Wetenschap en creationisme kruisen de degens

Hans Degens, universitair hoofddocent in Muscle Cell Physiology aan Manchester Metropolitan University, antwoordt op Geloof & Wetenschap op ‘Het fundament en het faillissement van het creationisme’ van Dirk van der Wulp, student master wijsbegeerte aan de Universiteit Antwerpen. De student schreef dit omdat het debat tussen aanhangers en tegenstanders van de evolutietheorie weer oplaait.

Het artikel van zijn hand luidt: Faillissement intelligent ontwerp en schepping! Echt waar? Hij laat weten dat creationisten de Bijbel inderdaad zien als onfeilbare openbaringsbron en noemt dat toepasbaar op alle christenen.

‘Creationisten zijn er inderdaad van overtuigd dat Genesis 1 een creatio ex nihilo laat zien en geen geleidelijke ontwikkeling van het leven. (…) In weerwil van de wetenschap, maar door Goddelijke openbaring (Mattheus 16:15-17), geloven wij in de maagdelijke geboorte en wederopstanding van Jezus. ’

‘In weerwil van de wetenschap’. Dan zou je zeggen discussie gesloten, want het gaat hier om Goddelijke openbaring. Daar is geen wetenschap tegen gewassen. Degens verwijst vervolgens naar een radicaal citaat dat door atheïsten als wapen in de handen kan vallen.

‘Die Christenen die het scheppingsverhaal als een mythe of allegorie zien ondermijnen de rest van de Schrift, want als er geen Adam was, was er geen zondeval; en als er geen zondeval was, dan is er geen hel; en als er geen hel is, dan is er geen enkele reden voor Jezus als tweede Adam en vleesgeworden zaligmaker, gekruisigd en opgestaan… Evolutie is daarmee het krachtigste wapen om het Christelijk geloof te vernietigen!’

Vernietigen zelfs. Alsof je IS hoort. (Citaat uit: A. J. Mattill in Three Cheers for the Creationists, Free Inquiry 2(Spring), p. 17, 1982.) Heftig. Degens citeert ook Lewontin, New York Review of Books, 1997. Ook niet mis. Het geeft op een andere manier te denken. Evolutionisten, aldus Degens, erkennen een tunnelvisie te hebben:

‘…wij zijn gedwongen door onze a priori acceptatie van materialistische oorzaken, een apparaat van onderzoek en een serie concepten te creëren, die een materialistische uitleg tot gevolg hebben, ongeacht hoe contra-intuïtief of raadselachtig het is voor de niet ingewijde. Inderdaad, dat materialisme is absoluut, want we kunnen geen goddelijke voet binnen de deur laten.’

Tja, dan wordt het openbaring versus materialisme. Oftewel creationisme versus wetenschap. Dat levert niet veel op en dat zie je ook als je het debat volgt. Waar leidt het toe? Van der Wulp zei al in zijn artikel:

‘Wanneer ‘creationisme’ een wetenschappelijke theorie is, dan kan en moet zij getoetst worden aan gangbare criteria van de natuurwetenschappen en doet zich de vraag voor of zij zich wel houdt aan het methodologisch naturalisme. Ook is dan het de vraag of creationisme, gezien haar bijbelvisie, wel kritisch genoeg kan zijn naar haar eigen resultaten, nu deze op grond van dezelfde bijbelvisie immers als geopenbaarde waarheid al vaststaan.’

Er hiermee is de cirkel rond. Toch is het boeiend om de (uitgebreide) discussie te volgen. Wat je ervan kunt leren is dat de wetenschap geen toereikend antwoord lijkt te hebben op het geloof in God en dat diehard gelovigen het scheppingsmodel met behulp van wetenschap (nog?) niet echt hard kunnen maken. En dan zijn er nog de weerleggingen van argumenten – plus de kritiek daar weer op – van zowel de evolutietheorie als het creationisme.

Misschien moet iedereen maar Het geheime dagboek van topnerd Tycho van Cees Dekker en Corien Oranje lezen? Om het oplaaien mee neer te laten slaan? Kinderboeken zijn soms zo verhelderend.

Zie:
* Het fundament en het faillissement van het creationisme
* Faillissement intelligent ontwerp en schepping! Echt waar?
* Het geheime dagboek van topnerd Tycho

Illustr: Crocoduck – Creationistische komedie: wat creationisten doen om de evolutietheorie te ontkrachten. Tijdens een televisiedebat in 2007 toonde creationist Kirk Cameron een afbeelding van de zogenaamde ‘Crocoduck‘. Dit fictieve dier moest een tussenvorm voorstellen tussen de krokodil en de eend. Aangezien er nooit een fossiele ‘Crocoduck‘ gevonden is, klopt de evolutietheorie niet. (scientias.nl)

‘Ik heb een natuurlijke verklaring dus daarom bestaat God niet’

‘Heeft Roberts er bij stilgestaan dat een universum welke uit louter toeval is ontstaan, zonder reden, zonder doel, zonder aanleiding, waaruit vervolgens toevallig leven is ontstaan, met als bijproduct wezens die kunnen denken, dat dit denken ook doelloos, redeloos en toevallig zou moeten zijn?’ Dit zegt auteur en uitgever Erwin de Ruiter naar aanleiding van een interview met paleoantropoloog Alice Roberts over haar vorige maand verschenen boek Het ongelooflijke toeval van ons bestaan.

‘Indien het redeneren echter toch zinvol en redelijk wordt geacht is het alleszins redelijk te veronderstellen dat dit niet toevallig kan zijn.’ (De Ruiter)

De Ruiter noemt het boek wetenschappelijk met een filosofische lading. Volgens de auteur wil ‘toeval’ zeggen: ‘zonder bedoeling, terwijl die er wel lijkt te zijn’. En of het allemaal wetenschappelijk is wat zij schrijft? Roberts noemt bijvoorbeeld de menselijke dooierzak nutteloos: het is nog een restant van voorouders van ons die eieren legden. Maar volgens biologen is de dooierzak juist van vitaal belang bij de ontwikkeling van het embryo.

Alice Roberts: ‘Ontwerp door god onwaarschijnlijk’

‘Het oog wordt ook vaak gezien als een bijzonder aspect van de mens. ‘Creationisten gebruiken het wel eens als voorbeeld dat er wel een god moet zijn: zoiets ingewikkelds moet wel vanuit het niets ontworpen zijn’, zegt Roberts. Maar toch is het oog niet perfect: de bedrading komt uit de voorkant van het netvlies, wat resulteert in een blinde vlek. ‘Als ik almachtig zou zijn, had ik ervoor gezorgd dat de bedrading uit de achterkant kwam. Het feit dat dat niet zo is, maakt het wat mij betreft zeer onwaarschijnlijk dat het menselijk lichaam door een god is ontworpen.’ (NewScientist)

Bioloog dr. George Marshall, lector Oogwetenschap aan de universiteit van Glasgow, stelt echter: ‘Het idee dat het oog aan de verkeerde kant is bedraad, komt voort uit een gebrek aan kennis van de oogfunctie en de anatomie van het oog.’ Zie: Is het oog verkeerd ontworpen?

Volgens Roberts zijn lichaamsdelen ontworpen voor een bepaalde functie. De Ruiter vindt dat Roberts de ontwerper probeert te omzeilen door te zeggen dat ontwerp geen ontwerper impliceert, net zomin als evolueren een evolueerder.

‘Even de definities erbij pakken (van Dale): ontwerp: een omschreven plan, evolutie: geleidelijke ontwikkeling. Oké, nu haar zin nog een keer gebruiken: een omschreven plan heeft geen bedenker nodig, net zo min als geleidelijke groei een ‘groeier’ nodig heeft. Het is zoiets als zeggen dat een welgemikte gooi geen werper nodig heeft, net zomin als dat een opgroeiend kind een groeier nodig heeft. Uhhh huh? Ik zou zeggen dat Roberts de Ontwerper niet zo goed omzeild heeft: ze wijst recht in Zijn richting.’ (De Ruiter)

Volgens De Ruiter speelt de naturalistische opvatting van Roberts haar vermoedelijk parten als ze zegt

‘Zou je evolutie opnieuw afdraaien vanaf het begin dan zouden er geen mensen zijn. En de mens als zodanig evolueert nog steeds.’

Dit is echter, aldus De Ruiter, niet uit het bestuderen van de natuur op te maken en verwart Roberts haar wetenschappelijke conclusies met filosofische beginselen, heeft ze zich misrekend en veronderstelt dat een bestuderen van de natuur uitsluitsel kan geven over de boven-natuur (het bovennatuurlijke/metafysische.)

‘Het is alsof iemand een televisie van binnenuit bestudeert en aangeeft dat er inderdaad sprake is van elektronica, bedrading, energie, led, maar dat dit zichzelf volkomen verklaart en dat de uitkomst – dat wat er wordt uitgezonden – berust op bijzonder toeval. Niets wijst op een bedenker van programma’s of een maker van een televisie. Echter, hoewel de studie van de televisie je duidelijk kan maken dat er sprake kan zijn van een ontwerp zal een gedetailleerde studie van de processor je niet verder helpen bij dit vraagstuk. Gek genoeg lijkt Roberts dit echter te impliceren. Roberts heeft een omgekeerde ‘God of the gaps’ verklaring: ik heb een natuurlijke verklaring dus daarom bestaat God niet.’

Zie: Op zoek naar de evolutionaire wortels van het menselijk lichaam

Zie: Het ongelooflijke toeval van ons bestaan

Illustr: Baloocartoons.com

Update: 30102015 17.37 uur.

Van de Zondeval, de Evolutie en Het Ontwaken van Menselijk Bewustzijn

De zondeval? Bestaat dat denkbeeld nog? Het klinkt zo orthodox belegen – dat verhaal van die appel. Wèg het eeuwige leven, wèg de tuin van Eden, door een hap in een vrucht! Biedt de evolutietheorie dan uitkomst? ‘Geen Adam, geen val, geen Christus, geen redding,’ zeggen creationisten. Maar als de evolutietheorie klopt, hebben Adam en Eva helemaal niet in de appel gebeten. Redding niet nodig. De evolutietheorie vertelt immers een heel ander verhaal? Of niet? Een verrassend gesprek in het ND, toch.

‘Als alles een continu proces van miljoenen jaren is, wat blijft er dan nog over van de goede schepping, van de mens geschapen naar Gods beeld, van het paradijs, van Adam en Eva en de zondeval waarin ze het hele menselijke geslacht meesleepten en waarvan Christus alleen ons redden kan?’ (ND)

In het Nederlands Dagblad wordt onder de kop Geloof en evolutie, hoe zit de zondeval dan? onder andere de vraag gesteld of er wel of geen historische zondeval heeft plaatsgevonden. René Fransen, christelijk wetenschapsjournalist, denkt dat de aarde nu een paradijs had kunnen zijn.

‘Als de mens naar God had geluisterd, had die afgeschermde plek zich misschien wel als een soort olievlek over de aardbodem uitgebreid. Zoals vandaag de kerk zou moeten zijn.’ (ND)

Dat klinkt mooi maar ook vreemd, alsof dat paradijs alleen voor kerkgangers zou zijn bedoeld. In een paradijs zijn natuurlijk geen kerken of religies, lijkt me. Misschien zelfs een voorwaarde voor een paradijs, waar alles goed of zelfs perfect is. Predikant Bert van Veluw ziet die tuin als een soort oase waar geen natuurlijk kwaad voorkwam en waar God de mens plaatste om eeuwig met Hem te leven.

‘Maar zonder afgeschermde plek zouden mensen nog steeds aan dood en ellende ten prooi gevallen zijn, en dat is niet te rijmen met Gods goede schepping.’ (ND)

Maar eigenlijk gaat het om … bewustzijn! Theoloog Gijsbert van den Brink stelt dat God op een gegeven moment in beeld kwam bij onze voorouders en bij de mens het ontwaken van het bewustzijn in gang heeft gebracht. Vervolgens gingen de mensen hun nieuw verkregen gaven van bewustzijn en vrije wil verkeerd gebruiken. Volgens godsdienstfilosoof Taede A. Smedes gaat het verhaal van de zondeval over ieder mens.

‘Niet over wat er in een grijs verleden gebeurd is. ‘Het vertelt dat mensen nu eenmaal hooghartig zijn en de neiging hebben het goede te verwerpen. Genesis vertelt in literaire taal: zo is de mens, zo is God.’ (ND)

Van Veluw en Van den Brink denken dat er op enig moment een feitelijke zondeval moet hebben plaatsgevonden:

‘Een moment waarop de mens ‘nee’ zei tegen God. Anders kun je, stellen ze, niet volhouden dat de wereld goed geschapen is.’ (ND)

Smedes kan zich zo’n moment van nee-zeggen niet goed voorstellen. Van den Brink en Van Veluw wel:

‘Zodra mensen hun eigen verantwoordelijkheid ontdekten, kozen ze ervoor die overboord te gooien. De mensen gingen hun nieuw verkregen gaven van bewustzijn en vrije wil gebruiken – op de verkeerde manier.’ (ND)

Van den Brink stelt aan het einde van het artikel dat hij in ieder geval wil aantonen dat christenen zich niet bedreigd hoeven te voelen door de evolutietheorie. Evolutie stelt het christelijk geloof niet voor onoverkomelijke problemen.

De auteur van het artikel, Dick Schinkelshoek, vraagt zich echter af of het christelijk geloof niet ver af staat van de evolutietheorie waarin dood wordt geaccepteerd als iets dat daarbij hoort. Volgens Fransen bestond er al dood voor de eerste zonde en is de dood onderdeel van een dynamiek waarmee de natuur zichzelf in stand houdt. Volgens Van Veluw bedoelt Genesis te zeggen dat als mensen zondigen ze onherroepelijk fysiek zullen sterven, maar Gods bedoeling was en is dat mensen eeuwig leven.

‘Na de zondeval kwamen de mensen terecht in de wereld buiten de tuin – vol natuurlijk kwaad en dood. God schiep die wereld vol ontberingen, is Van Veluws theorie, om mensen een tweede kans te bieden, om hen verantwoordelijkheid, creativiteit, liefde en geloof te leren. ‘Daarbij zegt God: Ik laat jullie niet los. Ik stuur jullie mijn Zoon.’ (ND)

Zie: Geloof en evolutie, hoe zit de zondeval dan? (Betaalmuur)

Gratis voorversie: Facebookgroep Geloof en Wetenschap (Gijsbert van den Brink, 22 februari)

Illustr: allesisliefde.nl

Ook ‘versnelde evolutie’ doet God niet verbleken

‘Evolutie, ook versnelde evolutie, toont op geen enkele manier aan dat er geen sprake zou zijn van een intelligente ontwerper of ‘schepping’.’ Dit stelt oud-leraar Vincent Kemme, bij Biofides, website voor de dialoog tussen biologie en geloof. Hij neemt hiermee stelling tegen een artikel in Trouw dat stelt dat biologen met de oplossing voor het Darwin Dilemma creationisten de wind uit de zeilen nemen.

‘In de eerste plaats is er een ongelukkige vergissing in de kop boven het artikel: met spreekt van ‘creationisten’ terwijl het in het artikel blijkt te gaan om de wind uit de zeilen nemen van aanhangers van ‘Intelligent Design’ (ID). Voor mij zijn dat niet dezelfde mensen.’

‘God is niet materieel maar pure geest, ‘buiten’ tijd en ruimte.’ Kemme behoort noch tot de groep creationisten, noch die van Intelligent Design. Die laatste groep wil ‘intelligent ontwerp’ wetenschappelijk aantonen, alsof God en zijn bestaan, zijn werkwijze, wiskundig en biologisch aan te tonen is.

‘God is de geheel Andere, die zich niet wil laten bewijzen op die manier: hij wil in vrijheid en in geloof erkend worden maar niet doordat zijn bestaan en zijn scheppende werkzaamheid ‘bewezen’ wordt. Biologen kunnen alleen zaken binnen het kader van de levende materie in tijd en ruimte aantonen. God is niet materieel maar pure geest, ‘buiten’ tijd en ruimte.’

Kemme stelt dat evolutie een volstrekt natuurlijk gebeuren is en dat het feit dat nu aangetoond lijkt dat de Cambrische explosie gewoon evolutie is maar dan tijdelijk vijf maal sneller dan normaal weinig aan de zaak verandert: evolutie is voor zover Kemme kan nagaan waar. Evolutie, ook versnelde evolutie, toont volgens hem op geen enkele manier aan dat er geen sprake zou zijn van een intelligente ontwerper of van ‘schepping’.

Kemme stelt dat de bevinding van de Australiërs inderdaad bepaalde groepen van mensen de wind uit te zeilen lijken te nemen: ja, mensen die er te simpele, irrationele tot bizarre gedachten op na houden over het wezen en de werkwijze van God de schepper, van een intelligente ontwerper, bij evolutie.

‘Die mensen komen we onder katholieken maar meer nog onder protestanten tegen. Trouw is vanouds een protestants dagblad en richt zich vooral tot dat publiek. In de Reformatie is mijns inziens de relatie wetenschap en geloof echter niet zo goed overdacht als in de katholieke wereld en doen zich misverstanden omtrent ‘creationisme’ en ‘ID’ meer voor dan in de katholieke wereld. In de katholieke visie helpt wetenschap gelovigen hun denken over God en schepping te verbeteren, zo goed als de theologie en christelijke filosofie wetenschappers helpt hun kijk op de mogelijkheden en beperkingen van de wetenschap te verbeteren. Zo komen we gezamenlijk dichter bij de waarheid en de waarheid is van God én wetenschappelijk verdedigbaar.’

Biofides is een initiatief van Vincent Kemme, een Nederlandse oud-leraar biologie in België. Na zijn ommekeer tijdens zijn studie in Nederland van een agnostisch naar een katholiek christelijk geloofsleven, een loopbaan deels in de ‘nieuwe evangelisatie’ en deels in het onderwijs, na aanvullende studies theologie en filosofie besloot hij zijn leven te wijden aan de verheldering van de relatie tussen biologische wetenschap en geloof. Door een wetenschappelijke, filosofische en theologische reflectie is het mogelijk tot redelijke en positieve conclusies te komen omtrent het leven. Deze conclusies kunnen zuiver filosofisch zijn als ook ethisch van aard.