‘Kuitert lichtte christelijk geloof tot in al zijn uithoeken door’

Dr._H.M._Kuitert1969wikipedia (1)

‘Geloven is geen slikken of stikken. En dit is precies waarom Kuitert zo belangrijk is.’ Dit zegt hoogleraar geschiedenis van het christendom en hoogleraar wijsbegeerte, Arie L. Molendijk in Kuitert: een onafwendbare inhaalmanoeuvre, in de paper Harry Kuitert, zijn theologie en de samenleving. ‘Als je een uiterst pretentieus geloofssysteem zoals het christendom hebt, dan zul je dat als wetenschappelijk theoloog moeten uitleggen. Getuigen alleen is niet genoeg. Verantwoording is dus cruciaal. Dat te doen en daar je levenswerk van te maken is geen geringe opgave.’

Al heeft Kuitert dan mijns inziens ongelijk als hij stelt dat de mens ‘ongeneeslijk religieus’ is, toch bestaan er veel mensen met een sensibiliteit voor het transcendente – een sensibiliteit die zeer goed door godsdienstige tradities gevoed kan worden.’

In de herinnering van Molendijk was er sprake van een grote mate van waardering voor het ‘intellectuele niveau’ van Kuitert. Hier werd geargumenteerd, en niet slechts geponeerd, of nog erger getuigd van eigen overtuigingen. Met name in zijn eigen vakgroep Godsdienstwijsbegeerte en Ethiek werd dit hogelijk gewaardeerd. Zij hadden het idee dat aan de VU op een bepaalde manier een geestverwant sprak en prefereerden Kuiterts stijl van denken boven de cryptotheologie die de Utrechtse godsdienstwijsgeren praktiseerden.

Hij [Kuitert, PD] verschool zich niet achter ontoetsbare openbaringsclaims, maar argumenteerde op grond van algemeen inzichtelijke uitgangspunten.’

Molendijk vond het opvallend hoe subtiel Kuitert vaak te werk ging, en vindt dat dit misschien moeilijk te begrijpen is voor degenen die hem als de grote afbreker zien, maar Molendijk zag vooral ‘de niet aflatende moeite en zorg en energie die Kuitert erin gestoken heeft om het christelijk geloof tot in al zijn uithoeken te doorlichten.’

In Trouw van 11 oktober 2011 werd onder de kop ‘Harry Kuitert is echt passé’ gerapporteerd dat jonge theologen Kuitert niet meer spannend en vernieuwend vinden. ‘Die afrekentheologie, dat hoeven wij niet meer’. Dat lijkt mij te gemakkelijk.’

Volgens Molendijk mag er een element van waarheid in deze wijsneuzerige kritiek zitten, maar doet zij geen recht aan de betekenis van Kuitert. Ook al worden zijn boeken niet meer herdrukt, dat wil niet zeggen dat zijn gedachtegoed of de lange denkweg die hij heeft afgelegd niet meer relevant zijn.

De kerkelijke officials houden niet van dwarsliggers. In de nieuw gevormde Protestantse Kerk in Nederland lijkt een soort van nieuwe, parmantige orthodoxie de boventoon te vormen. Een orthodoxie – of wat daar voor doorgaat – die het heel goed met zichzelf getroffen heeft. Kritisch zelfbewustzijn lijkt daar bepaald geen deugd. De vraag die kritische ouders zich vandaag de dag weer moet stellen is: ‘moet ik mijn kinderen aan zo’n kerk blootstellen’? In die zin is een denken à la Kuitert zeker niet passé – of pessimistischer gedacht: zou dat niet moeten zijn.

Zie: Een VU-theoloog die verder keek: Harry Kuitert, zijn theologie en de samenleving, redactie Ab Flipse (academia-edu, 2017) In deze bundel zijn ook artikelen te vinden van Fred van Lieburg – Inleiding: een godgeleerde verrekijker; Petra Pronk – Harry Kuitert: de man met de loep; George Harinck – Vrijheid van dwang; Alain Verheij – Het hellend vlak: voor ons was Kuitert de duivel; Désanne van Brederode – Wie zegt dat al het spreken van beneden komt? Over inspiratie als godsgeschenk, en Maarten Wisse – Hoe we van ons Kuitert-complex afkomen.

Foto: Kuitert in 1969 (Jac. de Nijs (Anefo) – Nationaal Archief, via Wikipedia)

Mariska Orbán ‘de allergrootste verketteraar van het christendom’


De mediaoptredens van Mariska Orbán (hoofdredacteur Katholiek Nieuwsblad) hebben volgens de redacteur Nieuwe Media van de IKON, Guido Attema, meer kapot gemaakt dan in het komende jaar ooit kan worden hersteld. Natuurlijk doet de jarenlange misbruikaffaire de status van de kerk geen goed, maar het is met name de repliek van Mariska Orbán ten aanzien van deze kwestie die het geloof in het christendom de das omdoet.

Dit komt niet zozeer door haar talent om iedere vraag te omzeilen en te beantwoorden met een incoherent verhaal, gepaard gaande met veel gestotter. Het is veel meer haar orthodoxe geluid dat het nekschot geeft. Haar achterban zal smullen van de rooms-katholieke boodschap dat condooms verboden zijn en homoseksualiteit bedwongen dient te worden. En op hun beurt vinden Pauw & Witteman het schitterend dat zij namens Orban kunnen etaleren hoe achterhaald het christendom is. Maar de rest van Nederland ziet een armoedige vrouw die in hun ogen de gehele kerk representeert. Het nadeel is namelijk dat naast de genuanceerde  en overtuigende Antoine Bodar bijna niemand anders uit de christelijke wereld krachtig in de media verschijnt. 

Attema zegt dat in het artikel De vrijzinnige kerk heeft prominenten nodig van IKON Kerknieuws en reageert hiermee op een eerder artikel in het Katholieke Nieuwsblad: Antichristelijke verhuftering media door Raymond Meijer. Volgens Meijer zijn Christenen vaak onderwerp van bespotting in de media. Bepaalde radio- en televisieprogramma’s maken zich hieraan regelmatig schuldig:

Christenen moeten zich weren tegen deze bespottingen. Wij moeten assertiever worden en de omroepen en hun redacties laten weten dat onbeschoftheden niet worden gewaardeerd. Het lijkt erop dat bij sommige omroepen geen zelfkritiek mogelijk is, omdat iedereen hetzelfde standpunt heeft. Er is sprake van geestelijke inteelt. Die moet worden doorbroken door scherp commentaar te leveren. Zelf ben ik verschillende malen met de pen ten strijde getrokken.

Attema als vrijzinnig denker trekt in zijn artikel ten strijde tegen orthodoxe figuren als Orbán en vindt de vrijzinnige opvatting van weldenkende christenen een gedachte waar velen naar smachten. De kerk zou meer personen naar voren moeten schuiven die op deze manier tegenwicht bieden aan de christelijke orthodoxen, die de kerk meer kwaad dan goed doen. Eigenlijk vindt hij, samen met predikante Abeltje Hoogenkamp, de God van de Bijbel een humanist.

– Ik vind het een voorbeeld van de strijd binnen religie ten voeten uit: orthodoxie versus vrijzinnigheid. En dan een vrijzinnigheid die neigt naar het humanisme, weliswaar met God, maar over Hem wordt dan alleen maar gefluisterd. Voor velen is dat een huiveringwekkende gedachte. Het blijft een eeuwige strijd: iedereen denkt te weten hoe God in elkaar zit, alleen Hij legt nog steeds niet exact uit hoe het zit. De vele heilige boeken vertellen allemaal wat anders en zijn vaak tegenstrijdig in zichzelf: een van de bronnen van de strijd.

Zolang niemand echt weet hoe of wat God precies is, kunnen we beter vrijzinnig in Hem geloven en ons niet vastpinnen op dogma’s die alleen maar strijd opleveren en ons juist verder voeren van God. Dat is ook wat de drijfveer is van spirituele mensen: wel God maar geen godsdienst.
Een vrije God voor vrij(zinnig)e mensen.

Zie: De vrijzinnige kerk heeft prominenten nodig

en: Antichristelijke verhuftering media

Foto: Mariska Orbán, Katholiek Nieuwsblad

‘Wie geen christen is, gaat naar de hel’


Je gelooft het niet, maar sommige mensen geloven dat nog steeds. ‘De meeste tijd hebben we besteed aan artikel 36,’ zegt Robert, een van de leerlingen van de school Guido de Brès in Rotterdam-Zuid. ‘De overheid draagt het zwaard, en moet alle valse godsdiensten weren en uitroeien. (…) Het is wel een taak van de overheid, vind ik. In Nederland gebeurt het nu niet, maar dat zou wel moeten.’ In het gesprek over valse godsdiensten noemen zij de vele godsdiensten in Nederland een probleem.

De Nederlandse geloofsbelijdenis, een van de oerdocumenten van het protestantisme in de polder, viert zijn 450ste verjaardag. Wie kent opsteller Guido de Brès en zijn opvattingen nog? ‘Valse godsdiensten kun je niet uitroeien, maar het is wel een mooi ideaal.’

Volgens Sijmen, van deze reformatorische school, zijn er niet genoeg christelijke politici om ‘valse godsdiensten’ te kunnen uitroeien. Robert: ‘En het gaat tegen de Grondwet in. Maar het is wel mijn ideaalbeeld.’ Als je het interview in Trouw van gisteren leest, waarin deze jongeren aan het woord komen, schrik je van de enge orthodoxie die in Nederland nog steeds rondwaart. Ook al zeggen de jongeren dat toepassen van het ‘weren en uitroeien’ niet de bedoeling was…

Robert: ‘Je kunt moslims nu niet verbieden moslim te zijn.’ Sijmen: ‘Maar het blijft een mooi ideaal.’

Zie: Hier weten ze nog wie Guido was – Trouw 

Illustr: De Brès en de Nederlandse Geloofsbelijdenis.