Want wie is er nou geen Vreemdeling?

De Vreemdeling breekt in ons leven in, provoceert en irriteert. Filosoof, religiewetenschapper en theoloog Laurens Ten Kate zegt: ‘De stem van de vreemdeling spreekt blijkbaar niet vanzelf, en haar horen, naar haar luisteren, brengt mensen in verlegenheid. Hoort die verlegenheid bij onze ‘wereldtijd’? Recentelijk, of al heel lang? Die vragen wil ik onderzoeken, in gesprek met vele denkers die al met zo’n onderzoek begonnen zijn.’
– Beschouwing van het boek Wereldtijd van Laurens ten Kate door gastblogger Rudi Holzhauer, Erasmus School of Law, retired.

‘De stem van de vreemdeling spreekt blijkbaar niet vanzelf, en haar horen, naar haar luisteren, brengt mensen in verlegenheid. Hoort die verlegenheid bij onze ‘wereldtijd’? Recentelijk, of al heel lang?’
(Laurens ten Kate)

Vreemd vooraf, met ook wat verbinding.
Vreemde Vrijheid was de titel van de oratie van Laurens ten Kate (Universiteit voor Humanistiek Utrecht – UvH) in 2016. Ik zat daar toen in de zaal. Ik volgde alles aandachtig, ik kon alles ook goed volgen, maar doordringen deed het allemaal pas veel later.
Dat is voor mij Laurens ten Kate. Wat hij wil overbrengen is zo groot dat er eigenlijk geen woorden voor zijn. Waarbij het woord ‘vreemd’ veel gebruikt wordt (door hem). Ik lees nu UvH als ‘Universeel vreemde Herkomst’.

‘De vreemdeling’
Wereldtijd is ook zo’n woord en zo’n boek. Het is in beginsel niet te vatten. ‘Vreemd’ krijgt hier invulling als ‘de vreemdeling’. Waarbij Ten Kate vanuit zijn achtergronden de relatie tussen religie en migratie onderzoekt, verkent en toegankelijk maakt.
Religie en wetenschap is al vele eeuwen onderwerp van studie. Religie en migratie is ingegeven door ‘bewegingen’ in de sferen van religie en migratie. Min of meer recente bewegingen. Meer of minder controversiële bewegingen.

Verbinding
‘Een goede mentale volksgezondheid is “dat iedereen er mag zijn”. Daarvoor is het nodig dat mensen meer voor elkaar openstaan, vertelt hij. ‘Dat vergt een spirituele ontwikkeling.’ Dit is zelfs mogelijk voor instanties: je hebt er alleen wel de juiste houding voor nodig. Mensen moeten zich bewust zijn van hun eigen universum, zodat ze op zoek kunnen naar het universum van de ander. Friedrich [in: Vangnet voor vrienden] zelf veroordeelt niet. Hij is altijd op zoek naar wat iemand beweegt.’

Dat gaat van ‘vreemd’ naar nog algemener. En komt niet eens uit het boek van Ten Kate, maar uit een recent rapport van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). Zie de verbinding tussen zijn boek en dat rapport. Het citaat is overigens opgetekend in een gesprek onder Vangnet voor vrienden in hoofdstuk 4 van het rapport van die Raad: ‘In hoofdstuk 4 zet de RVS uiteen wat er nodig is om de mentale volksgezondheid te verbeteren. We pleiten voor meer ruimte voor de waarden van verbinding, verscheidenheid en vertraging’. Laurens ten Kate had het ook zo kunnen schrijven. Met een voetnoot naar Hartmut Rosa.

Vreemde Vrijheid
Die V die zegt het allemaal. Niet alleen Vreemde Vrijheid, niet alleen Vluchteling en Vreemdeling, niet alleen Verlichting en Verduidelijking, maar ook Voorspelbaarheid en Verlossing. Daar kun je acht boeken over schrijven. Het ‘VEET’ nog even door.

Vier delen
Het boek bestaat uit Vier delen, met de Volgende Vermeldingen. Deel I gaat over Vrije tijd (een Verkenning). Deel II gaat over Vreemde tijd (een Verdieping). Deel II over Wereldtijd (ook een Verdieping). En Deel IV over Verwonderde tijd (ofwel Verbeelding). Ofwel er is een Verkenningsgedeelte (Opening en de hoofdstukken 1 en 2), twee delen Verdieping (hoofdstukken 3-5 en hoofdstuk 6) uitkomend bij een Verbeeldingsgedeelte (hoofdstukken 7-15).

Levinas
Het gaat er voor Ten Kate in dit boek om de wereld te (leren) begrijpen via de vreemdeling. Het boek heet Wereldtijd omdat het gaat over die wereld waarin we de ander ontmoeten (blz. 15). Wie is de vreemdeling en wat is de wereld, zijn vragen die Ten Kate opneemt met de Franse filosoof Levinas en diens werk Totaliteit en oneindigheid uit 1961. Hij ziet dat werk als het startschot voor andere denkers die hij bespreekt, zoals Hannah Arendt, Jacques Derrida en Jean-Luc Nancy.
Ten Kate neemt ons mee door de vreemde wereld waarin Levinas ons binnenleidt: de wereld die ons thuis is en die ons tegelijkertijd ontsnapt. (blz. 19) Hij gaat na hoe de wereld een plek is waar mensen als vreemdelingen wonen, voor zichzelf, voor elkaar, voor de wereld, en dat we dat vreemdelingschap moeten uithouden en op waarde schatten. In de hoofdstukken 3, 4 en 5 van Deel I gaat hij ver terug in de tijd, want de wereld is naar zijn inzicht al heel lang een vreemde plek. (blz. 20).


Laurens ten Kate bij zijn recent verschenen boek

Van A naar Z
Van de Axiale tijd of de Aufklärung naar een Zeitenwende. De axiale tijd wordt in de recente wetenschap minder als een definieerbare tijdperiode beschouwd dan als een modus, een fundamentele voorwaarde van onze tijd die zijn oorsprong vond, breed genomen, in en rond dat laatste millennium BC. De huidige axiale theorievorming interpreteert axiale wending liever als een continu proces dan als een tijdperk met een begin en een einde.
Dit alles in aanmerking genomen geeft Ten Kate de voorkeur aan de term ‘non-axiaal’ boven ‘preaxiaal’, om elke suggestie van een historische chronologie (voor en na, pre- en post-) te vermijden. Het is heel goed mogelijk dat axiale en non-axiale kenmerken de hele menselijke evolutie bepalen, waarbij ze elkaar wederzijds beïnvloeden en transformeren, elkaar soms versterken en soms tenietdoen of minstens ondermijnen (zoals bij een historische breuk). (blz. 86-87).

Religie en migratie
De vreemdeling koppelt Ten Kate aan migratie. En ook aan de huidige zgn. asielcrisis, met alle geweld (incl. Gaza) en alle eenzijdigheden die daarmee op ons pad komen. Dat stukje in het boek (blz. 25-37) leest als kritische krantencolumns. De politiek, de religies, de academische wereld, pop- en rockteksten komen voorbij. Het boek van Hein de Haas over migratiemythes werkt dan inzichtelijk. En: ‘Het zou dus kunnen dat meer dan veertig jaar neoliberalisering van de politiek in westerse landen deze spanning tussen vrijheid en verbinding voor velen onleefbaar heeft gemaakt?’ (blz. 37).

Vrijheid ‘een toverwoord’
Het Pinksterverhaal brengt de christelijke godsdienst naar binnen. Over Jezus van Nazareth die op aarde als een vreemdeling rondzwerft en in de huizen van mensen verblijft. De taal wordt universeel. Met het Bijbelboek Handelingen komt het dilemma vrijheid en verbinding binnen. Jezelf zijn en ergens bij horen. (blz. 41). Ten Kate noemt vrijheid een ‘toverwoord’, op basis van tien jaar onderzoek naar het vrijzinnig gedachtengoed. Met daarin een botsing tussen twee talen: de religieuze en de seculiere. Die elkaar niet per se uitsluiten. (blz. 50).

Spreekt vrijheid vanzelf, of toch niet?
In zijn boek ontdekt Ten Kate het tegendeel. Neoliberalisme en populisme, de Capitoolbestormers, de coronacrisis – overal staat onze vrijheid centraal. Als dilemma. ‘We staan allen voor dit dilemma dat de geest van Pinksteren ons inblaast: lieten zijn vuurtongen ons immers niet tegelijkertijd ons zelf zijn (‘moedertaal’) en ons blootstellen aan de wereld door ‘buiten onszelf te zijn’? Maar zou het dilemma dan meer zijn dan een patstelling, en ons een kans bieden? De kans om een band aan te gaan met degene met wie ik helemaal geen band heb, met de vreemdeling?” (blz. 56).

Vluchteling als heilige indringer
‘Heilig’ verwijst van oudsher naar iemand die buiten de gemeenschap staat. De heilige is de indringer. Op een schilderij van Caravaggio: ‘Caravaggio is alleen geïnteresseerd in de mens. Hij heeft van alle schilders het scherpste oog voor wat de verschijning van het hemelse voor gewone stervelingen betekent: ze raken erdoor ontzet.’ (blz. 66).
Anno de vluchtelingencrisis 2015 zien we de vluchteling als de heilige indringer die de Europese werkelijkheid ‘overvalt’, verandert, en ja, misschien ook laat ‘ineenstorten’. (blz. 69). Kan men van elkaar gescheiden zijn – dat wil zeggen volledig vreemd voor elkaar – en toch een band hebben? En zo ja, wat voor band zou dat dan kunnen zijn? (blz. 71). Antwoord: een scheidingsband ofwel een ‘bond of separation’.

Rudi Holzhauer
Want wie is er nu geen migrant en dus geen vreemdeling?
Daar werd ik zelf mee geconfronteerd door de mooie opdracht die Ten Kate in mijn exemplaar van Wereldtijd schreef. Want ja – met een Duitse moeder en wonend in Spanje ben ik dus die ‘migrant bij uitstek’. En waar koningin Maxima in 2007 meldde dat ‘de Nederlander niet bestaat’, doelend op een behoorlijke diversiteit in identiteiten, geven David de Boer en Geert Janssen in hun boek De Vluchtelingenrepubliek aan dat de overgrote meerderheid van in Nederland wonenden een migratieachtergrond heeft. Ooit gekomen als vluchteling. Naar die Republiek. Daar is niets bijzonders aan. Allemaal ooit Vreemdelingen. Allemaal ooit Indringers. Inmiddels allemaal behoorlijk Verbonden.

Lees hier vervolg van deze bijdrage: ‘Een spirituele revolutie’
RELIFILOSOFIE vangodenenmensen.com

Beeld: deBalie Amsterdam
Foto Laurens ten Kate: Universiteit voor Humanistiek
Foto: Hans van Velzen – Trots laat Laurens ten Kate zijn recent verschenen boek zien. Wie meer wil weten over zijn ideeën doet er goed aan dit boek ‘Wereldtijd’ te lezen, over de blik van de vreemdeling die, zoals iedereen, verlangt naar verbondenheid.
Foto Rudi Holzhauer: (Moslim Archief)

Wereldtijd |Essay over de vraag van de vreemdeling | Laurens ten Kate | Boom

‘We zijn in onze keuzes minder vrij dan ooit’

Roxane van Iperen zegt in Down to Earth, het platform voor groene journalistiek van de Vereniging Milieudefensie, dat ‘klimaat de afgelopen jaren niet bij onze politici en machthebbers op de agenda stond’. Sarah Haaij beschrijft in het interview met Roxane de verhouding tussen individuele actie en ‘het systeem’ glashelder. ‘Met individuele actie blijf je voortborduren op het systeem dat het probleem heeft voortgebracht. In een systeem van hyperliberalisme prevaleert het eigenbelang van het individu en wordt migratie als oorzaak van alle problemen aangewezen.’

‘Dit is geen klimaatessay. Wie niet gelooft dat klimaatverandering door de opwarming van de aarde binnen dertig jaar ernstige gevolgen zal hebben, hoeft zich ook niet te verdiepen in de vraag hoe we het tij kunnen keren’
(Thomas Rap, uitgever Eigen planeet eerst)

‘Tegenwerkende krachten’
In Eigen Planeet eerst: Waarom onze democratie geen antwoord heeft op het grootste vraagstuk van deze tijd, vertelt Roxane dat groen en duurzaam ‘consumentenactivisme’ geen oplossing biedt ‘voor een kapot systeem waarin krachten elkaar tegenwerken’.

‘Hoe ga ik ze [mijn kinderen] uitleggen dat het systeem vanaf de val van de Berlijnse Muur steeds meer grensoverschrijdend is ingericht, dat we in een wereld zijn beland waarin ontelbaar veel krachten hen als vanzelf richting de aankoop van een paar niet-duurzame, in een lagelonenland geproduceerde sneakers stuurt?’
(Roxanne van Iperen in Down to Earth, uitgave Vereniging Milieudefensie, nr 90, 2025)

‘Alsof ze vrij waren’
Roxane gebruikt een metafoor uit de jaren zeventig: de televisiehit Wie-Kent-Kwis. Hierin lopen cavia’s, ‘alsof ze vrij waren’, in een houten bak via schotten naar een van de verschillende eindpoortjes waar prijzengeld ligt te wachten. De schotten zorgen er echter voor dat ‘de meeste cavia’s identieke routes afleggen’. Zij past deze metafoor toe in haar gedachtenexperiment in Eigen planeet eerst. Wij leven in die cavia-bakken, een globale en een lokale bak.


De houten bak met schotten van AVRO’s Wie-Kent-Kwis (1973)

‘In de lokale bak zitten jij en ik. Onze levensloop naar de eindpoortjes voltrekt zich in grote lijnen over de paden die door de schotten zijn afgebakend.’
(Roxanne van Iperen in Down to Earth, uitgave Vereniging Milieudefensie, nr 90, 2025)

Hyperliberalisme
Met die schotten doelt Roxane op het systeem, ‘decennialang opgebouwd door cultuur, religie en gewoonten, maar ook door wetten, politiek, subsidies en marktwerking’. Zij noemt dit ‘de voorgekauwde route’, een ‘destructief, vervuilend pad’.

‘Een pad langs plofkippen en all-inclusive vakanties, ‘duurzame’ yogabroeken uit Australië, of vieze vintage Volvo’s. Het grootste probleem is volgens Roxanne dat in geen van de twee bakken iemand zich bekommert om het klimaat. Zeker niet sinds de schotten zijn ingebed in een systeem van hyperliberalisme, waarin het eigenbelang van het individu prevaleert en migratie als oorzaak van alle problemen wordt aangewezen.’
(Roxanne van Iperen in Down to Earth, uitgave Vereniging Milieudefensie, nr 90, 2025)

In de lokale bak is geen plaats voor het klimaat: de schotten zijn gericht op ‘culturele identiteit en hogere grenzen voor migranten’. Ook in de globale bak is ‘geen plaats voor het klimaat’, want ‘de schotten zijn gericht op winstmaximalisatie en vrijheid’.

‘Net als de cavia’s denken wij mensen dat we vrij zijn: “Maar voor een individu is het bijna onmogelijk om een schot ook maar een millimeter in beweging te brengen.” En zo maken burgers, “die allemaal mini-bv’s zijn geworden”, elke dag opnieuw conflicterende keuzes.
(Roxanne van Iperen in Down to Earth, uitgave Vereniging Milieudefensie, nr 90, 2025)

‘Grenzeloos globaliseringsfeestje’
Niet alleen conflicterende keuzes, ook ontstaan er conflicten tussen de individuen. Gaan we op die cavia’s lijken die dan ook nog elkaar de maat nemen en ruzie maken? ‘Jij vliegt, ja maar jij eet vlees’. En intussen…

‘…vieren de superrijken en machtigen hun grenzeloze globaliseringsfeestje van de offshoring, kwartaalwinsten en ecologische vernietiging’.
(Roxanne van Iperen in Down to Earth, uitgave Vereniging Milieudefensie, nr 90, 2025)

‘Helemaal geen klimaatprobleem’
In Down to Earth zegt Roxane dat ‘klimaat de afgelopen jaren niet bij onze politici en machthebbers op de agenda stond’.


Roxane van Iperen

‘We kiezen steeds vaker politici die het klimaat er maar een beetje bij doen. Sterker nog: er zijn in democratieën mensen aan de macht die zeggen dat er helemaal geen klimaatprobleem bestaat. Dat we helemaal niets hoeven doen!’
(Roxanne van Iperen in Down to Earth, uitgave Vereniging Milieudefensie, nr 90, 2025)

Giga-subsidies EU
Sarah verwijst tussen het interview door naar het essay Eigen planeet eerst. Over de fossiele sector die zijn winstprognoses blijft verhogen; dat de vleesproductie door de EU gesteund wordt met giga-subsidies; dat de politiek steeds dichter bij het bedrijfsleven op schoot is gekropen; dat Big Food aanzit bij een voedingstafel in aanloop naar een regeerakkoord; dat er een alternatieve democratie is ontstaan, gekaapt door miljardairs en politici die ‘enerzijds een grenzeloze, geglobaliseerde markt bedienen, en anderzijds lokale zondebokpolitiek bedrijven’. “Een angstaanjagende wereld,” beaamt Roxane interviewer Sarah:

‘Zeker, het is eng, maar ik geloof ook in de metafoor van het brandende huis. Het huis staat in brand en dat is vreselijk, maar het is wel dé gelegenheid om de constructie goed te zien. Nu kunnen we samen proberen te schetsen wat hier en nu precies aan het gebeuren is.’
(Roxanne van Iperen in Down to Earth, uitgave Vereniging Milieudefensie, nr 90, 2025)

Verschuiving in perspectief
Hoewel de lezer van Roxanes essay geen lijstje met oplossingen krijgt, geeft zij hierin wel aan dat ‘verandering kan beginnen bij een verschuiving in perspectief: weg van schuldgevoel van individuele keuzes naar meer grip op de krachten die de schotten bepalen. (…) Een werkelijk progressief belastingsysteem, weg van belastingparadijs Nederland, zou een schot kunnen verplaatsen’.

Kennis van het speelveld
Roxane zegt dat als zij ‘geen oog zou hebben voor de kleine onderstromingen die de boel in beweging brengen – dan zou ik dit boek nooit geschreven hebben. Ik hoop natuurlijk ook dat we die tegenkrachten kunnen versterken’.

‘Dus je kunt zeggen: “Waarom schrijf je van die negatieve boekjes?” Maar we kunnen ook zeggen: laat ons zo veel mogelijk kennis van het speelveld verwerven, zodat iedereen heel slim kan kijken waar we succes kunnen behalen”.’
(Roxanne van Iperen in Down to Earth, uitgave Vereniging Milieudefensie, nr 90, 2025)

Bron: Down to Earth, het platform voor groene journalistiek van de Vereniging Milieudefensie, (alleen in de papieren editie) nr. 90, augustus 2025: ‘We zijn in onze keuzes minder vrij dan ooit’.

Eigen planeet eerst – Waarom onze democratie geen antwoord heeft op het grootste vraagstuk van deze tijd | Roxane van Iperen | Thomas Rap | 168 pag. | Gebonden € 20,99 | E-book € 10,99 | Luisterboek € 13,99
‘Dit is geen klimaatessay. Wie niet gelooft dat klimaatverandering door de opwarming van de aarde binnen dertig jaar ernstige gevolgen zal hebben, hoeft zich ook niet te verdiepen in de vraag hoe we het tij kunnen keren. Dit essay richt zich op de vraag: is ons systeem – de democratische rechtsstaat – wel ingericht om dit probleem te kunnen oplossen? Hierbij gaat Van Iperen in op de politieke ontwikkelingen sinds de val van de Muur, die uiteindelijk laten zien dat het misschien juist de democratie zélf is die ons richting de rand van de afgrond stuurt.’ (Thomas Rap)

Beeld: Gemaakt met ChatGPT
Foto Avro’s Wie-kent-Kwis: anderetijden.nl
Foto Roxanne: Dorian Jurne

De innerlijke reis van Hélène Amouzou

Hedendaagse kunstenaars uit Afrika proberen door op hun werk te reflecteren de wereld om hen heen beter te begrijpen. Hun thema’s zijn post-kolonialisme, macht en spiritualiteit. In Wereldmuseum Leiden kom je het wereldverhaal tegen van Hélène Amouzou: foto’s weerspiegelen haar innerlijke reis. ‘Stil vanachter een boeket ontmoeten een paar ogen onze ogen. Het is één van de acht zelfportretten van een vrouw op een bijna lege zolder. Een visueel dagboek van haar lange onzekere zoektocht naar asiel en een nieuwe plek die een thuis kan worden’.

Kunstenaar Hélène Amouzou was twintig jaar op zoek
naar veiligheid en burgerschap

Globalisatie, emancipatie en migratie
Grenzeloos creatief kaarten de kunstenaars onderwerpen aan als globalisatie, emancipatie en migratie, vertelt het Wereldmuseum. Nieuwe werelden verbeelden zij, geïnspireerd door geschiedenis, erfgoed, folklore en spirituele tradities. Yinka Shonibare en Sanford Biggers bijvoorbeeld verwijzen met hun werk naar koloniale denkbeelden door Europese en Afrikaanse kunsttradities te vermengen. De kunstenaars draaien de rollen om en wijzen ons op het eurocentrisch gedachtegoed waaraan de opinie over kunst uit Afrika nog steeds onderhevig is. 

‘Mijn verhaal is complex. Ik heb een lange weg afgelegd en het heeft lang geduurd. We werden in 1992 gedwongen Togo te ontvluchten omdat mijn man destijds politiek actief was. Een manier vinden om te blijven was niet mogelijk. Vanuit Togo kwamen we in Benin terecht en van daaruit gingen we naar Duitsland.
Halverwege de jaren negentig bestond er een dienst genaamd Caritas, een sociale dienst waar je je regelmatig als asielzoeker registreert, en als ze je namen op een centrale lijst zouden vinden, was de kans groot dat je zou worden uitgezet – dit overkwam mijn man. Duitsland zou onze visa niet verlengen. Hij werd meegenomen en kwam nooit meer terug.
(Hélène Amouzou, in: Reflections on the Self, Autograph)

Lange zoektocht naar asiel
Amouzou beschouwt haar zelfportretten als een visueel dagboek over de eenzaamheid, droefenis en vermoeidheid die zij ervoer tijdens haar twee decennia durende zoektocht naar asiel. Alle foto’s zijn gemaakt op de zolder van haar huis in Sint-Jans Molenbeek in Brussel waar ze een toevlucht zocht.

‘Deze foto’s zijn een schrijnende weerspiegeling van de manier waarop duizenden mensen het verlies van hun huis en persoonlijkheid doorstaan wanneer ze gedwongen worden te verhuizen.’
(Valeria Posada Villada, Wereldmuseum Leiden) 


Zaalfoto ‘In Schitterend Licht‘

Zolder met een verleden
Een blog in Autograph, van Galerie Autograph in Londen, vertelt over het huis van Amouzou waar ze met haar dochter op hun papieren wachtten. Zij herinnert zich dat ze op zoek was naar een plek om een ​​foto te maken en een zolderruimte vond. Daar probeerde zij een paar foto’s en kwam terug om het later op te ruimen. Voor Amouzou voelde dat alsof ze een ruimte had gevonden die bij haar paste: een leegstaande ruimte met een verleden.

‘Als ruimte was de zolder op zijn beurt uitgegroeid tot een plek die mijn verwachtingen en behoeften overtrof. Toen ik de zolder ontdekte, stond ik mezelf toe een beetje te dromen. Het was een verlaten plek vol verhalen vol met allerlei soorten meubels en zelfs kleding. Ik heb ze schoongemaakt en ze bevallen mij goed. In deze geïsoleerde ruimte kreeg ik eindelijk de kans om een ​​beetje te ontsnappen en weer in contact te komen met mezelf. Ik heb vele uren op deze zolder doorgebracht, ongeacht het seizoen. Ik fotografeerde mezelf niet elke dag, maar ik ging er elke keer heen als ik daar behoefte aan had. Een tijdlang was de zolder mijn geheime plek.’
(Reflections on the Self: interview met kunstenaar Hélène Amouzou)

Innerlijke roep
Fotografie heeft Amouzou geholpen – en blijft haar helpen – te ontsnappen, om na te denken over iets anders dan haar dagelijks leven. Soms is het een innerlijke roep of een behoefte om actie te ondernemen. Het kost energie om persoonlijke ervaringen en verhalen te externaliseren, maar het helpt haar ook vooruit. Ook al is het niet hetzelfde als therapie, het helpt.

‘Jezelf aan anderen onthullen is nooit gemakkelijk. Voor mij waren de zelfportretten een manier om mezelf te bevrijden van de last van ballingschap en om bepaalde gedachten te externaliseren zonder woorden te gebruiken of geluid te maken.
(Hélène Amouzou, in: Reflecties op het Zelf, Autograph)


Hélène Akouavi Amouzou: Zelfportret

Bronnen:
* In Schitterend Licht, Wereldmuseum Leiden
* Between Wallpaper and Wall: Zelfportretten van Hélène Amouzou
* Wereldmuseum Leiden – ‘De tentoonstelling In Schitterend Licht geeft een platform aan hedendaagse kunst uit Afrika. De tentoonstelling vormt een dynamische dialoog tussen heden en het recente verleden en viert de rijkdom en diversiteit van kunst uit Afrika en de diaspora. Laat je meevoeren in de verschillende leefwerelden van kunstenaars en de manier waarop zij beïnvloed worden door het verleden in het heden. Gastcurator Azu Nwagbogu stelde de tentoonstelling samen door topstukken uit de collectie van het museum aan te vullen met werk van hedendaagse kunstenaars en probeert daarmee antwoorden te geven op de meest urgente vragen van onze tijd’. (Nu te zien t/m 3 november)

►Tip: De verworpenen van de aarde, door de Frans-Martinikaanse filosoof en psychiater Frantz Fanon, in een nieuwe (april 2024) Nederlandse vertaling. Filosofie Magazine: De wereld worstelt nog steeds met de demonen waarover Fanon schrijft: geweld, onderdrukking, raciale ongelijkheid en ontmenselijking. ‘Een terechte klassieker [1961],’ vindt recensent Alicja Gescinska. ‘Het boek baarde meteen opzien, mede dankzij een vurige en uitvoerige inleiding door Jean-Paul Sartre. Sindsdien geldt het als een van de belangrijkste werken in de dekolonisatieliteratuur. Veel van Fanons observaties hebben aan actualiteit niets ingeboet.’

Beeld: Hélène Akouavi Amouzou. Zelfportret, 2008. (7035-6) Mondriaan Fonds © Hélène Akouavi Amouzou
Beeld Zaalfoto ‘In Schitterend Licht‘: Wereldmuseum Leiden © Aad Hoogendoorn
Beeld Hélène Akouavi Amouzou Zelfportret, 2008. (7035-3): Mondriaan Fonds © Hélène Akouavi Amouzou