Op weg naar Armageddon, een apocalyptisch boek

Van dit boek heb ik geleerd dat de verwachting van gerechtigheid in de eindfase een algemeen menselijk gegeven is. Fanatisme zal er dus altijd blijven. Het gaat door! Dat is best wel schrikken, als je weet dat er steeds meer mogelijkheden voor geweld zijn. En daarmee is mijn boek zelf bijna een apocalyptisch boek geworden.’ Dat zegt Bob de Graaff, schrijver van het boek Op weg naar Armageddon, een geschiedenis van fanatisme.

‘Na de bloedige strijd van Armageddon lonkt immers het paradijs. Pas dan zal er een eind komen aan de vernedering. Kom op, binnendoor naar de eindtijd,’ legt het Reformatorisch Dagblad uit in het artikel Fanaten nemen binnenbocht naar jongste dag. ‘Fanaten doen hun best de geschiedenis een duwtje geven. Hoe meer vuur, hoe beter.’ 

Uit het (eerste) hoofdstuk Een openbaring van en voor alle tijden vertelt De Graaff – in dit door het Nederlands Dagblad ‘standaardwerk’ genoemd (‘meeslepend en toegankelijk geschreven’) – over diverse religieuze en politiek-filosofische stromingen waarbinnen het gewelddadig millenarisme een rol speelde of speelt:

‘In dit boek van het christelijk millenarisme, zoals dat naar voren kwam in de eerste tot en met de zeventiende eeuw in West-Europa, via seculiere vormen als het anarchisme, nationalisme, fascisme en communisme, tot en met hedendaagse vormen van islamistisch fanatisme. Bij deze laatste varianten gaat het om het millenarisme zoals zich dat in Iran heeft gemanifesteerd onder sjiitische moslims en om de vraag in hoeverre het soennitische islamisme van Osama bin Laden en anderen gestempeld is door of ingezet kan worden voor millenaristische doeleinden.’(Op weg naar Armageddon) 

Journalist Evert van Vlastuin (foto: Twitter) vraagt zich in het interview af welke plaats religie in het fanatisme heeft, waarop De Graaff antwoordt dat veel fanaten zich niet religieus noemen, maar wel een godsdienstige achtergrond verraden en dat hun woordgebruik typisch apocalyptisch is. De Graaff vindt dat niet vreemd, want het oerverhaal vindt hij in de Openbaring.

‘Bij Johannes van Patmos vinden we de weeklacht: Hoe lang moeten we nog wachten? Maar ook de maatschappijkritiek: tegen de rijken en voor de armen. In alle twintig eeuwen daarna zijn dit steeds de wezenskenmerken gebleven. De Graaff slaat zijn boek open bij een tekening van de Russische Revolutie. Een smid en een boer staan aan weerszijden van een poort. Daardoorheen zien we een nieuwe wereld gloren, van landerijen en fabrieken, met een stralende zon op de achtergrond. Daaronder de spreuk van Lenin: ‘Wij gaan alles vernietigen en op de ruïnes zullen wij onze tempel bouwen.’ De Graaff: ‘Iemand zei: In dit plaatje zit eigenlijk alles. Dat klopt. Je ziet hier ook dat de revolutie dus iets religieus heeft.’ (RD) 

In het voorwoord zegt De Graaff dat mensen die geloofsvrijheid eisen en verlangen dat zij binnen de grenzen van de wet hun geloof mogen beleven, zullen moeten accepteren dat anderen met eenzelfde vrijheid hun geloof ter discussie stellen.

‘Kritiek op een geloof, eventueel zelfs het lachen om een geloof, is nog geen aantasting van de geloofsvrijheid en evenmin een belediging van de gelovigen. Want geloof kan tegen een stootje. De gelovige die meent dat het anders is, is of intolerant of wankel in zijn geloof.’ (Op weg naar Armageddon)

Ook gaat het in dit boek om gedachten en verhalen op basis waarvan of met legitimering waarvan mensen geweld hebben gebruikt:

‘Er zijn al veel auteurs geweest die het gewelddadige karakter van religie hebben benadrukt. Religie en geweld zijn belangrijke factoren bij de bepaling van identiteit, het antwoord op de vragen ‘wie zijn wij?’ en ‘wie zijn zij?’ De combinatie van beide factoren kan dodelijk zijn. Zo meent de Duitse psycholoog Peter Conzen in een studie over fanatisme: ‘De radicale gelovigen van allerlei schakering hebben in hun tijdperken steeds meer onheil veroorzaakt dan alle schurken en psychopaten tezamen.’Tot eind achttiende eeuw was religie dan ook de enige rechtvaardigingsgrond voor terrorisme.’ (Op weg naar Armageddon)

Bob de Graaff (foto: RD) is hoogleraar inlichtingen- en veiligheidsstudies aan zowel de Universiteit van Utrecht als de Nederlandse Defensieacademie in Breda. Hij was tot januari 2010 hoogleraar terrorisme en contraterrorisme en directeur van het Centrum voor Terrorisme en Contraterrorisme. Hij was de eerste hoogleraar op dit vakgebied in Nederland.

Op weg naar Armageddon | ISBN: 9789461054630 | Paperback inclusief gratis e-book | Geïllustreerd | 15 x 23 cm 756 | 756 blz. € 29,90 | Omslagontwerp: Bart van den Tooren
Religieus en seculier fanatisme is niet iets van deze tijd. Op weg naar Armageddon is de geschiedenis van gewelddadige pogingen om heilstaten te vestigen, van de middeleeuwen tot de dag van vandaag. Aan het einde van de middeleeuwen manifesteerde zich op diverse plaatsen in Europa een gewelddadig verlangen het Rijk van God op aarde te vestigen. Sindsdien is dit streven telkens opnieuw opgekomen, overal ter wereld en in alle mogelijke varianten. Bob de Graaff, terrorismedeskundige bij uitstek, laat religieuze en politiek-filosofische stromingen waarin fanatisme een rol speelde of speelt de revue passeren: van het christelijke radicalisme via seculiere vormen als het communisme, het anarchisme en het fascisme tot aan de hedendaagse vormen van islamistisch terrorisme en de theocratie van Iran.

Zie: Fanaten nemen binnenbocht naar jongste dag

Klik hier voor interview met ‘terrorisme-expert bij uitstek’ Bob de Graaff bij VPRO-radio OVT:
‘Radicale gelovigen hebben in hun tijdperken steeds meer onheil veroorzaakt dan alle schurken en psychopaten tezamen.’

Het einde der tijden komt (weer) als film


‘En ik zag een engel afkomen uit den hemel, hebbende den sleutel des afgronds, en een grote keten in zijn hand; En hij greep den draak, de oude slang, welke is de duivel en satanas, en bond hem duizend jaren; En wierp hem in den afgrond, en sloot hem daarin, en verzegelde dien boven hem, opdat hij de volken niet meer verleiden zou, totdat de duizend jaren zouden geëindigd zijn. En daarna moet hij een kleinen tijd ontbonden worden.’ – Een gedeelte uit het Bijbelboek Openbaring, die de inspiratie vormt voor de film Left Behind.

De dertiendelige Left Behind-reeks beschrijft de wereld tijdens en na de apocalyps. Bij de opname ten hemel verdwijnen personen spoorloos en raken zwangere vrouwen plots hun kind kwijt. Vervolgens staat een werelddictator op (de antichrist) die de strijd aanbindt met de overgebleven christenen. (Trouw)

Niet kijken op Wikipedia, want die vertelt de plot van dit verhaal, maar dat blijkt bij nader inzien over een eerdere en andere verfilming te gaan. Die film heette Left Behind, The Movie, al uit 2000, met in de hoofdrol Kirk Cameron. In Nederlandse vertaling bekend als de boekenreeks De laatste bazuin, waarop de nieuwste verfilming, nu met Nicolas Cage in de hoofdrol, eveneens gebaseerd is.

In deze film is Buck Williams, gespeeld door Kirk Cameron, een gerenommeerd journalist die tijdens een reportage in Israël getuige is van een grote Arabische aanval op dat land, die wonderbaarlijk in de kiem wordt gesmoord. Als hij in het vliegtuig zit, verdwijnen er plotseling vele mensen om hem heen. De gezagvoerder Rayford Steele, gespeeld doorBrad Johnson van hetzelfde toestel bemerkt bij thuiskomst dat ook zijn vrouw en een kind van hem verdwenen zijn. Alleen zijn dochter: Chloe Steele, gespeeld door Janaya Stephens, blijkt er nog te zijn. Als ze een achtergebleven christen vinden in een kerk, bekeren ze zich ook tot het christendom en ontdekken ze dat de opname van de gemeente had plaatsgevonden. (Wikipedia, Left Behind: The Movie)

Enigszins verwarrend dus, twee verfilmingen, die allebei hetzelfde? scenario schijnen te volgen. Nu dus een film die ook al, volgens Trouw, sterk geïnspireerd is door het Bijbelboek Openbaring en de verwachting dat het einde vrijwel ieder moment kan aanbreken. Het verhaal is van schrijversduo Tim LaHaye (rechts) en Jerry Jenkins (links). (Foto’s: leftbehind.com)

De ‘echte film’ zullen we echter pas zien als het einde de tijden echt daar is, maar ik heb, geloof ik, liever het boek…

Zie: ‘Hollywood verfilmt bestseller over einde der tijden’ (Trouw)

en: Left Behind: The Movie

Zie ook: Griezelen om de eindtijd (Trouw)

Illustr: leftbehind.punt.nl

666, een typisch geval van hexakosioihexekontahexafobie


‘Apple heeft de religie van het Beest om zich heen,’ zei dr. C. A. van der Sluijs over het Beest uit Openbaring. ‘In de eindtijd zal de aanbidding toenemen van het Beest en zijn beeld. Het Beest uit de afgrond, de grote imitator van Christus en door Luther de aap van Christus genoemd. Hij pretendeert je gelukkig te maken, maar hij maakt je ongelukkig.’

Satan en de antichrist
Een typisch geval van hexakosioihexekontahexafobie, vind ik de angst voor het getal 666. Dit getal wordt, volgens Wikipedia, in bepaalde vormen van religieus bijgeloof als het getal van het Beest in verband gebracht met Satan en de antichrist, op basis van de Openbaring van Johannes  (13:17-18) uit het Nieuwe Testament. Angst voor of vermijding van dit getal komt dan ook vooral in christelijke kringen voor.

Van der Sluijs: ‘Het logo van Apple lijkt mij een eigentijdse vertolking van het merkteken van het beest en zijn beeld uit de afgrond. Beest en beeld vallen in deze tijd samen in de beeldcultuur, die de woordcultuur automatisch verdringt. Wie aanbidden we? God, via Zijn Geest? Of het beest, via zijn beeld? Het beest zal namelijk aanbeden worden via het beeld. In de geschiedenis van de kerk werd de verboden vrucht uit het paradijs als een appel gepresenteerd. Herkent u Apple? Is dat toevallig? Is het toevallig dat er een hapje uitgenomen is? Nee.’

666
De eerste computer van Apple is destijds in Amerika verkocht voor $666,66. Geen $666 dus, zoals de hervormd emeritus predikant ons voorspiegelt om zijn fobie kracht bij te zetten. Een echte christen gebruikt misschien geen Apple, maar een pc van een ander merk. Het blijft echter oppassen, misschien bestaat de HP wel uit 666 onderdelen.

Roulette
De fobie kan nog erger. Volgens Skepsis is het getal 666 ook aangetroffen in de naam van computertycoon Bill Gates (voluit William Henry Gates III), de baas van het Microsoftimperium. Vervang de letters van ‘Bill Gates’ door ASCII-waarden en tel er drie bij op. De uitkomst is 666. Tja… De getallen 1 tot en met 36 zijn gemiddeld (1+36)/2, en dus samen 36 maal 37/2, wat 666 is. Omdat dit juist alle getallen zijn die op een roulettewiel staan, spreekt dit ook al tot de verbeelding van 666-gelovigen. Tja.

En het maakt dat aan allen, de kleinen en de groten, de rijken en de armen, de vrijen en de slaven, een merkteken gegeven wordt op hun rechterhand of op hun voorhoofd, en dat niemand kan kopen of verkopen, dan wie het merkteken, de naam van het beest, of het getal van zijn naam heeft. Hier is de wijsheid: wie verstand heeft, berekene het getal van het beest. Want het is een getal van een mens, en zijn getal is zeshonderd zesenzestig. (Openbaring 13:16-18)

Papyrus χιϛ
De getallen 616 en 665 blijken eveneens Beest-achtig. Omdat in de belangrijkste handschriften 666 genoemd wordt, hanteren hedendaagse vertalingen dat getal, maar in een aantal belangrijke oude bronnen werd ook 616 en 665 genoemd. Wat gebeurde er toen? In het jaar 616 verplichtte koning Sisebut van de Visigoten alle joden zich te bekeren tot het christendom. In 665 stierf Numerianus, de bisschop van Trier. Beest-achtig allemaal. Het fragment uit Papyrus 115 lijkt ook al op het Beest.

Bron: Apple heeft de religie van het Beest om zich heen

Illustr: Papyrus Oxyrhynchus 1079 – Fragment uit Papyrus 115 met daarin χιϛ (616) als Getal van het Beest

Waarom het einde van de wereld een sprookje is

God is dood, dus die kan ons niet meer straffen. Het is de mens die het zichzelf allemaal aandoet. Zo bekeken zijn de ergste ecologische doemverhalen zelfs een vorm van hoogmoed. Alsof de mens in staat is om de planeet te verwoesten. De planeet heeft al veel erger meegemaakt: van ijstijden tot komeetinslagen.’ Dit zegt Joël De Ceulaer in Liberales. ‘De moderne mens lijkt wel emotioneel gehecht aan doemscenario’s. We smullen ervan, we smachten ernaar, en o wee als iemand de ernst van de zaak probeert te relativeren.’

Alsof we kleuters zijn die keer op keer hetzelfde sprookje willen horen. Doodsbang zijn we voor die enge heks en die boze wolf, maar toch kunnen we er niet genoeg van krijgen. Gelukkig zorgen media, politiek en wetenschap vandaag voor een nooit opdrogende stroom aan onheilsberichten. Samen schrijven zij de sprookjes van deze tijd. Verhalen waarmee het gezellig huiveren is, ’s morgens in de krant, ’s avonds in het journaal.

Joël De Ceulaer is auteur van de boeken Homo Sapiens en Grote vragen. Hij werkte van 1999 tot 2011 voor Knack magazine en is nu redacteur bij De Standaard. De Ceulaer schreef een essay over onze onuitroeibare neiging tot doemdenken.

Toch zijn die sprookjes niet nutteloos. In 1999, vlak voor de zo gevreesde millenniumwende, verscheen het zeer interessante boek De Apocalyps, het einde der tijden door de eeuwen heen. Daarin legt de Amerikaanse historicus Eugen Weber uit dat het geloof in de Bijbelse eindtijd vaak de motor van vooruitgang is geweest. Tal van ontdekkingsreizigers en wetenschappers – onder wie Christoffel Columbus en Isaac Newton – vonden hun motivatie mede in de nakende komst van het duizendjarige rijk, dat zou voorafgaan aan het Laatste Oordeel.

De Ceulaer vindt dat we ons wat meer met het optimisme moeten bezig houden en reikt daarvan enige voorbeelden aan, zoals het boek De rationele optimist, waarin de Britse bioloog Matt Ridley zich richt op die vooruitgang. Want alles is beter geworden: we waren 10.000 jaar geleden met 10 miljoen, nu met meer dan 6 miljard. 99% van die 6 miljard heeft het in vrijwel alle opzichten beter dan die 10 miljoen van toen. Ridley geeft inzicht in onze sterke punten en adviseert ons om optimist te zijn. Weg met het pessimisme!

Ridley toont aan dat de mensheid de voorbije eeuwen op de meeste vlakken alleen maar vooruitgang heeft geboekt. Waarom slaat die boodschap dan niet aan? Omdat pessimisme veel wijzer klinkt dan optimisme, denkt Ridley. ‘Als u in het café tegen uw vrienden zegt dat de regering goed bezig is, zullen ze denken dat u dom en naïef bent. Terwijl iemand die de wenkbrauwen fronst en zegt dat het helemaal niet zo goed gaat meteen een wijze indruk maakt. Terwijl hij misschien minder goed geïnformeerd is.’

Zie: Er was eens een apocalyps (Liberales)
Update 24 06 2024: lay-out