‘Als Darwin gelijk had, zou mijn hond ondertussen wel met een blikopener overweg kunnen.’ – Waarom neemt men aan dat er evolutie is? Welke bezwaren worden er ingebracht tegen de evolutietheorie? Welke geschiedenis heeft de evolutietheorie doorlopen? Hoe zit het nu met het geloof van Charles Darwin? Theoloog Jan Voortman vraagt zich dat af.

Scepsis
Hij citeert nog een komiek: ‘Stel dat er sprake is van evolutie, waarom hebben moeders dan nog steeds maar twee handen? – Het feit dat erom gelachen wordt, geeft aan dat bij het grote publiek ook de nodige scepsis is over de evolutietheorie,’ zegt hij. ‘Niet alleen doorsnee burgers, maar ook serieuze wetenschappers zetten soms vraagtekens bij de theorie van Darwin.’

De deeltjesfysicus Martinus Veltman (tevens Nobelprijswinnaar) noemde in 2004 de evolutietheorie een ‘gigantische, wondermooie theorie’, maar voor de rest ‘gewoonweg fantastisch onwaarschijnlijk’. Arie van de Beukel noemde in 1994 de evolutietheorie ‘een pilsglas op een wel heel smal voetje’.

Argumenten
Voortman zegt dat het geen luxe is om het nog eens uit te leggen waarom biologen aannemen dat er evolutie is en bespreekt de geschiedenis van de evolutie. Hij noemt de volgende argumenten ervoor: 1. Het is experimenteel aantoonbaar dat evolutie bestaat. 2. De moleculaire biologie verklaart het mechanisme van evolutie. 3. De evolutietheorie wordt bevestigd door de geografische spreiding van biodiversiteit. 4. Er is een fundamentele verwantschap tussen alle levensvormen.

Als de meest gehoorde bezwaren tegen evolutie noemt hij de volgende: 1. Er ontbreken te veel tussenvormen van de verschillende levensvormen. 2. Het designargument.

Er is ook een theologisch bezwaar tegen ‘het Godsbewijs’ van Intelligent Design (ID). Bij ID zit God in de marge van de onverklaarbare stappen. God is zo de God van de gaten. Dat wat de wetenschap niet kan verklaren, dat is God. Anders gezegd: God is bij ID niet de God van de liefde in de Bijbel. De God van ID heeft een laboratoriumjas aan.

De mens ook onderdeel van proces van evolutie?
Alles overziende lijkt er voor Voortman geen twijfel mogelijk dat evolutie bestaat. Hij vraagt zich wel af of de mens ook onderdeel is van het proces van evolutie. ‘Anders gezegd: stamt de mens af van de apen? Alles overziende lijkt er geen twijfel mogelijk dat evolutie bestaat. Er zijn geen wetenschappelijke redenen om voor de mens een uitzonderingspositie te maken.’ Maar: ‘De evolutietheorie is een wetenschappelijk paradigma dat in vele opzichten bevestigd wordt. Maar hoe ver gaat die vaststelling? Zijn er geen vragen meer?’

Men weet tegenwoordig dat het leven op aarde niet ontstaan is via een langzaam proces, maar direct nadat het bombardement van meteorietinslagen op aarde afgelopen was: 3,8 miljard jaar geleden. Hoe, dat is een raadsel. In het bovenstaande hebben wij erkend dat de evolutietheorie een wetenschappelijk verantwoorde verklaring biedt voor de ontwikkeling van het leven. Maar is dit het hele verhaal?

God
Voor Voortman niet, want hij concludeert – een beetje cryptisch: ‘Het leven heeft zich ontwikkeld via een proces van evolutie, en tegelijk is het geschapen bedoeld. Ieder mens is een kind van zijn ouders en tegelijk een kind van God.’ Voortman ziet zich zelf niet als een biologisch product. ‘De biologische definitie van wie ik ben is een beperking van wie ik volledig ben: mijn verlangens, mijn opvoeding, mijn ambities, mijn trauma’s, de lessen die ik uit mijn leven heb getrokken, enz.’

Geen verklaring voor alles
Ten slotte schrijft Voortman over Darwin en Richard Dawkins. ‘Je hebt Charles Darwin en er zijn darwinisten. Hoe zit het met het geloof van Charles Darwin? (…) Voor Darwin was natuurlijke selectie het belangrijkste maar niet het enige mechanisme voor verandering. Darwin wilde zijn theorie niet poneren als een verklaring voor alles.’

‘Richard Dawkins is een strijdbare atheïst,’ zegt Voortman. ‘Hij verdedigt  het ‘orthodoxe darwinisme’ en spreekt over ‘het imperatief van Darwin’. Het is Dawkins goede recht om geloof als een irrationele en kwaadaardige kracht in de samenleving af te schilderen. Maar hoe anders is deze darwinist ten opzichte van Charles Darwin.’

Dawkins staat met zijn intolerantie mijlenver af van de voorzichtige Darwin, die het liefst conflicten vermeed. Aan het einde van zijn autobiografie zegt hij: ‘Het verheugt mij dat ik controverses heb weten te voorkomen.’
Oei, dat is niet helemaal uitgekomen! 

Lees het bij Jart Voortman in: ‘Over schepping en evolutie‘

Foto: Darwinfossiel – Jack Tummers