soorten’ creationisten. Zij die zich aan de Bijbel vastklampen en zij die actief de bevindingen van de wetenschap bestrijden. Ze bestuderen geschriften van wetenschappers om ze verdacht te kunnen maken.

‘Er zijn talloze voorbeelden in creationistische geschriften van het verdraaien van de standpunten van hun opponenten, van het noemen van ‘feiten’ die aantoonbaar onjuist zijn, en van het herhalen van opvattingen waarvan (ook voor hen) duidelijk is aangetoond dat ze niet kloppen.’

Kweetal geeft een voorbeeld over Stephen Jay Gould.
Er wordt geciteerd uit zijn boek The Panda’s Thumb over variatie en selectie van nieuwe soorten. De verklaring die Gould erbij geeft, wordt bewust weggelaten, waardoor een onjuist beeld ontstaat. Ook geven christenfundamentalisten valse representaties van de leer van Darwin. Volgens Kweetal spelen christenfundamentalisten een niet te onderschatten rol in de politiek, in het republikeinse kamp:

‘Ze dwingen wetgeving af die sterk wetenschapsvijandig is, en ondermijnen daardoor de positie van de Amerikaanse wetenschap in de wereld.’

Kweetal (foto: filosofie.nl) zegt in dat in de USA al verschillende abortusartsen zijn vermoord door christenfundamentalisten. Hij eindigt zijn artikel dan ook door te stellen dat christenfundamentalisten kennelijk mogen liegen en bedriegen ter wille van het scheppingsverhaal.

‘En als je mag liegen, waarom zou je dan niet ook mogen moorden? Sommige van die christelijke fundamentalisten hebben die consequentie kennelijk al getrokken.’

Lezer Benedict Broere (volgens wie het universum als levenloze machine net zo gedateerd is als de zes-dagen-schepping) vraagt Kweetal in een van de vele (281, en vele zijn zeer lezenswaardig) reacties of hij niet vindt dat hij een beetje overdrijft.

‘Of denk je dat we binnenkort berichten lezen over christen-djihadies die zichzelf opblazen te midden van sauriër-skeletten in natuurhistorische musea? De evolutietheorie moet net als andere wetenschappelijke theorieën bevraagd en bekritiseerd kunnen worden. En als er redenen zijn voor vragen en kritiek, dan moeten die geuit kunnen worden en dan weer eventueel weerlegd. En dat neemt z’n tijd natuurlijk. En als ondertussen bepaalde partijen mooi weer spelen met de gerezen twijfel, dan betekent dat toch niet dat meteen maar de wetenschap wordt afgeschaft? Het is juist uitermate in de geest van de wetenschap om in te gaan op vragen en twijfel. Waarnaast elke vorm van evolutiefundamentalisme, en die suggestie wek je toch licht met zo’n betoog als hierboven, uitermate onwetenschappelijk is.’

Zie: Fundamentalisme (filosofie.nl)

Foto: Was Darwin wrong? (brechtjesblogje.blogspot.nl)

Foto: creationists (retecool.nl)

Foto: creationismeversusevolutionisme (hetgoedenieuws.nl)

‘De economie als morele wetenschap moet terug’

‘Mettertijd zal de economie haar plaats verliezen als de koningin van de sociale wetenschappen. De economie kan ons op de drempel brengen van de overvloed, maar dient zich dan terug te trekken uit de controle van ons leven. Ik juich de dag toe waarop economen slechts net zo nuttig zullen zijn als tandartsen.’ Dit zegt Edward Skidelsky, aangehaald door Frans Crols in Tertio in het artikel U bent gulzig en mist plezier.

‘De index van het boek How Much is Enough? bevat opvallende verwijzingen naar christelijke beginselen en teksten. De kerkelijke leerstellingen en de ideeën van Aristoteles over het goede leven buitelen van veel bladzijden. Dit is onalledaags voor wie de crisis wil begrijpen en genezen.’

‘We moeten de inzichten van de economie opnieuw verbinden met de ethische verbeeldingskracht van de filosofie. De oude idee van de economie als morele wetenschap dient nieuw leven ingeblazen te worden. Bezien als morele wetenschap is zij een visie op mensen die in gemeenschappen samenwonen, en niet een van interacterende robotten.’

Volgens Robert en Edward Skidelsky (in Tertio, 24 oktober 2012) is het kapitalisme een tweesnijdend zwaard, aan de ene kant heeft het gezorgd voor grote verbeteringen in de materiële levensomstandigheden van veel mensen, aan de andere kant heeft het verwerpelijke menselijke eigenschappen aangescherpt, denk aan grijpzucht, jaloezie en gierigheid. ‘Ons recept is om dat monster opnieuw te ketenen door te rade te gaan bij de grootste denkers en beschavingen voor hun visie op het goede leven.’ (Foto: Robert Skidelsky – skidelskyr.com)

‘Een van de vele sterke kanten van de katholieke leer is dat die in gelijke mate zowel het staatssocialisme verwerpt als het ongebreidelde kapitalisme. De encycliek Rerum Novarum van Leo XIII van 1891 opent met een prachtige veroordeling van de kapitalistische uitbuiting waarvoor Karl Marx zeker had willen tekenen,’ legt Edward uit.’

‘Het grootste deel van haar lange geschiedenis is de liberale traditie doordrongen geweest van klassieke en christelijke idealen van waardigheid, beschaafdheid en verdraagzaamheid, stelt Edward ferm: ‘Vergeet niet dat Alfred Marshall, de grote econoom en de docent van Keynes, de economie definieerde als de studie van de materiële voorwaarden van het welzijn, een definitie die het aristotelische en christelijke concept omsluit van rijkdom als middel om een doel te bereiken.’

In het artikel Wat minder ‘meer’ graag vraagt belijdend Anglicaan Edward Skidelsky zich af of we het wel allemaal willen, dat ‘goede leven’ waar iedereen het over heeft, en wat dat eigenlijk is, een mooi opgeblonken luxebak met chromen velgen en parkeersensoren op een veel te grote oprit, of mag het wat minder zijn?
(foto: Edward Skidelsky – socialsciences.exeter.ac.uk)

‘Het antwoord op die vraag ligt voor het grijpen. Een mens heeft een gezond lichaam en een bevrijde geest nodig. Hij heeft behoefte aan liefde, veiligheid om te plannen en te vernieuwen, een privéruimte waarin hij ‘zichzelf kan zijn’, en tijd om de dingen te doen waar hij zelf voor kiest, dingen waartoe hij niet wordt gedwongen. Hij kan best zonder sushidoosjes en voorgewassen slabladeren. Een economisch stelsel dat is gericht op de productie van prullaria en gadgets drijft ons weg van het goede leven in plaats van ons ernaartoe te leiden.’

How much is enough?
Robert en Edward Skidelsky