‘Uitingen van religie mogen geen speelbal zijn van antigodsdienstige sentimenten’

Dat concludeert dr. Henk Post in het proefschrift Vrijheid van godsdienst in een democratische samenleving waarop hij op 19 november promoveert aan Tilburg University. ‘En ook niet van de publieke opinie of van de politiek, in het bijzonder niet omdat het om een grondrecht gaat.’ Volgens Post ligt de spanning die onze rechtsorde moet oplossen bij het recht op vrijheid dat men niet kan claimen, zonder dat men dit recht aanvaardt van de ander.

‘Onze democratie moet iets waarmaken dat op het eerste gezicht onmogelijk lijkt, namelijk dat burgers met sterk uiteenlopende overtuigingen, normen en levensstijlen op een vreedzame wijze met elkaar samenleven op basis van een gezamenlijk goedgekeurde rechtsorde binnen de staat. Regelmatig moet de rechter een uitspraak doen, en de overheid als wetgever beïnvloedt de realisatiemogelijkheden.’ (BON)

Volgens Henk Post (foto: HP) is het zedelijk en levensbeschouwelijk beoordelingspatroon de afgelopen vijftig jaar veranderd van een gezamenlijk waarden- en normenpatroon naar een variëteit van beoordelingspatronen die deels religieus en deels seculier van aard zijn. Of een bepaald soort gedrag moet worden beschouwd als primair behorend tot een religieuze praktijk die bescherming verdient of niet, is afhankelijk van het gekozen beoordelingspatroon. Religies worden volgens de promovendus, zoals hij in 2011 al zei, in ieder geval niet bevoordeeld in ons land:

‘In artikel 6 van de Grondwet staat vrijheid van godsdienst op gelijke voet met de vrijheid van levensovertuiging. De voorrechten zijn in principe afgeschaft in 1798 toen er scheiding kwam tussen kerk en staat. Sinds in de invoering van het algemeen kiesrecht en de vrijheid van onderwijs in 1918 worden christenen niet bevoordeeld noch benadeeld.’ (RD)

Het spanningsveld ligt volgens Post in het feit dat je recht op vrijheid niet kan claimen zonder dat je dit recht aanvaardt van de ander. Hij pleit voor pluriformiteit. In Nederland is iedereen anders, maar toch ook weer allemaal gelijk. In zijn essay Godsdienstvrijheid aan banden zegt hij:

‘Wetgeving is niet genoeg om godsdienstvrijheid te waarborgen en godsdienstvrede te bereiken of te bewaren. De controverses kunnen alleen beheersbaar blijven in een samenleving die ten principale bereid is haar pluriformiteit te aanvaarden. Daarbij passen geen superioriteitsgevoelens maar wel bescheidenheid en beslistheid, bescheidenheid over de eigen opvattingen en beslistheid in het verdedigen van de rechten van de mens, die ieder mens op grond van zijn inherente waardigheid, in gelijke mate toekomen.’ (HP)

Zie: Vrijheid van godsdienst is controversieel grondrecht geworden

en: Promotie en symposium godsdienstvrijheid

Illustr: memotrip.nl

Promotie Henk Post. Vrijheid van godsdienst in een democratische samenleving. Het recht van de individuele persoon in een spanningsveld van rechten en vrijheden. Woensdag 19 november 2014 om 10:00 uur, Aula Tilburg University, Warandelaan 2, 5037 AB Tilburg.

Dr. Henk A. Post (1952) is afgestudeerd in de bedrijfskunde (1976), gepromoveerd in de economische wetenschappen (1995), de theologie (2006) en de letteren (2009). Hij heeft gewerkt in het bedrijfsleven en is aan twee universiteiten verbonden geweest. Naast zijn wetenschappelijke werk is hij actief binnen de Protestantse Kerk in Nederland.

Ton van Reen stuurt godgeleerden naar het gesticht

‘Doctor worden in iets dat niet wetenschappelijk bewijsbaar is, is natuurlijk een gotspe. Professor in de godgeleerdheid, het is de grootste idioterie die ik ooit gehoord heb.’ Schrijver Van Reen zou mooiere boeken schrijven als hij zich zou verdiepen in de filosofie, of wat hij nog erger vindt: de theologie. Beoefenaars ervan verwijst hij echter naar een psychiatrische inrichting…

‘In Nederland hebben we er ongeveer tweehonderd (professoren in de godgeleerdheid, PD) en gek genoeg, vooral aan erkende en befaamde universiteiten waarvan je verwacht dat ze serieus wetenschap beoefenen.’ (TvR)

Wonderlijk, om zulke uitspraken te vernemen uit de pen van een schrijver van wie je toch op zijn minst enig filosofisch inzicht zou verwachten. Of schrijft hij zijn boeken gedachteloos? Ton van Reen (foto: ouderenjournaal.nl) lijkt onbewust zijn woede op God te koelen. ‘Filosofie,’ zegt hij, ‘is volgens Aristoteles de meest goddelijke activiteit, en een blijvende bron van vreugde.’ Dat komt echter niet binnen bij Van Reen. Theologie is voor hem natuurlijk nog erger, want die houdt zich vooral met God bezig. Voor Van Reen is het allemaal gekte.

‘Het (de godgeleerden, PD) zijn er in ieder geval genoeg om er een psychiatrische inrichting mee te vullen. Ze kunnen daar gezelschap krijgen van mensen die denken dat ze Napoleon, Willem van Oranje of Florence Nightingale zijn. En een enkele overspannen filosoof. Mensen van hun eigen niveau, die ook allemaal doctor zijn in de fantasie.’ (TvR)

Filosofen en theologen houden zich echt niet alleen met God bezig, maar met religie, met godsdienstbeoefening, in al zijn vormen. Daarom verschijnen er bij de regelmaat van de klok studies omtrent goede en kwalijke kanten van religie. Dankzij de theologen. Filosofen doen hetzelfde, ook als zij het over levensbeschouwing hebben. Het is nu eenmaal een feit dat het merendeel van de mensheid zich serieus met religie in welke vorm dan ook bezighoudt. Juist filosofie en theologie zijn noodzakelijk om dat in goede banen te leiden, of onderzoek naar te doen.

De filosofie van het humanisme bijvoorbeeld, stelt de mens en de waarde van de mens centraal in het denken over de wereld. De cognitieve revolutie vroeg aandacht voor wat zich in de hoofden en gedachten van mensen afspeelde. Voor de godsdienstpsychologie is humanist Abraham Maslow van groot belang. Zijn denken en dat van andere humanisten is een inspiratiebron geweest voor meer existentialistische denkers zoals psychiaters Viktor. Waardevolle filosofie!

‘Doctoren in de filosofie tref je vooral aan tussen beroepsuitkeringstrekkers, en een enkele keer tussen toezichthouders in zwembaden en tussen de bezoekers stalkende suppoosten in musea. Meer kun je niet doen met een filosoof.’ (TvR)

Piek- of mystieke ervaringen, als ander voorbeeld, zijn volgens Maslow hetzelfde als wat anderen religieuze ervaringen noemen. Voor hem zijn ze weliswaar ontdaan van hun religieuze context, maar wel onderdeel geworden van het unieke menselijke functioneren. Religie wordt zo een menselijke waarde die niet noodzakelijk van God afkomstig hoeft te zijn. Waardevolle inzichten!

Van Reen beseft nauwelijks dat religie in zowel de filosofie, de theologie en ook in de psychologie toenemend kritisch beschouwd wordt. (De Griekse filosofen hielden zich eigenlijk ook al met psychologie bezig: debatteerden aan de hand van de realiteit en het menselijk handelen over wat er zich in het menselijk brein afspeelde.) Ook psychiater en humanist Irvin Yalom houdt zich bezig met de meest diepgaande zorgen van het leven: het zijn existentiële thema’s. Filosofie betekent ‘liefde voor wijsheid’. Van Reen gooit dit allemaal overboord, hij begeert geen wijsheid.

Zie: Wijsbegeerte en Godgeleerdheid (Ton van Reen)

Foto: advalvas.vu.nl – De Denker

De vrijheid geofferd op het altaar van religie

Het christendom heeft altijd geclaimd de ware godsdienst te zijn en deelt ons eerst en vooral de waarheid over God mee, alsook de waarheid over de mens en de zin van zijn leven. – Dit stelt filosoof Jacques Leirens in het artikel Postmoderniteit, relativisme en waarheid. De relativist krijgt er dan ook flink van langs. ‘De dictatuur van het relativisme’.

‘In 1984 van George Orwell werd door het ‘Ministerie van Waarheid’ onder dekking van het woord ‘waarheid’ precies het tegenovergestelde gedaan dan wat de meeste mensen daaronder verstaan’

Hierin stelt ‘absolutist’ Leirens dat de waarheid geofferd wordt op het altaar van de vrijheid en in dit geval is het christendom de waarheid. Impliciet zijn andere religies en levensbeschouwingen dan onwaar, ook al adviseert Leirens niet de indruk te geven dat ‘alleen de waarheid voor ons telt’, want anders bevestigen we de relativist – die stelt dat de objectieve waarheid niet echt gekend kan worden omdat ze cultuur- of tijdsgebonden is en dus relatief – in zijn vooroordeel.

Een interessante kwestie snijdt Jacques Leirens (foto: Facebook), priester, arts en doctor in de filosofie, aan. Hij offert echter op zijn beurt – met de waarheidsclaim van de christenen – de vrijheid op het altaar van religie, i.c. het christendom, want relativeert de vrijheid en verabsoluteert het christendom. ‘Het christelijk geloof deelt ons eerst en vooral de waarheid over God mee,’ stelt Leirens. Hij beargumenteert dat als ‘wij van WC-eend adviseren WC-eend’ door te stellen dat Jezus dat zelf gezegd heeft: ‘Ik ben de waarheid’. Het evangelie werd vervolgens als woord van de waarheid verkondigd.

Dat is nu precies wat de relativist aankaart. Religies claimen allemaal de waarheid; kerken scheuren omdat ze de absolute waarheid ontdekt denken te hebben, maken zich los van kerken die de waarheid volgens hen niet meer kennen.

De waarheidsclaim van de christenen, ‘voor alle mensen bestemd’, versus ‘de dictatuur van het relativisme’? Zonder de zuurstof van de waarheid dooft de vlam van het geloof uit, stelt Leirens. Geloof stelt hij hiermee gelijk aan de waarheid. Wel erg kort door de bocht. Je kunt in een waarheid geloven, maar daardoor is het nog geen waarheid. In 1984 van George Orwell werd door het ‘Ministerie van Waarheid’ onder dekking van het woord ‘waarheid’ precies het tegenovergestelde gedaan dan wat de meeste mensen daaronder verstaan…

Het relativisme kaart juist aan dat iedere gelovige maar kan claimen wat hij als absolute waarheid gelooft. Je zou een vergelijking kunnen trekken met waarheid ‘1 en 1 = 2’. Dat is immers niet altijd waar, het is relatief. Afhankelijk van het referentiekader. In het binaire stelsel bijvoorbeeld geldt een heel andere uitkomst, een andere waarheid. Jezus is de waarheid voor het christendom. De islam vertelt over diezelfde Jezus een andere waarheid.

Wat de vrijheid aangaat, theoloog Stefan Paas stelt in zijn boek Vrede stichten: ‘Mens en wereld kunnen slechts vrij zijn wanneer God de wereld zichzelf laat’. ‘Liefdevolle ruimte, dat is vrijheid.’ Als God alle vrijheid geeft aan mensen om Zijn geboden na te volgen of niet, dan doen navolgers van Christus er onverstandig aan deze vrijheid te beperken, voegt Wouter Beekers, directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie, eraan toe.

De Amerikaanse theoloog Matthew Kaemingk zegt het volgens Beekers zo: ‘God heeft diversiteit in deze wereld geschapen, een ontkenning daarvan is uiteindelijk een ontkenning van Zijn scheppingswerk. Het is uiteindelijk God die regeert. Alle menselijke pogingen om Zijn gezag op de overheid of andere mensen op te leggen zijn in essentie een ontkenning van de almacht van God.’

Misschien had inderdaad, zoals Leirens bepeinst, het christendom in haar cultuur moeten blijven en de andere culturen met rust moeten laten: als één van de culturele varianten van alle mogelijke religieuze ervaringen van de mensheid. Als andere religies en levensbeschouwingen dat relativisme dan ook hadden kunnen opbrengen, was er wellicht meer vrijheid en vrede geweest voor mensen wereldwijd.

Zie: De hedendaagse wereld begrijpen (4/10)

Illustr: loesje.nl
_{Update 04072025 (lay-out, links)}