Voor de PKN is van God getuigen best ongemakkelijk

Van filosoof en theoloog Tomáš Halík is de uitspraak: ‘De manier waarop iemand mens is, zegt meer over zijn geloof dan wat hij denkt en zegt over God’. In De namiddag van het christendom, waarnaar magazine Petrus verwijst, citeert Halík wat paus Franciscus zegt over God: ’Ik heb slechts één dogmatische zekerheid: God is aanwezig is ieders leven’.
Halík is opmerkelijk genoeg te vinden in Petrus, het magazine van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) waarin God slechts aanwezig blijkt in het christendom. Zegt dat meer over het christendom dan over God die immers ‘aanwezig is in ieders leven’? Het essay Getuigen: een ongemakkelijke opdracht? leest ongemakkelijk.

‘De Kerk moet vertrouwen op de kracht van God en er serieus rekening mee houden dat de Geest ook buiten de zichtbare grenzen van de Kerk werkzaam is’
(Tomáš Halík)

In het essay Getuigen: een ongemakkelijke opdracht? door Jedidja Harthoorn, hoofdredacteur van het magazine Petrus van de Protestantse Kerk Nederland (PKN), zegt Harthoorn dat ‘er genoeg theologen en gelovigen zijn die ervoor pleiten om het gesprek over het geloof bewust op te zoeken’. Om te getuigen. De nieuwe scriba van de PKN, dr. Kees van Ekris, kijkt in Petrus terug op de inzichten die dat getuigen hem hebben gebracht.

Geen dialogen
Opvallend in het gehele essay is dat er in Getuigen wel gesprekken zijn over geloof maar geen dialogen. Consequent zijn ze eenzijdig gericht tegen andersdenkenden en niet-gelovigen om te getuigen van het christelijke geloof. Van Ekris wil zijn mede-christenen vooral sterken in dat getuigen.

‘Ik gun christenen fierheid. Leven met een soort zelfvertrouwen: dit doet ertoe, wat wij geloven. Ten diepste heeft dat te maken met een ervaring van geluk: ik wil dit niet kwijt en ik gun het een ander ook. (…)   We moeten zó leren spreken over het christelijke geloof dat het mogelijk verstaanbaar is voor iemand die anders denkt.’
(Kees van Ekris in Petrus, Getuigen: een ongemakkelijke opdracht?)

Abraham
Het voelt ongemakkelijk dat niet-christelijke gelovigen en andersdenkenden blijkbaar christenen moeten worden (hen te ‘koloniseren’, zoals Tomáš Halík dat verwoordt). Heeft Van Ekris weleens geluisterd naar moslima’s die in steeds groteren getale in vooral dienstverlenende sectoren te zien zijn? Allemaal getuigen zij van hun geloof en velen maken dat zelfs fier zichtbaar met hun hoofddoek. Zij zijn, net als christenen, volgers van Abraham waarover Franciscus spreekt in een interview.

‘Abraham is op reis gegaan, zonder echt te weten waarnaartoe, louter op grond van geloof.(…) Ons leven wordt ons niet in de schoot geworpen als een operalibretto, waarin alles al vast staat. Ons leven is op weg zijn, wandelen, doen, zoeken, vinden enzovoort. We moeten dus binnenstappen in het avontuur van de zoektocht naar de ontmoeting, in het zich door God laten zoeken en het zich door God laten vinden’.
(Uit De namiddag van het christendom (2023), Tomáš Halík – in Interview Antonio Spadaro S.J. met paus Franciscus (1938 – 2025)


Het ☧-teken, een belangrijk symbool in de protestantse beeldtaal

‘Als de Kerk haar grenzen wil overschrijden en alle mensen wil dienen, dan moet haar dienst verbonden zijn met respect voor het anders-zijn en de vrijheid van hen tot wie ze zich richt. Ze moet ontdaan zijn van de intentie om iedereen in haar gelederen te trekken en de controle over hen te krijgen, hen te ‘koloniseren’. Ze moet vertrouwen op de kracht van God en er serieus rekening mee houden dat de Geest ook buiten de zichtbare grenzen van de Kerk werkzaam is.’
(Uit De namiddag van het christendom (2023), Tomáš Halík)

Anders-zijn
Moslima Saïda bijvoorbeeld. Zij begon als schoonmaakster in een ziekenhuis en werkte daar uiteindelijk als gediplomeerd islamitisch geestelijk verzorger. Als moslim staat zij volledig open voor andersdenkenden, werkt aan de samenleving met iedereen die er ook voor de ander is, en toont de kracht en de wil om samen te werken met mensen met uiteenlopende levensbeschouwingen.


“joods-christelijke beschaving’, dat doet de geschiedenis geen recht.
De islam hoort al eeuwen bij Nederland.’
(Religiewetenschapper en filosoof Kamel Essabane, in deKanttekening)

Moslimgemeenschap
Ook is het waardevol om kennis te nemen van ‘Verhalen van de Nederlandse moslimgemeenschap die lang onderbelicht zijn gebleven, maar onmiskenbaar deel uitmaken van ons gezamenlijke verleden’. De tentoonstelling Wij zijn hier liet de afgelopen maanden juist zien hoe moslims, generatie op generatie, een fiere rol spelen in het maatschappelijke, culturele en religieuze landschap van Nederland. Soms zichtbaar, vaak op de achtergrond, maar altijd aanwezig.

Zonde
Interessant en spiritueel is de omschrijving die scriba Van Ekris geeft aan het begrip ‘zonde’, een nogal zwaar beladen term in het christendom dat nog altijd angst zaait door dreigend vagevuur en hel. Van Ekris over ‘zonde’:

‘Als je zonde omschrijft als een vreemde ontwrichtende kracht in jezelf die dingen stuk kan maken, wordt dat door veel mensen herkend. Het helpt als je voor dat soort ervaringen taal kunt aanreiken.’
(Kees van Ekris in Petrus, Getuigen: een ongemakkelijke opdracht?)


Scriba PKN Kees van Ekris

‘Iets van God ontdekken’
Voor Van Ekris ontstaat in contact met de ander een ‘heel betekenisvol gesprek’. Maar ook dan wordt er niet aan die ander gevraagd: “Vertel jij eens over de betekenis van jouw geloof?” Terwijl Harthoorn toch zo mooi schrijft:

‘Mensen kunnen blijkbaar op allerlei manieren geraakt worden door iets wat met God en geloof te maken heeft. Woorden en daden, het gewone en het heilige, stilte en muziek – misschien is de hele breedte van de menselijke ervaring wel nodig om iets van God te kunnen ontdekken en van die ervaring te leren.’
(Jedidja Harthoorn in Petrus, Getuigen: een ongemakkelijke opdracht?)

Paus Franciscus
Saïda, ook geraakt door God, heeft dit al lang geleden geleerd. Zij kent de kern van de Abrahamitische godsdiensten waarnaar paus Franciscus verwijst: joden, christenen en moslims hebben dezelfde God. En vol vertrouwen brengt de geestelijk verzorger dat in de praktijk.

Getuigen van God
Door te getuigen, bevestig je je persoonlijke ervaringen van je geloof als waarheid. Een ongemakkelijke opdracht als je slechts van je eigen godsdienst kan getuigen en niet van God.

Bronnen:
 Jedidja Harthoorn
* Magazine Petrus, Nr 30 – Getuigen: een ongemakkelijke opdracht? (Jedidja Harthoorn) – “Al zo’n 200.000 Nederlanders krijgen het christelijk magazine Petrus [4x per jaar gratis] in de brievenbus.” (Petrus)
Saïda
*Academie voor Geesteswetenschappen, Saïda, van schoonmaakster tot islamitisch geestelijk verzorger – Jeroen Jeroense & Trijnie Nielen-Rosier (Boekrecensie: Paul Delfgaauw)

*Wij zijn hier – Een gedeeld verleden, moslims vertellen – Tentoonstelling in de Openbare Bibliotheek Amsterdam, Oosterdok (14 juni – 6 september 2025)
* De namiddag van het christendom – op weg naar een nieuw tijdperk (Tomáš Halík, Kokboekencentrum Uitgevers) – Opgedragen aan paus Franciscus, met eerbied en dankbaarheid)
*deKanttekening: Het Moslim Archief wil The Black Archives achterna: ‘Groepen bij elkaar brengen’ (Historicus en journalist Ewout Klei)

Beeld: PKN
Het ☧-teken: Petrus / De Glashut +Designer
Foto joods-christelijke beschaving: Universiteit Utrecht
Foto Van Ekris: AD / ANP

Generale Synode PKN vergadert over afschaffen hel


Daaf Bokhout, rechtskundig adviseur en bestuurslid van de Protestantse Kerk, beweegt al jaren hemel en aarde om de hel af te schaffen. Volgens Bokhout wordt Gods woord verminkt en heeft iedereen recht op een ‘hemelticket’. God vergeeft vele malen en vergeet zelfs de zonden.
Dat staat in de Bijbel. Bokhout zegt daarom tegen de PKN: ‘Schaf die angstaanjagende hel af’.

Vergaderen over het afschaffen van de hel. Dat is aan God, zou je zeggen. Het is blijkbaar ook aan de Generale Synode van de PKN. Die kan zaterdag de hel opdoeken. Dat doet de PKN natuurlijk niet: dan valt een bouwsteen van het christendom donderend om. Niet langer hoef je dan religieus te zijn en God iedere zondag te dienen. Je kunt rustig en ontspannen leven, want de hel bestaat niet en automagisch kom je in de hemel.
Zo eenvoudig ligt het niet. Toch zegt Bokhout, de Bijbel citerend:

‘Mijn kinderen, ik schrijf u dit, om u te helpen niet te zondigen. Mocht een van u toch zondigen, weet dan dat we bij de Vader iemand hebben die voor ons pleit en die rechtvaardig is: Jezus Christus. Hij, ja hij, is het boeteoffer voor onze zonden, en niet alleen voor die van ons, maar voor die van de hele wereld.’ 

Van de hele wereld dus. Op zijn site geeft Bokhout vele Bijbelcitaten die het bestaan van een hel uitsluiten. Op basis daarvan stelt hij dat alle mensen zonder zonde zijn. De hel is niet eens nodig. Daarom wil hij dat de kerk een verklaring opstelt waarin staat dat God iedereen vergeeft. Voor zichzelf heeft Bokhout de hel veertig jaar geleden al afgeschaft: ‘Weer een angst minder.’

‘Na lezing van voormelde Bijbelteksten kan ik niet anders concluderen dan dat de kerken die de NGB (Nederlandse Geloofbelijdenis, pd) nog steeds hanteren als de grondslag van hun geloof de Blijde Boodschap die voor alle mensen bestemd is, dus Gods Woord hebben verminkt. Dat heeft tot gevolg dat die kerken weigeren te erkennen dat héél de mensheid gereinigd is van haar zonden. Zij ontzeggen een groot deel van de mensen uitzicht op een leven in het hiernamaals door hen voor te houden dat zij tot in der eeuwigheid zullen lijden in een hel. Daardoor zijn vele personen neerslachtig (geworden) en hebben als het ware geen leven vóór de dood. Het vooruitzicht op een hemel wordt hun zo ontnomen.’ 

Vandaag tot en met zondag komt de PKN-synode bijeen in Lunteren. De behandeling van het proces (Gravamen-Bokhout) is gepland op zaterdag 10 november tussen 8.45 en 11.00 uur. De leden van die synode krijgen een rapport van 51 pagina’s. Volgens Bokhout (foto: Twitter) is het verslag van  twee hoorzittingen enorm verkort, verminkt en als
het ware ‘hervormd’ uitgeprint: ‘In het rapport is weloverwogen gelogen.’

Volgens de PKN is het Laatste Oordeel als troost bedoeld:

‘Alle eeuwen door is het voor de verschopten en machtelozen een troost geweest te weten dat hun ooit recht gedaan zal worden, hoewel zij daarvan in dit aards bestaan nooit een glimp zullen hebben gezien. Ook voor de opstellers van de NGB was de zekerheid van een laatste oordeel, waarbij recht gedaan zou worden aan allen die onder verdrukking en onrecht geleefd hebben, een rijke troost. Wereldwijd zijn er ook vandaag de dag nog heel veel mensen die leven bij die troost. De kerk deelt met hen die troost.’ 

Uit het rapport van de commissie Gravamen Bokhout:

‘Het gravamen van broeder Bokhout richt tegen de Nederlandse Geloofsbelijdenis – en in het bijzonder tegen artikel 37 daarvan – vanwege het angstaanjagende en huiveringwekkende uitzicht dat zijns inziens beschreven wordt voor de miljarden mensen die veroordeeld zullen worden tot het eeuwige vuur. Broeder Bokhout betreurt het dat de Nederlandse Geloofsbelijdenis niet eerder is afgeschaft door een Synode, maar pleit nu voor een aanvullende verklaring van de Protestantse Kerk in Nederland. Daarin zou op grond van Psalm 65:1-4 en 1 Joh. 2:2, geciteerd uit de Groot Nieuws Bijbel, moeten worden afgekondigd en gepubliceerd dat God elk mens vergeeft en dat iedereen naar de hemel gaat.’

Het rapport van de commissie komt na 51 bladzijden echter tot het volgende advies:

‘Alles afwegende, komt de commissie tot het advies aan de Generale Synode om het gravamen als niet gegrond in de Heilige Schrift, af te wijzen.’

Zonde. Maar het is de commissie natuurlijk bij voorbaat al vergeven, als Bokhout consequent doorredeneert, ook dat liegen. Ze zullen er later in de hemel, waar iedereen elkaar dus weer ontmoet, uitgebreid over hebben,
bij een goed glas. En dan voor eeuwig genieten van een leven zonder gravamens, synodes en andere vervelende zaken.

De synode is hier rechtstreeks te volgen. 

Zie: Website Daaf Bokhout

en: Rapport commissie Gravamen Bokhout

en: ‘Schaf die angstaanjagende hel af’
(Trouw – alleen voor abonnees)

Gerelateerd: De hel is een absurd religieus concept 

Illustr: Giotto – Het laatste oordeel (detail)

Euthanasie en kerkelijke uitvaart in je zorgverzekering?


Huisarts Anneke van der Werff-Verbraak zegt in een artikel over euthanasie dat dit volgens het kerkelijk wetboek onder geen enkele voorwaarde toegestaan is. Volgens het kerkelijk wetboek mag er dan geen kerkelijke uitvaart plaatsvinden. De bisschoppen hadden volgens haar ongelijk dat ‘onder bepaalde omstandigheden een kerkelijke uitvaart toch mogelijk moet zijn’. De bisschoppen noemde als omstandigheden: ‘als de euthanasie is ingegeven door emoties, angst en stress is de innerlijke vrijheid beperkt en de toerekenbaarheid verminderd’.

Volgens de Nederlandse wetgeving is euthanasie pas toegestaan als voldaan is aan de zorgvuldigheidseisen. Het verzoek moet bijvoorbeeld vrijwillig en weloverwogen zijn; je moet eerst uitzichtloos en ondraaglijk lijden; je moet door je arts ingelicht worden over je ziekte en prognose; er moet geen andere redelijke oplossing zijn; een andere onafhankelijke arts moet meedenken en uiteindelijk moet het levenseinde medisch zorgvuldig geregeld worden.

Euthanasie moet je direct regelen als je meerderjarig wordt, dan ben je hopelijk in staat om alvast vrijwillig en weloverwogen voor euthanasie te kiezen, als je dus nog toerekenbaar bent. Als huisarts moet je dan iemand kiezen die niet principieel tegen euthanasie is. Van de KNMG zijn huisartsen verplicht om in een vroeg stadium aan patiënten kenbaar te maken hoe hun standpunt over euthanasie is, en te helpen zoeken naar een andere arts die niet ‘tegen’ is.

Maar nu nog die kerkelijke uitvaart
Als je na je euthanasie een kerkelijke uitvaart wil, ligt dat dus moeilijker. Dan kom je er niet met je zorgverzekering. De kerk weigert die uitvaart.
Misschien moet er een Nieuwe Zorgverzekering komen. Een die samenwerkt met de juiste artsen en verlichte geestelijken.
Kan er niet een kerkgenootschap opstaan die ondanks euthanasie wel kerkelijke uitvaarten verzorgt? Niets voor de PKN? Dan hoeven bijvoorbeeld in Den Haag die zeven kerken misschien niet te sluiten. Wordt er zelfs voorkomen dat er op die kerken euthanasie gepleegd wordt. 😉
Als er bijtijds zorgvuldige afwegingen en goede afspraken gemaakt worden over je sterven, dan kan er toch niets meer tegen zijn om je rustig over te geven aan je euthanasie als dat moment daar is? With God on your side?

Uitzichtloos en ondraaglijk lijden
God heeft de mens het leven geschonken, en artsen kunnen dat eindeloos rekken, tot je er gek van wordt of bij neervalt. God kan nooit willen dat je uitzichtloos en ondraaglijk lijdt. Stel dat we straks tweehonderd jaar kunnen worden en je moet honderd jaar ervan op bed liggen, gekluisterd aan allerlei machines die je koste wat kost in leven houden, stapels medicijnen moet slikken of per infuus toegediend krijgt, eeuwig aan de morfine, een leven, vele malen minder nog dan een plant. Want dat in de toekomst artsen het leven steeds verder zullen kunnen rekken, dat is zeker.
Dan is het goed dat er euthanasie is.
Goddank.

Illustr: radiolorali.be