Vincent van Goghs ‘joie de vivre’

Vincent van Gogh wil optimaal van het leven genieten, maar ja, die altijd aanwezige Bijbel… van zijn vader, de dominee. Op Stilleven met Bijbel durft Vincent zijn ‘eigen bijbel’: La  joie de vivre van Emile Zola, te schilderen. Voorzichtig, klein, naast de lijvige Bijbel van zijn vader, die nog maar pas dood is. Het boek van Zola kan je zien als een soort ‘bijbel’ van het moderne leven. Beide boeken staan symbool voor de verschillende levensvisies van Vincent en zijn vader.

‘Wel, mijn werk, daarvoor riskeer ik mijn leven, en het heeft me de helft van mijn verstand gekost. Maar wat wil je…’
(Vincent van Gogh)

Vincents Stilleven met Bijbel is altijd te vinden in het Van Gogh Museum. En nu is er over deze impressionistische kunstschilder een speciale tentoonstelling: Van Gogh in Auvers – Zijn laatste maanden. Georganiseerd samen met Musée d’Orsay. Je volgt Vincent vanaf zijn aankomst in Auvers-sur-Oise waar hij hoopvol en vol ambitie aan het werk gaat. Vaak maakt hij meer dan één schilderij per dag, en experimenteert volop met kleur, penseelstreek, formaten en onderwerpen.

De laatste maanden van zijn leven woont Vincent in het Franse dorp Auvers-sur-Oise, vlak bij Parijs, van 20 mei 1890 tot aan zijn dood op 29 juli van dat jaar. Hij is in die maanden zeer productief en maakt er enkele van zijn bekendste meesterwerken, zoals Korenveld met kraaien, Dokter Paul Gachet en De kerk van Auvers-sur-Oise.


De kerk van Auvers-sur-Oise

Een groots oeuvre laat Vincent achter. De tentoonstelling gaat in op zijn nalatenschap, wat hij betekent als kunstenaar, en hoe zijn reputatie groeit in de eerste jaren na zijn dood.

‘Wel, mijn werk, daarvoor riskeer ik mijn leven, en het heeft me de helft van mijn verstand gekost. Maar wat wil je…’
(Dit is de laatste zin uit de onvoltooide brief aan Theo, met de aantekening van Theo: ‘De brief die hij bij zich droeg op 27 juli, die verschrikkelijke dag.’)

Van Gogh Museum Amsterdam | Van Gogh in Auvers. Zijn laatste maanden | 12 mei 2023 – 3 september 2023 |

✨✨✨


Nuit Étoilée sur le Rhône

Musée d’Orsay | ‘Vincent Van Gogh is een van de beroemdste impressionistische schilders aller tijden. Sterrennacht boven de Rhône werd voltooid toen hij in 1888 naar Arles in Zuid-Frankrijk verhuisde. Van Gogh had altijd al de verschillende kleuren van de nacht bewonderd en aan zijn broer en zus geschreven hoe graag hij die wilde schilderen. Het schilderij toont de Rhône rivier die slechts een paar minuten verwijderd was van zijn huis dat hij in die tijd huurde. Het geeft de sterren weer die helder aan de hemel staan te schitteren tussen de lichten van de gebouwen terwijl een echtpaar langs dit uitzicht loopt’. (Musée d’Orsay)

Beeld Stilleven met Bijbel: Vincent van Gogh (1853 – 1890), Nuenen, oktober 1885 | Olieverf op doek, 65.7 cm x 78.5 cm. Credits: Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)
Beeld De kerk van Auvers-sur-Oise, 1890: Musée d’Orsay. Foto: Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt
Beeld Nuit Étoilée sur le Rhône: RF 1975 19 (Musée d’Orsay)

Bronnen o.a.:
* Van Gogh Museum Amsterdam
* Musée d’Orsay

! Nog te zien tot 11 januari 2026: Tentoonstelling Van Gogh en de Roulins. ‘Eindelijk weer samen’. Ontdek de bijzondere vriendschap tussen Vincent van Gogh en postbeambte Joseph Roulin en zijn gezin. Van Gogh maakte vele portretten van het gezin, waarvan een groot deel voor het eerst samen te zien is in het Van Gogh Museum. In de tentoonstelling kun je niet alleen veel zien, maar ook veel doen, met de hele familie!

Zin geven aan een bestaan dat anders leeg is

Psychische klachten worden snel medisch bekeken, terwijl mensen het nodig hebben te worden ‘bevestigd en gevoed in hun ziel’. Aldus Arjan Broers. Meer en meer begeeft de theoloog, schrijver, coach en trainer zich op het pad van religie en zingeving. Voortdurend zoekt hij daarbij de samenwerking met cabaretiers en theatermakers om de oude verhalen uit de christelijke traditie opnieuw relevant te maken. ‘Als je zelf zin moet geven aan een bestaan dat anders leeg is – die taak is veel te zwaar!’

‘Een onwijze tijd is het. Zelden was er zo’n nood aan wijsheid’
(Arjan Broers)

Begin mei 2023 verscheen zijn boek, De beste helft (van je leven); volgens Arjan Broers de neerslag van wat hij zelf ontdekte sinds zijn burn-out in 2015.

“Wat wil je later worden?” Die vraag krijg je vaak als kind. Maar er komt een moment dat je iets of iemand bent geworden. En dan móet je nog een poos. Over die levensfase gaat mijn boek. Hoe kun je niet alleen ouder worden, maar ook wijzer?’
(Arjan Broers in NRC)

Vroeger of later lopen mensen tegen de grenzen op van wat ze zijn geworden, aldus De beste helft, met als ondertitel: Kunnen we behalve alsmaar ouder ook wat wijzer worden?

‘Burn-out, een relatiecrisis, de dood van een geliefd mens of een opkomend gevoel van verveling. Is dit alles? Dan begint de tweede helft van je leven. De beste helft, noemt Arjan Broers het, ‘of in ieder geval de helft waar het echt om gaat’.
(debestehelft.nl)

De tweede helft van het leven is, behalve soms de ervaring van wat ongemak, ook het moment waarop de wijsheid ons lichtheid en verlichting kan geven, zegt de uitgever.

‘De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat de manier waarop we met onze samenleving en onze aarde omgaan nogal onwijs is. Er is in deze tijd daarom een andere ontwikkeling nodig: het is tijd om geestelijk te groeien en volwassener te worden. We zouden van een kenniseconomie een wijsheidscultuur moeten worden.

Dat betekent dat we niet alleen gespitst zijn op wat we worden en doen, maar ook op wie we zijn en wat we betekenen. Dat is een taak voor ieder van ons en ook voor ons samen, want we kunnen het alleen als we elkaar helpen en ondersteunen’.
(Arjan Broers)

Op de vraag van journalist Karel Smouter (NRC) hoe we als samenleving dichter in de buurt kunnen komen van een ‘wijsheidscultuur’, is het antwoord van Broers onder meer dat ‘ik niet zou wachten met oefenen in wijsheid tot je oud bent’.

‘Ik zou het mooi vinden als mensen opnieuw kringen leren vormen, van mensen die met elkaar de paradoxen van het leven verkennen. Of denk aan ouderen en jongeren, die ervoor kiezen samen met elkaar op te lopen. Niet als mentor, maar als mensen die elkáár iets te leren hebben. En ik zie veel waarde in rituelen, om belangrijke momenten in het leven te markeren.’
(NRC)

Bronnen:
* NRC 18 mei (digitaal) en 19 mei (krant) 2023 – Interview – ‘Zelf zin geven aan je bestaan? Die taak is veel te zwaar’, weet pastor Arjan Broers – (Ook te beluisteren via NRC digitaal)
* De beste helft (debestehelft.nl)
* Uitgeverij Zilt (uitgeverijzilt.nl) – ‘In zijn boek neemt Arjan Broers ons mee op ontdekkingstocht naar wat die ‘beste helft’ ons te brengen heeft.’

Beeld: Filosofiepraktijk de Redenarij
Update 04-12-2024 Lay-out, herstel link)

Rouwen doe je vooral met een ander

Als ik nadenk over rouw en hoe daarmee om te gaan, vrees ik dat daar heel wat levenswijsheid voor nodig is, levenservaring. Maar staat die levenswijsheid paraat bij een plotselinge confrontatie? Misschien niet, want schrik kan je bevangen. Je voelt verdriet, tranen springen in je ogen. Of je voelt helemaal niets, je bent lamgeslagen.

Minstens zo heftig kan de beklemming voelen als iemand van wie je houdt terminaal ziek blijkt te zijn. Hoe ga je om met, zoals dat genoemd wordt, ‘rouw bij leven’? En als je nog jong bent, heb je misschien nog niet zo veel levenswijsheid. Rouwen kan een hele opgave zijn. Wat ga je doen, hoe moet dat? Kan je bij iemand terecht die wat meer levenswijsheid bezit? Of die ervaring zelf al heeft gehad?

‘Rouw bij leven’

In de film The Farewell (2019) bezoekt kleindochter Billi haar oma die terminaal ziek is. Haar familie blijkt te hebben besloten dit voor de matriarch te verzwijgen. Dat zou haar alleen maar angstig maken voor de dood, en haar leven en ziekte negatief beïnvloeden. Billi echter wil juist wel  met haar oma erover praten. Grootmoeder moet toch afscheid kunnen nemen? De familie is onverzettelijk en zet zelfs een nephuwelijk in elkaar om onder dit voorwendsel dicht bij hun dierbare familielid te kunnen zijn.
The Farewell volgt Billi’s eenzame weg van onmacht, verdriet en ‘rouw bij leven’, te midden van haar ‘vrolijke’ familie en de levenslust van de grootmoeder die van niks weet.
Deze film neemt je mee in de moeilijke opgave of en hoe je aan een dierbare vertelt dat hij of zij nog maar kort te leven heeft, maar eveneens wat dat met jezelf doet.

(Dit is mijn eerste bijdrage voor de Vereniging Leven met dood. Deze vereniging wil dat de dood een natuurlijke plek in het leven krijgt, en nabestaanden bieden wat nodig is om te leven met een verlies.)

Lees dit artikel verder bij Vereniging met dood (update 18 5 2023: geen betaalmuur e.d., mogelijkheid Nieuwsbrieven te ontvangen)