God is niet alwetend. Welles. Nietes.

‘Er is een onvermijdelijk tekort in iedere zelfkennis. Geen enkel subject kan zichzelf volledig kennen. Een archimedisch gezichtspunt op de wereld lijkt daarom onmogelijk. En dan kan zelfs God, als God bestaat, zo’n standpunt niet innemen. Als God bestaat, dan is God niet alwetend.’ Deze uitspraak is een denkfout volgens godsdienstfilosoof Jan-Auke Riemersma. ‘Arme God. Hij moet zich voegen naar de wetten van de filosofen; Hij zit in een logische kooi en Hij kan geen kant uit.’

De denkfout is van filosoof Emanuel Rutten. Nochtans, dat vindt docent filosofie Riemersma. Die stelt dat uitspraak hierboven een universele uitspraak is, en wij zijn echter niet in staat om betrouwbare universele uitspraken te doen.

‘De gedachte dat betrouwbare universele uitspraken wel mogelijk zijn zit zo vast verankerd in het verstand van filosofen, dat ze zich zulke denkfouten niet eens realiseren. Maar het is en blijft een denkfout. De slotsom: ‘God is niet alwetend’, is dan ook onjuist. Let op de ironie: uitsluitend als de filosoof zichzelf in zeker opzicht alwetend acht (hij acht zichzelf in staat om betrouwbare universele uitspraken te doen) is hij in staat om te beredeneren dat God niet alwetend is. Arme God.’ (J-AR)

Riemersma vraagt zich af waarom filosofen geloven dat logische wetten universeel geldig zijn. We hebben volgens hem niet de beschikking over een ander verstand met andere regels om de logische regels mee te vergelijken en te beoordelen.

‘Wie eenmaal logisch denkt moet altijd en overal logisch denken: de natuur is de baas over de werking van ons verstand.’ (J-AR)

Filosofen maken volgens De Lachende Filosoof Jan-Auke Riemersma (illustr: J-AR) massaal de denkfout dat wij altijd en overal logisch denken, en de werkelijkheid dus overal en altijd logisch is. Volgens hem denken wij altijd en overal logisch, en geloven wij dat de werkelijkheid overal en altijd logisch geordend is. Riemersma vindt wel dat de logische regels in de praktijk heel gelukkig goed bruikbaar zijn.

‘De wereld die wij te zien krijgen als we de verschijnselen logisch ordenen is uitermate geschikt voor ons. In een wereld waarin ons verstand bovenal de logische kenmerken belicht kunnen mensen rennen, draven, denken, verliefd worden en kinderen ter wereld brengen. Een logische wereld is een wereld waarin onze handen en voeten ‘weten’ wat ze moeten doen. Fraai, want daar is het de natuur ook om begonnen.’
(J-AR)

Zie:

* Een universele denkfout (Jan-Auke Riemersma)

* Een archimedisch gezichtspunt (Emanuel Rutten)

Foto: © Trexer – Alziend oog in de Dom van Aken

De logische orde is bewijs bestaan van God

‘Want alleen een intelligente schepper kan een wereld creëren die logisch geordend is. Bovendien heeft de schepper ons een verstand gegeven dat logisch werkt, zodat wij de logische orde in de werkelijkheid kunnen begrijpen. Dit lijkt een krachtig argument voor het bestaan van God.’ – Aldus docent filosofie Jan Riemersma in zijn jongste artikel Logica, Plantinga en het Naturalisme.

Riemersma verwijst hiermee naar Alvin Plantinga, een Amerikaanse filosoof die een ‘stille revolutie’ teweegbracht met wijsgerige vragen over het bestaan van God: ”Tijdens mijn studie kwam ik in aanraking met opvattingen van Freud, Nietzsche en Marx over God en religie. Godsdienst zou een projectie zijn, dood of opium van het volk. Maar argumentatie en logica vormen de basisgereedschappen voor filosofen. De genoemde denkers poneren stellingen maar argumenteren niet. Waarom zou ik hun opvattingen blindelings accepteren?’

‘Plantinga (foto: wikimedia) meent dat het bestaan van een logische orde dan ook uitwijst dat wetenschap en religie niet met elkaar op gespannen voet staan. Integendeel, de logische orde is juist in harmonie met de gedachte dat God bestaat en de wereld geschapen heeft!’

Is er een goede verklaring voor de logische wetten, vraagt Riemersma zich af. Volgens hem lijken de wetten domweg uit de lucht gevallen en kan je er niets over zeggen. Niets voor Riemersma natuurlijk: hij zegt er wel wat over en haalt Plantinga erbij.

‘De moderne natuurwetenschappen zijn ondenkbaar zonder wiskunde. Het is echter moeilijk voorstelbaar dat de wiskunde, deze meest abstracte van alle wetenschappen, heeft kunnen ontstaan door het duw en trekwerk van de natuur. Wiskunde en logica, de toppen in het intellectuele hooggebergte, kunnen geen louter evolutionaire oorsprong hebben.’

Volgens Riemersma moet een grotere intelligentie moet de logica en wiskunde aan ons hebben verstrekt. Het probleem is echter dat om een wetenschappelijke theorie te bewijzen de wetenschapper geen bovennatuurlijke middelen nodig heeft, dus meent de naturalist ook geen bovennatuurlijke middelen nodig te hebben om de ‘grote vragen’ te beantwoorden…

‘Volgens de naturalist bestaat God niet, heeft de mens geen geest, geen vrije wil en heeft het bestaan geen zin. Het naturalisme is dan ook zonder meer strijdig met het geloof van de theist. Dit is echter geen enkel bezwaar, aldus Plantinga, want de naturalist heeft de waarheid niet in pacht.’

Jan Riemersma, die een proefschrift schreef over de vraag of het bestaan van God al dan niet uitgesloten is, vraagt zich af of de naturalist, uit de aard der zaak, niet moeten zwijgen over de ‘grote vragen’. (foto: facebook)

‘Het theïsme, zo zou een neutrale toeschouwer kunnen zeggen, is daarom zelfs rijker dan het naturalisme: want de theïst vult de wetenschap nuttig aan met een metafysische verklaring (de theïst zegt dat God bestaat, een intelligente bovennatuurlijke schepper, die de reden is voor het bestaan van de logische orde), terwijl de naturalist slechts voortborduurt op de bestaande wetenschappelijke inzichten.’

Zie: Logica, Plantinga en het Naturalisme (De Lachende Theoloog)

Illustr: door Mirjam (hartistiek.nl) – ‘In de natuur is alles één, een logische orde, een logische vorm. Wij mensen zijn in staat ons in te leven in de ander, maar ook in de natuur: in planten, dieren, etc.’

God niet onderworpen aan de wetten van de logica

‘Wat wij toeval noemen, is misschien de logica van God,’ is een uitspraak van de Franse schrijver Georges Bernanos. Aan hem moet ik denken als ik de Lachende Theoloog lees, die in zijn artikel ‘Logisch denken is spierballentaal’ zegt dat God geen lichaam heeft en overal is: God hoeft zichzelf dus niet te onderwerpen aan een logisch regime om te kunnen handelen. De logische denkwijze vindt de theoloog zelfs beperkend.

Lachende Theoloog Jan Riemersma gaat in op een filosoof van wie hij de naam niet noemt (waarom moet ik aan Emanuel Rutten denken?) die ervan overtuigd is dat de logische wetten geldig zijn in het gehele multi- of universum, want de filosoof beweert dat wij uitspraken kunnen doen die universeel geldig zijn.

Wie is er dan zo onbescheiden dat hij meent de gehele werkelijkheid te kennen?

De theoloog vraagt zich af hoe de filosoof weet dat de logische wetten overal geldig zijn. Omdat je ‘logisch sluitend kunt afleiden dat God bestaat‘, wat Rutten eens schreef? Of omdat Rutten stelt dat de wereld een regelmatige structuur heeft en dat onderzoek van de wereld uiteindelijk alles aan het licht zal brengen?
De filosoof zal op zijn beurt benieuwd zijn hoe de theoloog meent te weten dat God geen lichaam heeft en overal is. Waarschijnlijk zal de theoloog zeggen dat dat logisch is. 🙂

En het kan nog erger: hij (de filosoof, pd) is er zelfs van overtuigd dat de logische wetten aan God voorschrijven waar Hij zich aan houden moet. De redenering is eenvoudig: de logische wetten gelden altijd en overal, dus gelden zij ook voor God (a propos: waaruit volgt dat mensen een pijnlijk nauwkeurige, logisch correcte beschrijving van God moeten geven; als dat niet mogelijk is, meent de filosoof, dan kan God niet bestaan).

Volgens Riemersma stoelt dit ‘bijgeloof’ op een verkeerde voorstelling van zaken, omdat wíj het zijn die de werkelijkheid ordenen. Dat wij logisch denken heeft volgens de theoloog alles te maken met de inrichting van ons eigen lichaam en niets met de inrichting van het ‘gehele’ universum zoals de filosoof abusievelijk gelooft.

Ergo: het vermoeden van de meeste mensen, namelijk dat de werkelijkheid vreemder en ingewikkelder is dan wij kunnen begrijpen, is zeer waarschijnlijk juist (alhoewel er natuurlijk een minieme kans is dat de werkelijkheid wél een algehele logische inrichting heeft). Wij zijn horig aan de noden van het lichaam: de logische denkwijze is een beperking.

Zie: Logisch denken is spierballentaal (De Lachende Theoloog)

UPDATE 12:05 – TweetTip van filosoof Emanuel Rutten:
@ReligieNieuws De vraag naar de geldigheid van de logica is erg interessant. Zie eventueel ook http://goo.gl/OOWga van begin dit jaar.

Illustr: Een logisch bewijs (Paul Brauner – Proof of the excluded middle law in sequent calculus)