Wenst u een robot met islamitisch of christelijk bewustzijn?

Of maakt die robot dat zelf wel uit? Zelfbewustzijn wordt gezien als een van de belangrijkste kenmerken van de mens. De vraag wie of wat hij is, waar hij vandaan komt en wat er voor hem in het verschiet ligt, plaagt hem daardoor onophoudelijk. Binnenkort worstelen robots hier ook mee. Amerikaanse wetenschappers voorspellen dat de ‘mensachtige’ machine zo intelligent wordt dat velen hem moreel bewustzijn zullen toedichten.

Volgens de Amerikaanse filosoof Daniel Dennett overschat de mens zijn bewustzijn schromelijk en is hij zelf niet meer dan een ‘vochtige robot’, zij het dan niet gemaakt van silicium en staal, maar van vlees en bloed. Wie weet denken robots over enkele decennia extreem geavanceerd en wordt het een nieuw soort wezen.

Als een robot (foto: demorgen.be) gaat nadenken, dan ook over goed of fout. De moraal bij de robots… Volgens filosoof Emanuel Rutten is God nodig voor de moraal, vinden morele waarden hun bestaansgrond in Gods aard. Hemel! Welke god zouden robots dan geneigd zijn te kiezen? (Of doet God dat voor hen?) Of zou het aan de input liggen waarmee ze geproduceerd worden? Kan een christelijke techneut zijn robot christelijke waarden meegeven en een moslimtechneut islamitische? Kan er ook naar behoeven een seculiere robot geschapen worden?

Een speciaal hiervoor geprogrammeerde Nao-robot heeft een vorm van zelfbewustzijn laten zien door een moderne variant van een klassieke denkpuzzel op te lossen. Als een robot nu de puzzel van religie wil oplossen? Wordt dan duidelijk welke God de beste is? Of besluit hij vol bewustzijn dat er helemaal geen god is? Ontkennen dat hij geschapen is? Robots (foto: scientas. nl) zijn onmiskenbaar geschapen. Door techneuten van allerlei komaf, dus voor robots zijn er dan zelfs meerdere goden die hen geschapen hebben, zouden robots kunnen gaan denken. Misschien worden ze wel polytheïsten.

‘Wanneer is er machine-intelligentie op menselijk niveau? De voorspellingen hierover lopen uiteen. Leden van verschillende expertgroepen werden tussen 2011 en 2013 gevraagd wanneer zij dachten dat machine-intelligentie op menselijk niveau ontwikkeld zou zijn. De kans is 10% dat kunstmatige menselijke intelligentie (KMI) rond het jaar 2022 bestaat. De waarschijnlijkheid van KMI is 50% in 2040 en 90% in 2075. Hoogleraar Nils Nilsson, één van de pioniers op dit gebied, verwacht dat KMI mogelijk in 2050 arriveert (50% kans). Nilsson is er vrijwel zeker van dat kunstmatige menselijke intelligentie in 2100 bestaat. Kortom, de experts in het vakgebied zijn stellig: voor het einde van deze eeuw is de computer slimmer dan de mens.’ (scientias.nl)

Komt er uiteindelijk een krachtmeting tussen robots? En tussen robots en mensen? Ze lijken toch zo op elkaar? De Franse verlichtingsfilosoof La Mettrie noemde de mens niets anders dan een ingewikkeld apparaat. Al die apparaten ontwikkelen bewustzijn en gaan hiermee de wereld in. Benieuwd hoe zich dat gaat ontwikkelen. ‘Het begin van de opmars van zelfbewuste machines’, noemt godsdienstfilosoof Taede Smedes – hij vindt dat ‘creepy’ – het feit dat robots zelfbewustzijn toonden bij het oplossen van een puzzel.

Het wachten is op de eerste imam-robot of robot-paus. Of een Richard-Dawkinsrobot.

Foto: filoblog.nl

Zen en religie in tijden van wetenschap

Hoe past religie in deze (post)moderne tijd waarin wetenschap en kritische rationaliteit zo’n grote rol spelen. De toespraken van Edel Maex zwengelen discussies aan en hoewel ze op zichzelf staan, kennen ze een thema: iedereen weet. Dit weten is universeel en ligt volgens Edel Maex besloten in ons zijn als we woorden en zekerheden durven los te laten en met een open geest en hart te kijken.

‘Waar ik van gruwel, is een koude wetenschap die de werkelijkheid ‘onttovert’ en die mensen een gevoel van totale zinloosheid wil aanpraten. Waar ik van gruwel, is een fundamentalistische religie die meent de mensen te kunnen zeggen wat we moeten geloven, wie de wijsheid in pacht heeft en aan wie ze zich moeten onderwerpen. Waar ik van droom, is een middenweg.’ (Maex)

In het boek Iedereen weet gaat Maex in een verzameling zentoespraken op zoek naar wat aan de grondslag ligt van zen en religie. Die gemeenschappelijke kern kent diep vanbinnen iedereen, zo argumenteert hij, maar mogelijk zijn we er ons niet langer van bewust.

‘Iedereen weet, maar toch bestaat er de vraag hoe we zinvol kunnen omgaan met religie in deze tijd. Edel Maex doet een handreiking naar de antwoorden op deze vraag. Zijn toespraken en denken, gegoten in korte hoofdstukken, zijn filosofisch en psychologisch van aard. Zo noemt hij begrippen als fascinatie en angst en spreekt over hun rol bij het vermogen tot openheid. De wetenschappelijke empirische achtergrond van Maex is duidelijk aanwezig in het schrijven en hij noemt zichzelf meerdere malen een darwinist.’ (Donata van der Rassel)

Van der Rassel zegt dat wij niet met zekerheid kunnen stellen dat onze waarneming allesomvattend is, en dat dit van de wetenschap een perspectief maakt, maar geen waarheid.

‘De vraag van Edel Maex (foto: BD) zou wat mij betreft dan ook niet moeten zijn hoe wij zen en religie in tijden van wetenschap moeten beleven, maar hoe de betrekkelijk jonge empirische wetenschap beleefd of beoefend zou moeten worden met behulp van eeuwenoude religieuze en spirituele kennis.’ (Van der Rassel)

Voor wie religieuze antwoorden zoekt in een rationeel-kritisch domein, aldus Van der Rassel, is Iedereen weet een mooi pleidooi van de voorzichtige band op gepaste afstand die wetenschap en religie met elkaar kunnen onderhouden.

‘Zij zullen echter pas echt verenigd worden als we alle zekerheden en definities loslaten. Dat is geen middenweg, maar DE weg.’ (Van der Rassel)

Volgens het Boeddhistisch Dagblad is Iedereen weet een pleidooi om met een open hart en een open geest naar religie en spiritualiteit te kijken.

‘Want dan ontdekken we mogelijk wat we altijd al geweten hebben: dat we niet naar boven moeten kijken voor een antwoord. Dat niemand een monopolie heeft. Dat religie iets van ons allen is.’ (BD)

Zie: Edel Maex en de koude wetenschap die de werkelijkheid onttovert

en: Iedereen Weet – boekrecensie Edel Maex

llustr: Olieverfschilderij op canvas (nl.aliexpress.com)

Iedereen weet | Edel Maex | EAN 9789401424042 | maart 2015 | Hardcover | Druk: 1 | Aantal pagina’s: 144 Edel Maex is psychiater in het Antwerpse Middelheim Ziekenhuis, zenleraar en een van de grondleggers van het werken met Mindfulness Training in de Lage Landen. Ruim tien jaar geleden introduceerde hij de zogenaamde mindfulnesstrainingen, een meditatietechniek die de terugval in een depressie mee kan helpen voorkomen.

De keerzijde van Multiple Religious Belonging (relishoppen)

Boeddhist Varamitra vraagt zich af of je gegrond kunt zijn in meerdere religies. Wel denkt hij dat je meerdere inspiratiebronnen kunt hebben en dat bijvoorbeeld het boeddhisme voor veel mensen de tweede inspiratiebron kan zijn. ‘Ik denk niet dat een cafetaria-achtig model, waarbij mensen elementen van verschillende religies op één bordje scheppen, zal beklijven. Je hebt volmondige JA – zeggers nodig; mensen die zich 24 uur per dag verbonden weten met een traditie, daarin gegrond zijn.’

‘Door letterlijk bij elkaar aan te bellen en simpelweg bij elkaar aan tafel te gaan zitten. We moeten van ons eiland af en naar het wij-land toe.
Alleen zo, door elkaar scherp te houden, kunnen onze tradities interessant blijven voor zoekers’
_(Varamitra)

Waarheidsclaims
Je vergroot je kans met God in aanraking te komen, zoals godsdienstsocioloog Erik Sengers vorig jaar zei in Trouw. Toch bestaat er zoiets als Multiple Religious Belonging, dat erop neerkomt dat sommige gelovigen de waarheidsclaims van één religieuze traditie als een keurslijf voelen en zich niet alleen afkeren van kerken en religieuze instituties, maar ook niet langer onderworpen willen zijn aan religieuze autoriteiten die ze voorschrijven waarin ze moeten geloven. André van der Braak (foto: VU Amsterdam), hoogleraar boeddhistische filosofie in dialoog met andere levensbeschouwelijke tradities, aan de VU in Amsterdam, zegt hierover:

‘Zelf ben ik ook een multiple religious belonger. Opgegroeid in de katholieke kerk, daarna de kerk vaarwel gezegd en het boeddhisme omarmd, toen een aantal jaren het spirituele pad bewandeld bij een Amerikaanse spirituele leermeester, en nu puttend uit zowel de katholieke als de boeddhistische traditie.
Bij veel mensen in mijn omgeving bemerk ik een sympathie voor het boeddhisme, en boeddhistische meditatie, zonder dat ze nu de behoefte voelen om zichzelf als ‘boeddhist’ te omschrijven.’

‘Vastbijten in de materie’
Varamitra vergelijkt Multiple Religious Belonging met erwtensoep die door de blender is gegaan: dan zie je wat er van overblijft. Hij wil mensen die zich vastbijten in de materie, zich met overtuiging inzetten voor een bestendig Boeddhisme. Hij vindt trouw zijn aan één traditie de voorwaarde voor het voortbestaan ervan.

‘Ik zit wel eens met leden van meer hedendaagse religieuze stromingen om de tafel. Zij hebben het idee dat alle religies en bronnen op hetzelfde neerkomen. Maar vanuit mijn perspectief zie ik bij hen vooral een marginale kennis van het boeddhisme. Ze leggen het op hun eigen manier uit, wat echt volledig voorbij gaat aan waar het echt over gaat.
Wat blijft er dan nog van over, behalve dan een soort erwtensoep die in de blender is gegaan? Ik geloof juist in diversiteit: niet iedereen is hetzelfde. Dat zorgt voor een mooie dynamiek, die ons uitdaagt. Als je nergens meer ècht in gelooft, dan word je een soort dood water.’

Varamitra (foto: bchaaglanden.nl) vindt dat er een brede onderlaag van mensen is die op een basale, soort consumerende manier, geloven – vaak alleen op bepaalde markeerpunten in het leven. Toch wil Varamitra met andere religies samenwerken.

‘Door letterlijk bij elkaar aan te bellen en simpelweg bij elkaar aan tafel te gaan zitten. We moeten van ons eiland af en naar het wij-land toe. Alleen zo, door elkaar scherp te houden, kunnen onze tradities interessant blijven voor zoekers. Dat betekent absoluut niet dat we allemaal één worden of iets dergelijks, daar geloof ik niet in.’

Zie: Boeddhist, kom van je kussen! (NieuwWij)

Illustr: Relishoppen geeft je de kans om verschillende religieuze stromingen beter te leren kennen. (Leidse Studenten Ekklesia)

Varamitra (1953) is van huis uit organisatieconsulent en sinds 1987 in Amerika en Europa opgeleid in boeddhisme en meditatie. Naast zijn werk voor BC Haaglanden werkt Varamitra als hoofd boeddhistische geestelijke verzorging bij het Ministerie van Veiligheid en Justitie.

Prof. dr. André van der Braak is werkzaam aan de Vrije Universiteit als bijzonder hoogleraar boeddhistische filosofie in dialoog met andere levensbeschouwelijke tradities. Hij studeerde klinische psychologie en vergelijkende wijsbegeerte in Amsterdam, studeerde in 1986 af op Nietzsche en het boeddhisme en promoveerde in 2004 op Nietzsche aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Van 2007 tot 2009 was hij directeur van de stichting Filosofie Oost-West. Naast zijn wetenschappelijke en algemenere publicaties geeft hij sinds vele jaren cursussen bij HOVO Amsterdam.
_{Update september 2025 (Lay-out), tekstcorrectie}

Pleidooi voor een moderne visie op de Profeet

En dan een visie die informeert en uitdaagt, die voor niet-moslims een geloofwaardig beeld geeft van het leven van Mohammed als mens, maar tegelijkertijd recht doet aan de openbaring (over God valt immers niet te twisten), en die moslims laat zien dat het mogelijk is de Profeet met respect maar ook kritisch te benaderen, door af te zien van het vroom navertellen van de traditionele verhalen. – Dit is wat schrijver en wetenschapsjournalist Marcel Hulspas voorstaat. Hij schreef een boek, dat morgen uitkomt: Mohammed en het ontstaan van de islam.

‘Een visie die hen uitnodigt om op nieuwe manieren na te denken over de Profeet, en daarmee over de vraag wat de kern is van de islam. Want voor het antwoord op die vraag, moeten we langs nieuwe wegen terug naar de bron.’ (Hulspas)

Hulspas (foto: Twitter) noemt de huidige onwetendheid omtrent Mohammed onder niet-moslims betreurenswaardig. Omdat er eenvoudigweg geen goede biografieën over hem te vinden zijn. Het enige dat men, volgens Hulspas, na enig nadenken weet te vertellen is dat hij een pedofiel zou zijn geweest omdat hij met een klein meisje was getrouwd. En daarmee houdt het op. Maar ook vindt hij de ‘naïeve’ wijze waarop veel moslims de verhalen over de Profeet beschouwen als moreel richtsnoer, betreurenswaardig.

‘Maar onlangs vertelde een moslim in de media dat Mohammed juist een zeer tolerant man was geweest; hij had zelfs een Joodse buurman gehad, waarmee hij het uitstekend kon vinden! En elders las ik dat mannen en vrouwen best door elkaar in de moskee mogen zitten, en dat zang en dans niet verboden zijn, want Mohammed had zélf dergelijke gemengde, feestelijke bijeenkomsten georganiseerd.’ (Hulspas)

Ooit schreef Hulspas Ufo!, over de Ufo-rage in Nederland, maar later ook een dik boek over de historische bronnen en achtergronden van de Bijbel: En de zee spleet in tweeën, een boek voor iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis van het ontstaan van het Oude Testament. ‘Acht jaar monnikenwerk en toewijding’, schreef Richard Kroes in Momentum. Maar nu dus een genuanceerd en realistisch beeld van de Profeet, zijn leven en de wereld waarin hij leefde, aan de hand van de Koran, van niet-islamitische bronnen en de oudste biografieën, aldus uitgever Berne Media.

‘Mohammed maakte deel uit van een brede politiek-religieuze hervormingsbeweging onder de Arabieren rond het jaar 600. Het boek schetst zijn ontwikkeling van machteloze verkondiger van naderende Einde der Tijden tot stichter van een wankel ‘Koninkrijk van de Hidjaaz’ (westelijk Arabië), dat na zijn dood uitgroeide tot een wereldrijk.’ (Cover)

Bij NieuwWij is een interview te vinden met Hulspas, over zijn nieuwe boek. Daarin zegt hij dat er voor niet-moslims veel nieuws in te vinden is. Maar hij hoopt vooral ook dat veel moslims het zullen lezen.

‘Wat hen zal storen, denk ik, is dat ik hun mooie, afgeronde beeld van de Profeet aantast en vervang door een heleboel vraagtekens en mogelijkheden. Het zal hen in verwarring achterlaten, denk ik. Velen zullen mijn boek in de hoek smijten. Maar ik hoop dat het ook velen stimuleert om eens anders na te denken over hun geloof.’ (Hulspas)

De uitgever noemt het een visie die hopelijk bijdraagt aan een verdieping en verbreding van het debat over Mohammed en de oorsprong van de islam.

Zie:
Waarom een nieuwe biografie van de Profeet dringend noodzakelijk is

en:
‘Mohammed is eigenlijk veelzijdiger en interessanter dan Jezus’

En God ontstak de Oerknal

Er was eens… in het TijdRuimteloze, God, die besloot samen met miljarden engelen de kosmos te scheppen. Een hemelruim waarin wezens gelijk aan Hem zouden leven en geleidelijk aan zouden ontdekken hoe die kosmos uiteindelijk in elkaar steekt. Het kostte zeven dagen voorbereidingstijd om de concepten te ontwikkelen, al hadden de engelen geen besef van tijd, want die zou pas ontstaan na de Oerknal, net als ruimte.

‘In het begin is het Woord, en het Woord is bij Mij, en het Woord is van Mij. Het is in het begin bij Mij. Alles is door Mij ontstaan, en buiten Mij om is er niets ontstaan. Wat ontstaan is, heeft leven in Mij, en het leven is het licht van de mensen.’
_(God)

De almachtige God wist dat de wezens die zichzelf mensen zouden noemen, het woord Oerknal zouden geven aan Zijn Schepping, ook al zouden ze nooit alle ins en outs begrijpen van deze enorm krachtige scheppingsdaad. Ze zouden denken dat de Oerknal uiteenspatte in de ruimte, maar die ruimte was er helemaal niet. De Oerknal zou zijn eigen ruimte scheppen en daarmee ook tijd introduceren. Vol liefde hield God de komende Oerknal, zo groot als een sappige grapefruit, in Zijn handen.

Het woord mens vond God heel goed gevonden, want afgeleid van het Latijnse woord – God spreekt alle talen – betekent ‘mens’ geest. Daar God zelf geest is vond Hij dat wel passend. Hij zou de menselijke geesten Zijn adem inblazen, opdat zij een lichaam zouden krijgen, want mensen moesten zich wel voort kunnen planten, wil God Zijn doel bereiken. Daarom had hij liefde en seks mee geschapen. Zijn uiteindelijke doel was eindeloos mensen scheppen (illustr: prentencathechismus.org) en met hen de kosmos te bevolken. Voor dat doel had Hij ook miljarden hemellichamen geschapen, die nu nog in de Oerknal zaten.
De Oerknal naderde het punt van ontsteking.

Al het voorbereidende scheppingswerk was af. Dat bestond vooral uit ideeën, geestelijke scheppingen die heilige woorden meekregen zodat ze na de Oerknal gematerialiseerd konden worden. De ideeën kwamen van God en de engelen, wezens die volkomen zuiver zijn en slechts zuiver kunnen denken en handelen, zuivere woorden kunnen uitspreken die zich vasthechten aan de ideeën. Alleen dan was een goede, zuivere schepping mogelijk. Dat alles zou dan gematerialiseerd worden in de 14 miljard jaren die volgden op de Oerknal en ook nog lang daarna.
Het aftellen begon.

De Oerknal knalde. God sprak hiervoor de magische woorden uit die enigszins geparafraseerd later in het Johannesevangelie in de Bijbel zouden komen:

‘In het begin is het Woord, en het Woord is bij Mij, en het Woord is van Mij. Het is in het begin bij Mij. Alles is door Mij ontstaan, en buiten Mij om is er niets ontstaan. Wat ontstaan is, heeft leven in Mij, en het leven is het licht van de mensen.’

Die Woorden hadden een ongelooflijk effect. De Oerknal was daar. Het universum begon te ontstaan, en breidt zich alleen maar uit. Eerder had God aan de engelen laten zien hoe dat eruit zag. Hij had een blauwe ballon opgeblazen die groter en groter werd. Op de ballon (foto: astroblogs.nl) waren sterren getekend, hele melkwegstelsels, die zich steeds verder van hun oorsprong en van elkaar verwijderden. De ballon werd groter en groter. Vol ontzag hadden de engelen ernaar gekeken en God had hen in eeuwige dankbaarheid geprezen in zijn Oerknalspeech: ‘Jullie hebben er allemaal fantastisch aan meegewerkt!’

‘De mensen zullen dit moment terugvinden,’ zo vervolgde God zijn speech, ‘en het ‘sporen van kosmische inflatie’ (illustr: space.com) noemen. Ze zullen het signaal vinden dat het gevolg is van de ultra snelle inflatie van het heelal, fracties van seconden nadat ik Mijn Woorden uitspreek.’

Donderend applaus van miljarden engelen viel God ten deel, waarmee de Oerknal het geluid van zijn beginmoment kreeg. De engelen hadden hun geestelijk handgeklap gematerialiseerd, anders zou Gods Schepping nooit Oerknal genoemd kunnen worden. Ze hadden aan alles gedacht.

In het jaar van deze geschiedschrijving, 2015, weten de wetenschappers op aarde nog altijd niet waardoor de Oerknal uiteindelijk uiteen knalde. Een beroemde professor zei dat degene die dat te weten zou komen tweemaal de Nobelprijs zou winnen. God glimlachte, Hij wilde die prijs wel eens in ontvangst komen nemen. ‘Big Bang needs Me.’

Zie ook de video: Als het heelal uitdijt, waarin dijt het dan uit? (Universiteit van Nederland, sterrenkundige Ralph Wijers, 2015)

😉

Foto: bdwilson1000
_Updates:
_{021 12 023 (herstelde verwijzing naar video)}
_{23 03 2024, 06 12 2024 (lay-out)}