Populairste astrologie-app Co-Star is zowaar jungiaans

Een relatief grote groep mensen uit Europa en Amerika gelooft dat er waarheid schuilt in astrologie, zegt Kocku von Stuckrad, hoogleraar Religiewetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen. De afname van geloof in geïnstitutionaliseerde vormen van religie zou deels een verklaring kunnen zijn voor de populariteit van astrologie, denkt Annemarie Foppen, godsdienstpsycholoog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Moderne astrologie springt in het gat dat religie achterlaat in de samenleving. ‘Wat waar is, is niet meer belangrijk in een tijd waarin overal een vraagteken achter staat. De vraag is: wat past bij mij?’ Foppen stelt dat eerdere generaties natuurlijk ook te maken hadden met secularisatie, maar die waren vaak geworteld in de kerk.

Veel millennials zijn opgegroeid zonder in hun jeugd veel mee te krijgen van kerk of religie. Ik heb daarom het idee dat er minder een taboe rust op allerlei vormen van spiritualiteit, waaronder astrologie.’

Co-Star is de populairste astrologie-app van dit moment. Het begin van een verklaring voor die recente populariteit zou volgens Arjan van der Linden (De Nieuwe Koers) kunnen liggen in technische innovaties die astrologie toegankelijker hebben gemaakt.

Co-Star onderscheidt zich vooral omdat het meer is dan een horoscoop-app. Het is ook een sociaal netwerk, dat de mogelijkheid biedt de eigenschappen die je volgens je geboortehoroscoop hebt, te vergelijken met die van vrienden die de app ook hebben geïnstalleerd. En, ook niet onbelangrijk, met die van potentiële liefdespartners. Co-Star maakt op basis van de sterrenbeelden van beide personen inzichtelijk welke karaktereigenschappen matchen en waarschuwt voor de kanten van beide persoonlijkheden die volgens de sterren juist weleens zouden kunnen botsen.’

Co-Star is een vorm van astrologie die op de jungiaanse astrologie lijkt, zegt Carolina Ivanescu, godsdienstsocioloog aan de Universiteit van Amsterdam: een manier van denken die vandaag de dag heel populair is binnen de mainstream astrologie.

De vorm van astrologie die apps als Co-star aanbieden, met veel focus op karaktereigenschappen en persoonlijkheidskenmerken, heeft veel weg van een astrologische beweging uit de twintigste eeuw: de jungiaanse astrologie.’

Van der Linden zegt dat de jungiaanse astrologie in de twintigste eeuw ontstond en geïnspireerd is door het werk van Carl Jung, de grondlegger van de analytische psychologie.

Jung geloofde in het bestaan van twaalf archetypische persoonlijkheden die in ons collectieve onderbewustzijn ‘wonen’. Het bestuderen van deze typen zou helpen om mensen en hun drijfveren beter te begrijpen. Astrologen begonnen rond het begin van de twintigste eeuw met het toepassen van inzichten uit Jungs analytische psychologie op de astrologie. Ze verzetten zich tegen het idee dat alles van tevoren vastligt, een idee dat tot dan toe gangbaar was binnen de astrologie. Astrologie kan juist mensen helpen zichzelf te leren kennen en zo betere keuzes te maken, was de gedachte.’

Volgens Banu Guler, mede-oprichter van de op NASA-data gebaseerde Co-Star app, is het een manier om in contact te komen met vrienden en over verschillen te praten die cultuur, gender of klasse overstijgen. 

Ik denk dat mensen in de basis een behoefte hebben om onderdeel te zijn van iets groters dan henzelf. Met het afnemen van religie is er een geloofsvacuüm ontstaan: we gaan van ons werk, naar een bar, naar een restaurant, naar huis en naar Netflix, zonder enige betekenis te voelen. Onze hele wereld is hyper-uitgedacht en rationeel. Astrologie is een weg om daar uit te komen, een manier om jezelf in de context te plaatsen van duizenden jaren geschiedenis en het universum.’
(Banu in i-D, Lianne Kersten)

Het staat geschreven in de sterren (De Nieuwe Koers – of via Blendle)

Co-Star

Beeld: Oleg Gamulinskiy (Pixabay)

Kocku von Stuckrad vaag en onkritisch over moderne esoterie

vonstuckrad

Recensie – Geen afbeelding uit een oud manuscript,  maar een rookpluim in regenboogkleuren siert de omslag van het boek Esoterie – De zoektocht naar absolute kennis. Het suggereert oneindigheid, het bestaan van een multiversum en een frisse kijk op esoterie. In negen hoofdstukken brengt Kocku von Stuckrad het esoterisch denken van de voorbije eeuwen tot leven. Hij start met een zeer academische uiteenzetting over esoterie en het esoterisch discours veld.

door gastblogger Annick Van Damme

Het was even wennen aan de overvloed van namen, boeken en ideeën die hij zeer bondig naar voor schuift. En meteen denk ik: dit onderwerp is moeilijk in een klein boekje te proppen, zeker als je er zoveel over weet te vertellen. Neem dus maar vanaf het begin een blaadje bij de hand om te noteren over welke onderwerpen je bijkomende informatie wil opzoeken. Mocht de informatiestroom nog te overweldigend zijn, laat dan de drang om elke zin te begrijpen los en het lezen zal een stuk aangenamer worden. De eerste dertig bladzijden waren voor mij tandenbrekers, ook al ben ik vertrouwd met het onderwerp.

Von Stuckrad schotelt een gevarieerd esoterisch buffet voor. Hij wijst op de rijkdom aan ideeën door de eeuwen heen, hoe ze in elkaar overlopen en sommige oude ideeën terug opflakkeren. Een groot pluspunt aan dit boek is dat hij steeds wijst op de noodzaak kritisch te zijn over hoe we de esoterische informatie uit het verleden vanuit onze huidige zienswijze op esoterie, religie en cultuur interpreteren. Alleen al daarom is dit boek een aanrader voor iedereen die zich wil verdiepen in het onderwerp.

De laatste drie hoofdstukken stellen me regelmatig teleur, in het bijzonder het deel over Magische ordes ofwel Egypte in Engeland.  Zijn uiteenzetting  lijkt me gebaseerd op een oppervlakkige bestudering van de literatuur over de Golden Dawn en Aleister Crowley. Zijn informatie is soms fout, onvolledig en zijn conclusies te kort door de bocht.

annickvandammeMag ik een meer genuanceerd beeld over de Hermetic Order of the Goden Dawn (HOGD) en de relatie met het Theosofische Genootschap schetsen? (foto Annick van Damme: AVD)

De broedplaats van de HOGD is de Societas Roscruciana in Anglia.  De HOGD had een grote aantrekkingskracht, ook op leden uit het Theosofisch Genootschap.  De HOGD liet zowel mannen als vrouwen toe en opvallend is wellicht dat vooral vrouwen doorstroomden tot de hogere graden en achter de schermen een leidinggevende rol vervulden (zowel in opleiding, organisatie als financiering). In tegenstelling tot het Theosofisch genootschap was de HOGD opgericht met het doel om niet alleen de esoterische ideeën over geest, ziel, lichaam/natuur te onderzoeken, maar deze kennis en ervaring ook te gebruiken in magische rituelen. Een idee dat bij Blavatsky de haren deed rijzen, waarop ze al vlug verbood dat leden van haar genootschap tevens lid waren van de HOGD. De relatie tussen Blavatsky en de HOGD was ronduit vijandig.

Over Aleister Crowley is heel wat te zeggen, maar hem een centrale figuur van de Golden Dawn noemen is toch een foutieve interpretatie van de rol die hij binnen de HOGD heeft gespeeld. Noem hem eerder een vrouwenversierder en onruststoker die op vraag van Mathers in de Londense HOGD-tempels orde op zaken moest stellen, maar daar de gelegenheid niet toe kreeg.

Zo weinig informatie de auteur het heeft over de HOGD, zo uitgebreid is hij over het Theosofisch Genootschap van Blavatsky. Is het misschien het aantal jaren dat een genootschap bestaat, dat de waarde ervan bepaald? Does size matter? Mij lijkt het een te sterke benadrukking van het Theosofisch Genootschap als beïnvloedende organisatie op de moderne vormen van esoterie.

In de eerste hoofdstukken worden heel wat namen opgesomd van personen waar ik nog nooit over heb gehoord. Dat waardeer ik aan dit boek, want het verruimt mijn horizon. In de eerste hoofdstukken schuwt Von Stuckrad vaagheid. Dit is voor een boek over het esoterische een enorme uitdaging en een absolute noodzaak, maar die houding lijkt weg te vallen als hij het heeft over esoterie vanaf de 19e eeuw. Nergens lees ik in de laatste hoofdstukken iets over Stanislas de Guaita, Oswald Wirth, Papus of Eliphas Levi. Laat Von Stuckrad Frankrijk en Zwitserland links liggen op de kaart van het esoterisch landschap?

Over moderniteit en esoterische beleving blijft Von Stuckrad vaag en opvallend onkritisch. Hij heeft het over  de sacralisering van de psyche, de ziel als landschap en noemt een aantal new-age fenomenen zoals bv. channeling en tendensen, en het samengaan van ecologie en esoterie, maar al bij al is dit een mager hoofdstuk. Een enkele keer verwijst hij naar seksualiteit als onderdeel van esoterische beleving, geen enkele keer naar het gebruik van geestverruimende middelen. Ik denk dat beide aspecten een belangrijke invloed hebben gehad op het esoterisch denken en beleving in de 20e eeuw. Het ontbreekt ook aan een kritische noot over de invloed van marketing op het huidig esoterisch denken.

En dan is het boek plots uit en blijf ik toch met een enigszins onbevredigd gevoel naar esoterisch kennis achter. Dit is in hoofdzaak een academisch boek, dat slechts met mate zal doorsijpelen naar het  ruimere publiek dat niet enkel het esoterische wil bestuderen, maar het ook een waardevolle plaats in hun leven willen geven. Misschien is er te veel versnippering in het esoterisch denken in de 21eeuw om er iets zinvols over te zeggen? 

esoterie (1)Kocku von Stuckrad is hoogleraar Religiewetenschap en Decaan van de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap bij de Rijksuniversiteit Groningen.
Kocku van Stuckrad: Esoterie. De zoektocht naar absolute kennis | Uitgeverij AUP | Paperback | € 19,95 288 blz | ISBN 978 90 8964 621 7 | Ook als e-book verkrijgbaar

Gerelateerd: Religie en de zoektocht naar absolute kennis

Klik hier voor meer over Annick Van Damme.