Kardinaal Wim Eijk wil niet inclusief denken

Kardinaal Wim Eijk draagt in De band van de liefde desalniettemin zèlf de ‘beste argumenten aan voor een veel ruimere visie op de menselijke relaties’. Deze opmerkelijke constatering is van hoogleraar contextuele Bijbelinterpretatie Peter-Ben Smit. Volgens de kardinaal ‘weerspiegelt een liefdesrelatie iets van de relaties tussen de drie goddelijke personen in de Drie-eenheid’. Smit ziet in dit ‘meest exotisch aandoende theologische uitgangspunt’ van Eijk juist alle aanleiding om vastomlijnde genderrollen en biologisch geslacht flink te relativeren. 

De Drievuldigheid, het meest merkwaardige christelijke dogma, aldus Smit, is voor de kardinaal uitgangspunt voor nadenken over huwelijk en seksualiteit.

‘Er ontstaat ruimte voor relaties tussen allerlei mensen
(Peter-Ben Smit)

Maar wie dit serieus neemt, heeft juist alle aanleiding om vastomlijnde genderrollen en biologisch geslacht flink te relativeren. Bijzonder is dat dit allesbehalve nieuwlichterij is. Allerlei vroegchristelijke bronnen wijzen ook al in deze richting.’
(Peter-Ben Smit)

Smit, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam, verwijst naar vroegchristelijke liederen en geeft als voorbeeld de Oden van Salomo dat uit de derde eeuw na Christus stamt.

En ze kennen een gewaagd theologisch taalgebruik. Zo beleeft de zanger in een ode Gods goedheid doordat hij een beker melk, symbool voor Gods barmhartigheid, te drinken krijgt. Dat is nog tamelijk braaf. Het vervolg beschrijft echter dat ‘de Zoon de beker is, en de Vader degene die gemolken werd, en de Heilige Geest degene die hem melkte’.
(Smit)

De Vader blijkt in dit lied zelfs overvolle borsten te hebben en wordt zo zonder meer als mannelijk persoon (Vader) met fysiek vrouwelijke eigenschappen beschreven. En dit is maar één vroegchristelijk voorbeeld, vervolgt de theoloog, er zijn er nog veel meer.


Vergeten liederen van de eerste christenen

Zulk creatief ‘genderen’ van God is fascinerend en roept de vraag op waar dit vandaan komt. En hoe moet je tegen God aankijken als je God zo kunt beschrijven? Het antwoord is dat alles hier draait om relaties en niet om vaststaande lichamen of vaste genderrollen.’
(Smit)

Want de melk, eigenlijk Gods barmhartigheid, aldus Smit, geeft vorm aan de relatie tussen God en mens.

Alles wat er tussen Vader, Zoon, Geest en mens gebeurt, staat ten dienste van die relatie. Ook God zelf, Vader, Zoon en Geest, wordt hier in eerste instantie als relatie gezien.’
(Smit)

Eijks eigen beroep op de Drievuldigheid om menselijke relaties te interpreteren, geeft aanleiding om huwelijk en seksualiteit primair relationeel te gaan zien, want bij de mens moet het dan net zo zijn als bij God: alles, ook lichamen en genderrollen, staan ten dienste van de relatie.

Een direct gevolg daarvan is dat er ruimte ontstaat voor relaties tussen allerlei mensen, met welk (volwassen!) lichaam dan ook. Bovendien ontstaat er vanuit het hart van de christelijke theologie ook alle ruimte voor transidentiteiten.’
(Smit)

Zie:
* Bij God staat alles in dienst van de relatie, los van genderrollen (Trouw)
* De band van de liefdeKatholieke huwelijksmoraal en seksuele ethiek | Willem Jacobus Kardinaal Eijk | Kok Boekencentrum | € 32,50 | E-book € 19,99 |
‘Kardinaal Eijk maakt in zijn boek ‘dankbaar gebruik van de theologie van het lichaam die paus Johannes Paulus II ontwikkelde’. Deze theologie is nog te weinig bestudeerd en bekend, aldus kardinaal Eijk, ‘maar zal naar mijn verwachting in de toekomstige decennia een grote invloed uitoefenen op het theologisch doordenken van het huwelijk.’ (11-10-2022, Aartsbisdom Utrecht, aartsbisdom.nl)

Gerelateerd: Plato en de bolletjesmensen (godenenmensen)

* Beeld:
literatuurgeschiedenis.org + Kardinaal Eijk (2018): cvandaag.nl
* Beeld De Oden van Salomo: Goed Terecht is een album van de Oden Van Salomo uit 2017 en is uitgebracht onder het label ECOVATA

Haastige theologiestudenten niet zo barmhartig


En dat nog wel na een voorbereiding van een preek over de barmhartige Samaritaan. Een experiment van John Darley en Daniel Batson toont dat aan. Een man, die in het complot zit, zakt in elkaar op de route waar de studenten lopen. Het onderzoek laat zien dat 
mensen – met alle goede bedoelingen – anderen die onze hulp nodig hebben onder tijdsdruk negeren. We zien zelfs niet dat anderen ons nodig hebben.

Dit onderzoek en vele andere zijn te vinden in het eind 2011 bij Business Contact verschenen boek Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen, door Muel Kaptein (partner KPMG Forensic & Integrity.) De schrijver waarschuwt voor DSB, ofwel de doof-, stom- en blindheid voor ethisch onzuivere acties en keuzes. Een sluipend gevaar waaraan organisaties en de mensen die daarvan deel uitmaken blootstaan.

De studenten kregen de opdracht een korte preek te geven over de barmhartige Samaritaan uit de Bijbel. In dit verhaal wordt een Joodse man overvallen die op weg is van Jeruzalem naar Jericho door rovers overvallen en achtergelaten. Verschillende rolmodellen uit die tijd, die zich voorstonden op hun vroomheid, zoals een priester en een leviet, zien de man wel liggen maar passeren hem een voor een zonder hem te helpen. Dan komt er een Samaritaan langs. Alhoewel Joden vijandig stonden tegenover Samaritanen, verzorgt de Samaritaan de Joodse man en brengt hem naar een herberg, waar hij voor zijn verblijf betaalt.

Het thema van de preek was ‘behulpzaamheid’. Als de studenten klaar waren met hun voorbereiding, zou de preek gefilmd worden in een ander gebouw op het terrein van de universiteit.

Wanneer de theologiestudenten alle tijd kregen om naar het andere gebouw te lopen, hielpen zij de man bijna allemaal. Maar wanneer de onderzoekers ervoor zorgden dat de studenten te laat vertrokken, daalde dit percentage tot 63%. Ruim een derde van de studenten hielp de man niet. Maar nu komt het. Wanneer de docent de studenten aanspoorde zo snel mogelijk naar het andere gebouw te gaan omdat er geen tijd te verliezen was, kelderde het percentage nog veel verder. Slechts 10 procent hielp de man nog.
Van de theologiestudenten die gingen preken over hulpvaardigheid liet 90% de man links liggen. Sommige studenten stapten zelfs over de man heen.

Ik vraag me af hoe niet-theologiestudenten gereageerd zouden hebben, dat vertelt het onderzoek niet. Misschien waren de cijfers nog schrijnender geweest. Maar het is wel frappant dat, net na de voorbereiding van een preek over behulpzaamheid, juist theologiestudenten vergeten behulpzaam te zijn als ze haast hebben. Tijdsdruk blijkt in ieder geval de belangrijkste factor te zijn waardoor mensen hun behulpzaamheid uit het oog verliezen.

Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen beantwoordt de vraag waarom oprechte en gewetensvolle medewerkers soms toch over de schreef gaan. Waardoor integere en intelligente bestuurders ontsporen. Wat zorgt ervoor dat welwillende organisaties ineens hun klanten, werknemers en aandeelhouders om de tuin leiden? De sociale psychologie heeft verrassende antwoorden op deze intrigerende, actuele vragen.

Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen, 52 bespiegelingen over ethiek op het werk, Muel Kaptein, Paperback, 240 blz., 1e druk, 2011, Business Contact, EAN: 9789047004479.