‘Filosofie heeft mijn leven gered’

Een revolutie in de filosofie. – ‘Filosoof Jules Evans kwam in aanraking met de stoïcijnse filosofie toen hij afkickte van zijn verslaving aan verdovende middelen. Volgens hem is de stoïcijnse filosofie van grote therapeutische waarde.’ – Aldus Filosofie Magazine. Evans en classicus Anton van Hooff vertellen op maandag 29 oktober in de Rode Hoed over de waarde van de Stoa voor het dagelijks leven.

Jules Evans schreef het boek Filosofie voor het leven En andere gevaarlijke situaties, dat deze maand verscheen. Op de middelbare school gebruikte Jules Evans nogal wat partydrugs. Hij werd er erg angstig van. De filosofie redde hem echter uit zijn emotionele crisis. Evans raakte gefascineerd door de filosofen uit de Oudheid, vooral door hoe ze ons vandaag de dag nog steeds kunnen helpen. Hij sprak met soldaten, psychologen, gangsters, astronauten en anarchisten en ontdekte hoe mensen filosofie gebruiken om hun leven te verbeteren.

‘Zodra de avond valt, keer ik terug naar huis en ga naar mijn studeervertrek. Op de drempel doe ik mijn modderige, bezwete werkkleding uit en trek het tenue aan voor hof en paleis. In deze plechtige dracht betreed ik de klassieke hoven van de oude denkers, die mij verwelkomen. Daar smaak ik het voedsel dat uitsluitend voor mij bestemd is en waar ik voor werd geboren. Ik neem de vrijheid tot hen te spreken en te vragen naar de beweegredenen voor hun handelen, en zij staan mij welwillend te woord. En gedurende het tijdsbestek van vier uur vergeet ik de wereld, laat ergernissen achter me, ben niet langer bevreesd voor armoede en sidder niet meer voor de dood… (Niccolò Machiavelli – motto in het boek van Evans)

Classicus Anton van Hooff, auteur van een biografie over Marcus Aurelius, was in zijn jeugd ook zeer gegrepen door de Stoa maar kreeg op latere leeftijd bedenkingen bij de stoïcijnse onthechting. Zijn de inzichten uit de klassieke filosofie heilzaam voor onze geestelijke gezondheid? Moeten we allemaal zelf stoïcijn willen worden?

Jules Evans (foto: philosophyforlife.org) is misschien briljant, misschien een voorbijganger in de filosofie, maar zijn nieuwe boek is in ieder geval toegankelijk, doordacht én een aanrader. En zeker een revolutie in de filosofie. Voor hem is de antieke filosofie de ultieme bron voor eigentijdse zelfhulp. Jules is een jong filosofisch talent. Met name omdat hij filosofie met psychologie combineert. Een spannende ervaring. Jules gebruikte vroeger geregeld verdovende middelen. Toen dit uit de hand liep, en hij ging afkicken kwam hij in aanraking met filosofie. Filosofie heeft mijn leven gered, zo zegt hij zelf. (inspirerendleven.nl)

Wat heb je aan filosofie bij geestelijke nood
STOÏCIJNSE FILOSOFIE ALS THERAPIE?
Jules Evans & Anton van Hooff
Filosofie in de Rode Hoed 29 oktober, aanvang: 20.00 uur, Rode Hoed Keizersgracht 102, Amsterdam. www.rodehoed.nl

Mijn opvattingen waren onbewuste, niet-getoetste gedachten. Ik leerde hoe ik ze kon toetsen, hoe ik ze tegen het licht van het kritisch denken kon houden om te zien of ze standhielden. Ik leerde tegen mezelf zeggen: ‘Waarom zou iedereen een positieve indruk van mij moeten hebben? Is dat realistisch? Misschien kan ik mezelf accepteren en mezelf aardig vinden, ook al zijn er mensen die daar anders over denken.’ (Uit: Filosofie voor het leven en andere gevaarlijke situaties)

Anton van Hooff (1943) (foto amboanthos.nl) was tot 2008 hoofddocent klassieke geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij publiceerde onder andere over Caesar, Polybius, banditisme, Spartacus en zelfdoding in de Oudheid. Hij schrijft voor diverse kranten en tijdschriften, en hij geeft lezingen over onderwerpen uit de klassieke geschiedenis. Sinds zijn pensionering doceert hij klassieke talen aan het Stedelijk Gymnasium Nijmegen.

Filosofie voor het leven En andere gevaarlijke situaties
Jules Evans | ISBN 9789025901752
Uitgeverij Ten Have | oktober 2012 | € 19,95

Foto: Locatie: Nieuwe Keizersgracht 1a (inspirerendleven.nl)

Godsargument: dwaasheid van een hogere orde?

‘Laat de christelijke godsdienstfilosoof maar de studeerkamer uitkomen en aan een gewone sterveling uitleggen waarom de kruisiging van Jezus redelijk of logisch is. Die fundering van de ‘persoonlijke eerste oorzaak’ komt dan later wel. Het is dwaasheid van een hogere orde.’ Dit stelt Paul Koster, post-doc onderzoeker aan de afdeling Ruimtelijke Economie van de Vrije Universiteit in Amsterdam, in zijn reactie op de God van de filosofen, waarover Jeroen de Ridder eerder schreef.

‘Alsof God te vinden is in een studeerkamer. Ik denk dus dat het weinig met het christelijk geloven te maken heeft, omdat daar altijd gepoogd wordt de koppeling met het echte leven te maken. Voor christenen lijkt me de praktijk van goedheid en genade ontvangen en doorgeven dan ook tot zeven-maal-zeventig-maal praktischer en dus relevanter.’

Volgens Koster zijn godsargumenten niet nuttig en niet noodzakelijk voor de meeste gelovige christenen en zijn ze niet praktisch relevant. Dat schrijft hij in het blog Rol god van de filosofen uitgespeeld. Hij mist de koppeling met het echte leven. Aanvaarding van de orthodoxe belijdenissen kan je volgens hem niet koppelen aan de godsdienstfilosofische benadering. Bovendien:

‘De filosoof presenteert het godsbewijs als ‘objectief’ terwijl het zijn eigen geloofsconstruct is, gebaseerd op allerlei aannames over hoe kennis (over een god) te verkrijgen zou zijn. Als het godsargument een geloofsuitspraak is, waarom is het dan nodig om de uitspraak ‘God bestaat’ te vervangen door andere onzingbare constructen die hetzelfde proberen te zeggen?’

Koster (foto: G&W) heeft liever dat de christelijke godsdienstfilosoof uitlegt waarom de kruisiging van Jezus redelijk of logisch is.
Filosoof Søren Kierkegaard had bijvoorbeeld het lef om te schrijven over het verhaal van de gelovige (bijna) moordenaar Abraham die zijn zoon moest offeren, aldus Koster.

‘Die fundering van de ‘persoonlijke eerste oorzaak’ komt dan later wel. Het is dwaasheid van een hogere orde.’

Zie: Rol god van de filosofen is uitgespeeld

en: Eerherstel voor de god van de filosofen

Gerelateerd: Abraham wìst dat God zijn zoon Isaak niet zou opeisen

Illustr. Spinoza (geschiedenis24.nl)

De filosofen hebben hun eigen God

‘Met filosofische argumenten kun je alleen aannemelijk maken dat er een God bestaat, maar daarmee heb je nog niet laten zien dat God
ook de eigenschappen heeft waar het in de Bijbel echt om draait.’ Desondanks verdient de God van de filosofen rehabilitatie, vindt universitair docent aan de VU, Jeroen de Ridder, in het artikel
‘Eerherstel voor de God van de filosofen’.

Ik ken de God van het christendom, de God van de islam, de God van het Jodendom. Nou ja, kennen, van naam dan. Allemaal Goden die net een tikkie anders zijn of volgens sommigen compleet van elkaar verschillen. De God van de filosofen – welke eigenlijk, want daar zijn er ook heel wat van – wint de laatste tijd aan populariteit, wellicht omdat Hij bewezen wordt, althans beargumenteerd. Maar volgens De Ridder is het opvallend dat ook gelovige christenen weinig op te hebben met de God van de filosofen.

‘Het bezwaar zou dan kunnen luiden dat filosofische argumenten de belangrijkste eigenschappen van God negeren. Of dat je met filosofische argumenten alleen aannemelijk kunt maken dat er een God bestaat, maar dat je daarmee nog niet hebt laten zien dat God ook de eigenschappen heeft waar het in de Bijbel echt om draait.’

De Ridder, columnist voor Geloof & Wetenschap, zegt dat in de Bijbel heel andere kenmerken van God naar voren komen dan bij de abstracte eigenschappen die de filosofie biedt, zoals ‘datgene groter dan welk niets gedacht kan worden’, ‘almachtig, alwetend en algoed persoonlijk wezen’ of ‘persoonlijke eerste oorzaak’. Dat zou ook een bezwaar kunnen zijn.

‘Misschien is het filosofische beroepsdeformatie, maar ik zie hier ook weinig in. Dingen en personen hebben allerlei eigenschappen en die kun je op verschillende abstractieniveaus beschrijven.(…) Dat een filosoof sommige eigenschappen van God ongenoemd laat, betekent niet dat hij ontkent dat ze er zijn of dat hij ze onbelangrijk vindt.’

De Ridder maakt zijn ‘filosofische geloof’ in zijn artikel op een leuke manier persoonlijk en zegt dat er één Jeroen is die je op verschillende manieren kunt omschrijven, afhankelijk van wat je wil zeggen. Ook de uitsmijter onder het kopje ‘Smaak of fatsoen’ is aardig:

‘Als iemand het bestaan van je partner in twijfel trekt en je kunt hem of haar niet direct zelf erbij halen, dan is het toch een goed idee om bijvoorbeeld belastingpapieren waar jullie beider namen op staan als argument in te brengen?’

Dr. ir. Jeroen de Ridder (foto VU)

NWO Veni onderzoeker en universitair docent aan de Faculteit der Wijsbegeerte van de Vrije Universiteit.
Zijn interesses liggen op het gebied van de wetenschapsfilosofie, epistemologie, metafysica, techniekfilosofie en godsdienstfilosofie.

Zie: ‘Eerherstel voor de God van de filosofen’
(Geloof & Wetenschap)

Illustr: forum.fok.nl (lurf_doctor)

Een mens is ook maar een computer

Een boeiend betoog van een filosoof die zich verschuilt achter het pseudoniem ‘Kweetal’, in het blog ‘Wereldvreemd’. Als rechtgeaard filosoof zegt hij natuurlijk direct ook dat mensen en computers niet te vergelijken zijn. Hij schrijft dit in het artikel ‘Het draait om de mens’ op het Filosofieblog. ‘Is het verschil tussen mens en computer essentieel of gradueel?’ vraagt Kweetal zich af.

‘Over die vraag wordt door verschillende mensen heftig gestreden. Je hebt daarbij twee strikt gescheiden overtuigingen: een mens is ook maar een computer, en: mensen en computers zijn niet te vergelijken. Maar heeft die discussie wel enige zin? Is een dergelijk metafysisch onderscheid wel van belang om het menselijke gedrag te begrijpen?’

Kweetal zegt in zijn honderdste blog enigszins cynisch dat fysici alleen de werking van de natuurkrachten kennen en de gevolgen die ze hebben. ‘En dan noemen ze de theorie die die natuurkrachten beschrijft de ‘Theorie van alles’.’

‘Maar met die theorie valt niet alles te verklaren. Probeer maar eens, uitsluitend vanuit de natuurkrachten, deze tekens op het beeldscherm te verklaren en het effect dat die op de lezer hebben. Probeer maar eens dat beeldscherm zelf te verklaren, enkel vanuit die natuurkrachten. Je kunt wel verklaren hoe dat beeldscherm tot stand komt, en hoe die tekentjes erop verschijnen, al is dat ook al behoorlijk ingewikkeld. Maar je kunt niet verklaren waarom dat beeldscherm bestaat en waarom daar tekentjes op moeten verschijnen. Als je zoiets zou moeten voorspellen, enkel gebruik makend van natuurkrachten, en enkel uitgaande van het bestaan van de aarde ten tijde van het ontstaan van de mensheid, zou dat je nooit lukken.’

Een betoog van Kweetal (foto Filosofieblog) om over na en door te denken. En te concluderen dat er nog lang geen theorie van alles is. Want alles kennen we niet. Alles kunnen we ook niet kennen met ons beperkte verstand. Er is veel meer dan alles. Wie weet hoeveel we niet waarnemen en dus niet kunnen kennen. En hoe vaak we elkáár niet eens snappen, en dat blijkt weer uit de uitgebreide discussie die zich voltrekt onder het blog…

‘En toch zijn er geleerden die zeggen dat we niet meer zijn dan ons brein, en dat we geen vrije wil kunnen hebben. Dat zijn geleerden die denken dat we de wereld vanuit de natuurkrachten moeten kunnen begrijpen. Ze denken dat we ooit volledig zullen kunnen beschrijven hoe de elementaire deeltjes atomen maken, hoe die atomen zich tot moleculen samenvoegen, hoe die moleculen samen biologische cellen vormen, hoe die biologische cellen zich aaneen klonteren tot organismen, en hoe zulke organismen zodanig georganiseerd raken dat ze over intelligentie en zelfbewustzijn beschikken.’

Lees meer en verder: Het draait om de mens (Filosofieblog)

Foto: Einstein – de bedenker van de relativiteit en een van de eersten die hard naar een moderne theorie-van-alles zocht.
(noorderlicht – wetenschap24.nl)

In onderstaand filmpje nemen vier vooraanstaande onderzoekers je mee, van de aarde via zon en maan tot aan exoplaneten buiten ons eigen Melkwegstelsel, op weg naar een Theorie van Alles.
(Studium Generale Universiteit Utrecht)

Is God een illusie als je het mechanisme achter geloof in God snapt?

God bestaat helemaal niet, vindt Volkskrants wetenschapsjournalist Maarten Keulemans, in een reactie op het artikel ‘Over wat God gemeen lijkt te hebben met Maarten Keulemans of andersom’. Het is volgens hem maar een cultureel fenomeen, een menselijk verzinsel: ‘Een belangrijke evolutionaire aanpassing, waarschijnlijk: door het onstoffelijke te bezielen, kregen onze voorvaderen meer culturele cohesie (ook na de dood!) en een snelweg om tradities te accumuleren.’

Hoe Twitter tot een blog leidt waarop vervolgens weer een boeiende discussie wordt gevoerd met reacties van onder meer initiatiefnemer theoloog / godsdienstfilosoof Taede A. Smedes en Maarten Keulemans. En dat allemaal dus als gevolg van een twee(t)gesprek tussen Keulemans en wetenschapshistoricus / -filosoof Jeroen Schreurs (foto Twitter) met als uiteindelijke vraag van Smedes op zijn blog of het klopt dat God een illusie is als je het mechanisme achter geloof in God snapt.

Volgens Smedes maakt Keulemans op Twitter een interessante gevolgtrekking, die intuïtief nogal aantrekkelijk aandoet en je regelmatig bij (andere) atheïsten tegenkomt: ‘Maar op het moment dat je het mechanisme snapt, is het fenomeen getransformeerd. Trek de baard weg v sinterklaas en hij blijkt een acteur. Dat is precies wat wetenschap met god heeft gedaan: blijkt een verzinseltje’. Smedes:

Het is een veelgehoorde claim: de CSR (cognitive science of religion) legt de mechanismes bloot die ten grondslag liggen aan het geloven in God, en daarmee is God een illusie geworden. De CSR bestrijdt dus niet direct het bestaan van God, maar ondermijnt de geloofwaardigheid van het bestaan van God door de mechanismen van godsgeloof bloot te leggen. Maar volgt die conclusie wel werkelijk uit de CSR?

Smedes (foto Gravatar) geeft een prachtige metafoor van een illusie door middel van een stok die in het water steekt. De stok lijkt geknakt, maar is het niet. Hij vraagt zich vervolgens af hoe het met het geloof in God zit, wat daarvan de input is. Hij legt de werking van het mechanisme van theory of mind uit en ook de agency detection device. Deze twee mechanismen spelen volgens Smedes ook een grote rol in religie:

En wat te denken van onze medemensen? Want hier komt het samenspel van theory of mind en agency detection om de hoek kijken die ook zo’n cruciale rol in religie speelt. Als ik een tweet van Maarten Keulemans zie verschijnen, concludeert mijn agency detection device dat die tweet door iemand is getypt en online is geplaatst. Mijn theory of mind probeert vervolgens die tweet te duiden door te proberen te reconstrueren wat Maarten Keulemans bedoeld zou kunnen hebben. Ik begrijp het mechanisme. Is Maarten Keulemans dus een illusie?

Smedes zegt met enige ironie Keulemans nog nooit te hebben gesproken of ontmoet. Hij kent hem alleen van de tweets die hij schrijft:

En af en toe zie ik in de Volkskrant zijn naam onder of boven een stukje op een pagina staan. Er zijn mensen die beweren Maarten Keulemans wel eens te hebben ontmoet, maar dat is van horen zeggen. Maar al die gegevens doen mij wel vermoeden dat Maarten Keulemans bestaat. Maar ja, ik weet nu wat de cognitieve mechanismen zijn die ervoor zorgen dat ik denk dat Maarten Keulemans bestaat. Misschien is Maarten Keulemans dus een illusie.

Maar Keulemans (illustr. Twitter) is geen illusie. Hij lijkt echt te bestaan en vraagt zich in een van zijn reacties af waarom Tasmedes god toch zo krampachtig blijft verdedigen:

Je argumenten gaan heen om wat hier toch zo onderhand de elephant in the room is, Taede. Namelijk dat god gewoon niet bestaat! Met exact dezelfde bewijskracht waarmee we weten dat kaboutertjes niet bestaan, de bliksem niet door de dondergod Thor wordt geworpen en de aarde niet op 21 december 2012 wordt opgegeten door een kosmische panter.

Zie: Over wat God gemeen lijkt te hebben met Maarten Keulemans of andersom

en: Waarom de vergelijking tussen God en Sinterklaas mank gaat

UPGRADE: De discussie gaat voort: Is de bewijslast van de wetenschap tegen Gods bestaan doorslaggevend?

Illustr: Kanizsa’s driehoek: Verrassend is dat onze ogen (of beter: onze hersenen) er gelijk een illusoire figuur van maken. (zichtopzien.blogspot.com)