Radicale secularisatie en het transcendente perspectief

Radicale secularisatie? – ‘Er is een verstarde secularisatie die religie achter de voordeur wil houden door haar te bannen uit de publieke ruimte. Dat is een even gesloten wereldbeeld als dat van het religieuze fundamentalisme.’ In het artikel Stijn Latré ziet kansen voor religie in seculiere samenleving, door Emmanuel Van Lierde, vraagt filosoof Latré zich af of godsdiensten een rol blijven spelen in een seculiere wereld.

‘Zijn de westerse samenlevingen radicaal – en dus definitief – geseculariseerd? ‘Het antwoord luidt enerzijds-anderzijds”, zegt Stijn Latré (foto: facebook). ‘Ja, het is zo want religie komt niet terug als de allesbepalende factor in de samenleving. Zodra een samenleving geproefd heeft van de autonomie, lijkt het uitgesloten dat ze die vrijheid weer afstaat. De moderniteit valt niet meer uit te wissen in het Westen.
Toch is daarmee niet gezegd dat religie en transcendentie zullen verdwijnen. Wetenschap en verlichting leiden niet tot het einde van religie. Er is een aanleg in de mens om zich open te stellen voor het andere. Daar ligt een kans voor religie. Ze blijft een rol spelen, ook in de publieke sfeer.’

Godsdiensten blijven een rol spelen in de wereld. – Bij Tertio worden in het dossier Religie en kritiek drie godsdienstfilosofen aan het woord gelaten over de these dat in de secularisatietheorie wordt gesteld dat religie vanzelf zou verdwijnen in een ‘verlichte’, op wetenschap gestoelde samenleving.

‘Of kunnen godsdiensten een rol blijven spelen in de moderne cultuur? In hoeverre is die moderniteit trouwens schatplichtig aan het christendom? Wat zijn de eigenlijke wortels van het fenomeen secularisatie? En hoe gaat de gelovige zelf om met de kritische houding van zijn omgeving tegenover religie?’

Tertio schrijft hierover in het dossier Religie en kritiek naar aanleiding van het boek van Stijn Latré en Guido Vanheeswijck: Radicale secularisatie? Tien hedendaagse filosofen over religie en moderniteit dat dit voorjaar verschijnt. Dit boek wil inzicht bieden in de actuele stand van het secularisatiedebat aan de hand van de bijdragen die een tiental vooraanstaande hedendaagse denkers daartoe hebben geleverd.

‘Deze filosofen, onder wie Luc Ferry, Jürgen Habermas en Charles Taylor, bieden elk op eigen wijze een grondige reflectie over de relatie tussen christendom en moderniteit. In hoeverre is de moderne tijd schatplichtig aan het christendom? Wat zijn de eigenlijk wortels van het fenomeen secularisatie? Kan de moderniteit religie definitief uit het maatschappelijke speelveld verbannen? Het klassieke paradigma van de secularisatie- theorie stelt dat religie vanzelf verdwijnt in een ‘verlichte’, op wetenschap gestoelde samenleving. In dit boek wordt nagegaan of dit een houdbaar paradigma is. Zijn westerse samenlevingen radicaal, dus definitief, geseculariseerd? Of kan religie nog een rol blijven spelen? En zo ja, welke?’
(Uitgeverij Klement)

Stijn Latré en Guido Vanheeswijck (red.) | Radicale secularisatie? Tien hedendaagse filosofen over religie en moderniteit | Pelckmans/Klement Kalmhout | 216 blz. | € 22,50
‘Het radicale uit de boektitel verwijst naar het Latijnse ‘radices’ dat ‘wortels’ betekent. We gaan op zoek naar de wortels van de geseculariseerde cultuur en zoals Louis Dupré (zie blz. 7) aangeeft, liggen die in het christendom zelf,’ vervolgt de filosoof. ‘Het zit al in de joods-christelijke traditie en de Bijbel zelf om kritiek op religie te zijn en de afgoden te breken. Daarnaast bevestigt de Bijbelse traditie de autonomie van de wereld. God geeft de mens de vrijheid vanuit het rentmeesterschap over de schepping. De band die er in de Bijbel nog is met het transcendente, wordt door de moderniteit soms wel doorgeknipt. Het vers ‘Geef aan de keizer wat de keizer toekomt en aan God wat God toekomst’ (Mattheus 22, 21) bevat de mogelijkheid dat het goddelijke en het wereldse, het transcendente en het immanente, uit elkaar worden gehaald. Het is de kunst om de wereldbe- aming en de wereldverzaking samen te houden. Christenen leven in de wereld, maar zijn niet van de wereld.’ (Tertio)

Zie: Godsdiensten blijven rol spelen in seculiere wereld

Pet: zazzle.nl

Reli-atheïsten: god op een regeringszetel

‘Net als het christendom, jodendom en de islam zijn communisme en nazisme ook gewoon religies. Totalitaire en allesomvattende denksystemen zijn het.’ Dat zegt ‘bewustzijnsverruimer’ Psixty4 in zijn artikel Geloven in atheïsme. ‘Dus niet meer alleen maar een systeem voor de politieke en culturele invulling van de maatschappij, maar een ideologie die ook voorziet in de geestelijke behoeften van de bevolking doordat er via persoonsverheerlijking van hun leiders een religie gecreëerd is.’

‘Atheïsme kent echter geen regels die zaken voorschrijven. Atheïsme zegt niet wat je moet doen. Het kan dus bijvoorbeeld niet oproepen tot geweld. Atheïsme kan dus ook geen argument zijn voor agressie. Bij religies, met hun geschriften, kan dat vaak wel.’

Psixty4 maakt onderscheid tussen Puur-atheïsten en de Reli-atheïsten en stelt als conclusie dat als men nu de groep Reli-atheïsten, die dus eigenlijk helemaal geen atheïsten zijn, zou indelen bij de groep religieuzen, men dan kan stellen dat religie de oorzaak is van veel ellende in deze wereld.

‘Als je jezelf god waant dan duld je geen andere goden naast je. Als je als leider op religieuze wijze wordt vereerd dan is de makkelijkste manier om je machtspositie te verstevigen het uitroeien van andersdenkenden.’

Volgens Psixty4 bestaat er niet zoiets als geloven in atheïsme: atheïsme is het ontbreken van een geloof dat er een god bestaat en je kunt je er niet toe bekeren. Er zijn geen heilige geschriften, maar wel zijn er atheïstische manifesten geschreven die echter nooit leidden tot een leidraad om agressieve daden te vergoelijken. Ze vormen ook geen geloofgemeenschap, al zegt Emie in een reactie dat ze wel een ‘ongeloofgemeenschap’ vormen. Zij doelt hiermee op organisaties als het Atheïstisch Verbond die met hun site en het vereniging-initiatief op praktische wijze invulling geven aan het uitdragen en bewaken van het humanistisch-atheïstisch gedachtegoed.

De god van de Reli-atheïsten huisvest volgens Psixty4 niet in de hemel, maar op een regeringszetel en volgen en aanbidden Reli-atheïsten geen god maar hun leiders (zoals Hitler, Stalin of Mao) minstens zo fanatiek als de fundamentalisten van de drie grote wereldgodsdiensten.

‘Door mooie voorspiegelingen, valse beloften en persoonsverheerlijking werden de grote leiders aanbeden als goden, religie is macht. Als je jezelf god waant dan duld je geen andere goden naast je. Als je als leider op religieuze wijze wordt vereerd dan is de makkelijkste manier om je machtspositie te verstevigen het uitroeien van andersdenkenden. Ze deden aan geloofsvervolging door religieus geïnspireerd geweld.’

Zie: Geloven in atheïsme (Grenswetenschap)

Illustr: huubmous.nl

‘Secularisatie leidt tot krachtige roep om meer godsdienstvrijheid’

Met rechtsfilosoof Paul Cliteur en rabbijn Lody van de Kamp was er geen sprake van botsing of bestuiving tussen religie en seculariteit. Cliteur heeft feitelijk niets tegen religie – de jurist wil slechts ‘problemen oplossen’ – en Van de Kamp verwacht van de secularisatie dat deze uiteindelijk een krachtige roep om vrijheid van godsdienstig handelen zal veroorzaken. – Dit werd gisteren duidelijk in de tweede bijeenkomst van de Leidse Lezingen waar het ging om godsdienstvrijheid en seculariteit.

Wat als juridisch beschermde godsdienst kan gelden, kan niet door religieuze leiders worden bepaald.’ (Stelling Cliteur)

Cliteur verdedigde zijn stelling over de juridisch beschermde godsdienst met talloze voorbeelden van hoe religie tot terreur kan verworden doordat zij religieuze wetten boven nationale wetten stelt. En zo ging het over Rudi Carrell die ooit een filmpje presenteerde waarin een menigte vrouwen damesslipjes gooide naar de Iraanse ayatollah Khomeini. Door politieke druk uit Iran lukte moest Carrell openlijk zijn excuses maken. Mohammed B. aan de orde, de moordenaar van Theo van Gogh, die daarmee de islam met geweld verdedigde en belediging van de islam wilde wreken. De fatwa tegen Salman Rushdie was een ander voorbeeld, evenals de cartoonrel in Denemarken.

Het verzoek van de voorzitter zijn stelling duidelijk te maken, kwam niet echt uit de verf. Cliteur verwees hiervoor naar de voorbeelden en vindt dat je eisen mag stellen aan religie en we kritischer moeten zijn op wat onder godsdienstvrijheid kan vallen. Hij verwees naar een andere taal tussen mensen, een religieloze taal, waarin op basis van argumenten met elkaar wordt gepraat en er geen God als rechtvaardiging bijgehaald wordt. Hij verwees hiermee naar zijn boek Moreel Esperanto. Het gaat om morele autonomie. Cliteur is van mening dat je eisen moet kunnen stellen aan religie en dat er niet geleden moet worden voor onze godsdienstvrijheid.
We moeten een gevoeligheid ontwikkelen voor wat er wel of niet onder godsdienst kan vallen.

‘De secularisatie is dè scheppende hand in de hergeboorte van religieus leven en veroorzaakt daardoor een krachtige roep om vrijheid van godsdienstig handelen.’ (Stelling Van de Kamp)

Van de Kamp vertelde naar aanleiding van het ritueel slachten dat de politiek niet echt naar argumenten heeft geluisterd en dat er een verdiepend gesprek had moeten gevoerd, waarin de methode van ritueel slachten duidelijker waren geworden. Een man uit het publiek, een zoon van een slager, liet weten, dat de methode van rituele slacht te verkiezen is boven die van het abattoir. Van de Kamp zelf kon iemand van de Partij van de Dieren bijna overhalen tegen het verbod te stemmen, nadat deze had vernomen hoe ‘humaan’ koosjer slachten eigenlijk is.

‘Waar komen de bitterballen vandaan?’ is volgens Van de Kamp een vraag die je zelden zult horen tijdens de jaarlijkse politieke barbecue op het Binnenhof (een initiatief van de Nederlandse vee-, vlees- en eiersector – ‘sateetjes van de vleeslobby’, pd.) Hij zei dit naar aanleiding van de discussie over ritueel slachten. Hij was bang dat secularisatie tot onverschilligheid zal leiden en uiteindelijk tot het verdwijnen van religie, want mensen hebben de behoefte zich te ontdoen van hoger gezag. Toch zag hij een lichtpuntje en verwoordde dat in zijn stelling.

Foto’s: PD