Is religie een verkeerde interpretatie van mythologie?

Timothy Freke en Peter Gandy zien als onderzoekers van wereld- en klassieke mystiek grote overeenkomsten tussen het verhaal van Jezus en die van stervende en verrijzende heidense godmensen, zoals Osiris, Dionysus, Mithras, Adonis en Orpheus. Ze leveren bewijs voor hun stelling dat Joodse ingewijden de mythen van Osiris-Dionysus bewerkten om het verhaal te creëren van een joodse stervende en weer verrijzende godmens, Jezus de Messias. Na verloop van tijd ging men deze mythe uitleggen als een historisch feit en het christendom van de dode letter was het resultaat.

Bovenstaande komt uit een recensie van hun boek Jesus and the Lost Goddess en De mysterieuze Jezus. Volgens het theosofische Sunrise legden dogmatische christenen – die christelijke verhalen letterlijk als historisch feit opvatten – overeenkomsten met oudere heidense mythen en figuren uit als plagiaat van de duivel ‘vóór het feit’ of als de historische verwezenlijking van gebeurtenissen die in andere culturen alleen als mythe voorkomen.

‘Religie is een verkeerde interpretatie van mythologie’, is een favoriete definitie van religie van cultuurfilosoof Joseph Campbell, en die bestaat uit het toekennen van een historische betekenis aan symbolen die strikt genomen naar spirituele zaken verwijzen.’ (Sunrise)

Symposium
Timothy Freke (foto: TF) is een Engelse filosoof. Hij heeft een eredoctoraat in de wijsbegeerte en is een internationaal gerespecteerde autoriteit op het gebied van spiritualiteit. Het boek The Jesus Mysteries van hem en Peter Gandy stond in Amerika en Engeland in de top-tien bestsellerslijsten. Freke is een van de sprekers op het symposium ‘Jezus en de ‘heidense’ mysteriën, toen… en nu?’ op zaterdag 7 november in Baarn.

Er zijn daar dan ook sprekers als cultuurhistoricus Jacob Slavenburg; theoloog Tjeu van den Berk; godsdiensthistoricus Annine E.G. van der Meer en filosoof Bram Moerland.

Volgens Jacob Slavenburg (foto: JS) is Jezus een tweede leven gaan leiden. Na zijn aardse bestaan zijn er verschillende tradities gevormd. De bekendste is de kerkelijke traditie. Zij formuleerde dogma’s en geloofswaarheden die slechts ten dele berustten op de christelijke teksten die opgenomen werden in het Nieuwe Testament van de Bijbel. Daarnaast ontstond er een traditie waarin niet alleen de persoon van Jezus, maar bovenal zijn leringen centraal stonden.

Tjeu Van den Berk (foto: Meinema) stelt dat de dogmatische Christus zo volmaakt en vlekkeloos is dat al het andere in hem verduisterd wordt. Voor de moderne mens is hij nog maar moeilijk invoelbaar. De archetypische Christus echter is volgens Van den Berk juist niet volmaakt maar wel volledig. Hij herbergt de duisternis, satan, hij is een paradoxaal wezen. Kan de Christus vandaag de dag nog geherinterpreteerd worden, kan hij nog wel tot symbool worden?

Volgens Annine E. G. Van der Meer (foto: AvdM) bevinden zich – naar het Evangelie van Filippus – onder de talloze vrouwen die Jezus op zijn tochten vergezellen, de drie Maria’s: Maria de Moeder, Maria de Zuster en Maria de Bruid. Het traditionele christendom hemelde de maagdelijkheid van Maria de Moeder op en het verdonkeremaande Maria de Bruid. Deze vervanging had grote gevolgen voor de visie van tweeduizend jaar christendom op lichamelijkheid, vrouw-zijn en aardse materie.

Bram Moerland (foto: wikipedia) vraagt zich onder meer af of Jezus werkelijk heeft bestaan. En hoe zinvol die vraag eigenlijk is. Jezus is volgens hem zonder twijfel de hoofdpersoon uit een aantal verhalen uit de eerste eeuwen van onze jaartelling. Maar die verhalen lijken verdacht veel op andere en eerdere verhalen uit lang vervlogen tijden. Het ziet ernaar uit dat Marcus, de eerste zogenaamde biograaf van Jezus, kwistig leentjebuur speelde in zijn mythische Umwelt.

Symposium Gnostiek | 7 november 2015 | Baarn (nadere gegevens volgen) | 10.00 tot 17.00 uur | De dagprijs voor het symposium is € 75 of € 50 naar draagkracht | In de prijs inbegrepen zijn een eenvoudige lunch, koffie en thee | Nadere bijzonderheden zoals dagindeling, routebeschrijving, parkeren e.d. volgen | Inschrijven en informatie bij Hanneke Hoekstra: 7novsymposium@gmail.com

Illustr: De Vier Zoas uit de mythologie van William Blake. Zij vormen de vier goddelijke onderdelen van de oermens Albion, namelijk instinct & kracht, rede & traditie, liefde & passie, en inspiratie & inbeelding. (William Blake Archive)

Jezus, toch jubelend aan het kruis…

Ik verbaasde me er als kind al over dat het lijdensverhaal van Jezus eindigt met de woorden: ‘O God, mijn God, waarom hebt U mij alleen gelaten? Ik schreeuw om uitkomst, maar die is ver van mij. Ik huil om hulp. O mijn God, ik roep overdag naar U, maar krijg geen antwoord. Ook ‘s nachts roep ik, maar ik krijg geen rust.’ Het begin van een psalm, daarna werd het stil.

Heeft Jezus er 33 jaar over gedaan om zo te eindigen? In wanhoop sterven? Waarom geen triomf? Het was toch volbracht? Natuurlijk was Jezus aan het einde van zijn krachten gekomen en had Hij weinig energie over om enthousiast uit te roepen dat zijn opdracht gelukt was. Maar toch.

De psychoanalyticus Erich Fromm (1900 – 1980) vroeg zich af hoe het te verklaren is dat de meeste christelijke theologen het idee aanvaarden, dat Jezus stierf met woorden van wanhoop op de lippen, in plaats van te onderkennen, dat Hij bij het sterven psalm 22 reciteerde. Fromm had er geen vrede mee en ging op onderzoek uit. Veel martelaren waren er immers geweest, die in vol vertrouwen en zonder een spoor van wanhoop gestorven waren.

Fromm vond het antwoord. Wat bleek? In de joodse traditie is het tot op de dag van vandaag de gewoonte om de boeken van de Pentateuch aan te duiden met het eerste belangrijkste woord of regel. Ook sommige psalmen worden nog altijd naar hun eerste woorden of regel genoemd.

En dan komen we er achter dat de psalm die Jezus uitsprak weliswaar begint in wanhoop, maar eindigt in een jubelende stemming van geloof en hoop. Het slot luidt:

‘Het nageslacht zal Hem dienen en ieder vertelt zijn kinderen over Hem. Zij zullen Zijn recht en goedheid doorgeven aan allen die nog geboren moeten worden, omdat Hij alles heeft volbracht.’

Bron: Erich Fromm, Psalm 22 en de lijdensgeschiedenis, in: ‘Gij zult zijn als goden’ – een humanistische interpretatie van het Oude Testament, Bijleveld, Utrecht

Illustr: dailymythogies.wordpress.com

Erich Fromm (1900-1980) geldt als een der belangrijkste denkers over mens en maatschappij van onze tijd. Met boeken zoals De angst voor vrijheid en Liefhebben; een kunst, een kunde had hij grote invloed op het moderne wereldbeeld.
Een van de beduidendste werken van zijn hand is Gij zult zijn als goden, een even inspirerende als diepgaande lezing en interpretatie van het Oude Testament. In dit boek biedt Fromm een meeslepend beeld van de oudste bronnen van de joods-christelijke beschaving, ontdaan van de kerkelijke dogma`s en religieuze taboes. Steekhoudend brengt Fromm in kaart hoe het Oude Testament het verhaal vertelt van een bevrijding. Niet alleen de bevrijding van het joodse volk uit slavernij en ballingschap, maar vooral de bevrijding van de mens uit de kluisters van bijgeloof en afgoderij.
_{Update 30032024: lay-out, links}

Jezus als blokkade op de weg tot God

Een duivels dilemma voor Godzoekers. Christenen leggen deze uitspraak van Jezus letterlijk uit-sluitend uit: ‘Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Niemand kan bij de Vader komen dan door Mij.’ Met Hem halen ze iedereen het christendom binnen, maar tevens zetten ze Jezus neer als Poortwachter die andersgelovigen de weg verspert: ‘Jij mag de hemel niet in, want jij wilde zonder Mij tot God komen.’

Moslims
Dat is waarlijk wat christenen geloven, want Jezus heeft het zèlf gezegd, zeggen ze. Hier wordt dan altijd Johannes 14,6 bijgesleept. Moslims bijvoorbeeld, doen het helemaal fout, waardoor christenen als Marten de Vries en Gert-Jan Segers zelfs tot subtiele bekeringsgeschriften komen als: ‘Wat christenen geloven en moslims niet begrijpen’. Rechtstreeks ingegeven door Johannes.

Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Niemand kan bij de Vader komen dan door Mij. (Johannes 14,6).

Moslims begrijpen het niet! En dus worden zendelingen en missionair werkers eropaf gestuurd en boeken geschreven, want alleen christenen bevatten het. Moslims moeten gered worden en daar is maar één weg voor: bekeren. Gelukkig wordt er elders in de Bijbel gesteld dat Jezus zei: ‘Ik en de Vader zijn één.’ (Johannes 10:30). Dat betekent dat je je tegelijk èn tot Jezus èn tot God wendt: ze zijn immers één.

Ik en de Vader zijn één. (Johannes 10:30)

Niettemin word je op internet doodgegooid met Jezus als enige weg tot God. Op Google vind je al gauw tegen de 2 miljoen hits die ernaar verwijzen. Er is geen andere weg wordt er dan gesteld: ‘Zeggen dat andere godsdiensten evengoed wegen zijn om de mens bij God terug te brengen, is een belediging van wat Jezus deed. Dan zou Jezus voor niets gestorven zijn. Als de mens anders bij God kan komen, waarom is God dan deze vreselijke weg gegaan?!’

Fundamentalistische christenen (er)kennen de Nieuwe Katholieke Catechismus niet waarin wordt gesteld dat ‘het heilsplan zich ook uitstrekt tot hen die de Schepper erkennen, onder wie vooral de moslims, die in hun belijdenis aan het geloof van Abraham vasthouden en samen met ons de ene en barmhartige God aanbidden die op de jongste dag de mensen zal oordelen.’

Hel
Debijbelopeninsmilde.nl zegt ook: ‘Er zijn veel wegen die naar Rome leiden, dat is zeker waar, maar tot God komen, is alleen mogelijk door zijn Zoon Jezus Christus.’ Volgens jeshua.nl betekent dit zelfs ‘dat als je niet bij hem binnenkomt, verloren gaat!’ Bedehuis.nl dreigt: ‘Het is verschrikkelijk maar de mens zal buiten Jezus om voor eeuwig verloren gaan in de hel.’

Hel en verdoemenis dus als je Jezus niet erkent. Alsof God zo bekrompen is dat hij niet meer wegen heeft geopend om tot Hem te komen. Het doet me denken aan dichter en prozaïst Cees Buddingh’ die ooit zei: ‘Niemand dwaalt zozeer als wie meent de enige juiste weg te hebben gevonden.’

Illustr: alatoerka.nl

Wat moslims geloven en christenen niet begrijpen

Een geval van bekeringsdrift. Het boek: ‘Wat moslims geloven en christenen niet begrijpen’ zou deel 2 kunnen worden van een boek dat deze week verschijnt: ‘Wat christenen geloven en moslims niet begrijpen’. Dit laatste is duidelijk bedoeld om moslims tot het christendom te bekeren, want, zegt een van de schrijvers, missionair werker Marten de Vries: ‘er is aan ons één naam gegeven om tot God te komen. Dat is Jezus.’

‘Ik wil bij jou horen’, zegt De Vries, terwijl hij richting Yavuz Bilgin leunt. ‘Wij kennen elkaar al langer, en hebben warme, inclusieve gevoelens voor elkaar. Maar er staan oproepen in de Koran, waar ik ‘nee’ op zeg. We lezen in de Bijbel dat er niet twee of drie alternatieve routes zijn, maar dat aan ons één naam gegeven is om tot God te komen. Dat is Jezus.
(Marten de Vries)

Het wordt zorgvuldig niet met zoveel woorden gezegd: eigenlijk deugt de islam niet, want alleen door Jezus kan je immers tot God komen. Hardnekkig geloven vele christenen dit nog steeds. Maar volgens de islam is het niet eens waar dat Jezus Christus de zoon van God is. Moslims begrijpen de christenen dan ook niet, maar als ze dat wel zouden doen, dan vallen ze hopelijk van hun geloof.

Dit is glashelder te lezen in de verborgen agenda van missionair predikant Marten De Vries en in die van politicoloog Gert-Jan Segers, sinds 2008 directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie. Omgaan met moslims vindt De Vries geen onschuldige bezigheid. ‘Als je als christen niet sterk in je schoenen staat, kun je vallen voor de verlokking van de islam.’

In de eerste plaats ben ik ontzettend onder de indruk van degenen met een islamitische achtergrond die tot Jezus Christus komen. Ze zijn vaak bereid om de hoogste prijs voor hun geloof te betalen en ik heb ook van dichtbij meegemaakt dat ze dat daadwerkelijk deden. (…) Ik heb ex-moslims ontmoet, die christen werden, enkel doordat ze de Bijbel lazen. (Gert-Jan Segers)

Christenen denken het begrepen te hebben en zullen op hun beurt nooit moslim worden: dan kom je niet tot God. Het boek Wat christenen geloven en moslims niet begrijpen, is een regelrecht bekeringsboek, geschreven door een missionair werker die vindt dat de Koran juist dat afwijst wat zijn enige houvast is, en een zendeling, lid van de PKN die moslims ook het evangelie van Jezus Christus wil bijbrengen. Hoe hardnekkig blijft de drift tot bekeren van mensen die via een ‘verkeerde’ religie bij een ‘verkeerde’ God willen komen? Terwijl er toch maar EEN is?

Zie: Wat christenen geloven en moslims niet begrijpen’
(Christelijk Informatie Platform)

En: ‘Wat christenen geloven en moslims niet begrijpen’
(CV-Nieuws)

Boek: Wat christenen geloven & moslims niet begrijpen
200 pagina’s | Paperback | Verschijnt nu | ISBN: 9789023920427 | € 17,90

Zie video met Marten de Vries en Gert-Jan Segers