Cosmos, een spirituele zoektocht

cosmos-possible-worlds

Cosmos: Possible Worlds | National Geographic TV | ‘Als onze bedevaart naar een beter begrip van het universum, de oorsprong van het leven en de wetten van de natuur geen spirituele zoektochten zijn, dan weet ik niet wat die woorden verder inhouden.’ Dit zegt Ann Druyan, een van de makers van de Cosmos-serie bij National Geographic. De serie begon 9 maart en is wekelijks te zien tot 1 juni 2020. ‘De mensheid inspireren tot handelen is misschien wel de meest ambitieuze wetenschappelijke missie ooit,’ aldus Druyan in haar artikel bij NC: Hoe de wetenschap ons de weg kan wijzen naar de toekomst.


De vooraanstaande astrofysicus dr. Neil deGrasse Tyson blaast nieuw leven in het legendarische programma uit de jaren tachtig, dat destijds werd gepresenteerd door Carl Sagan. Het nieuwe ‘Cosmos’ vertelt het verhaal van de natuurwetten. In dertien afleveringen komt de zoektocht naar kennis tot leven, waarbij kijkers door het universum reizen om een volledig beeld te krijgen van de kosmos. (National Geographic)


Kosmische straling
D
ruyan vertelt over de opening, ’s avonds, van de Wereldtentoonstelling van New York in 1939, waar wetenschappers kosmische straling zouden opvangen en die naar de wijk Queens doorzenden. De energie zou duisternis in daglicht omtoveren en een verblindend licht werpen op een nieuwe, door de wetenschap mogelijk gemaakte wereld. Albert Einstein was er aanwezig om de kosmische straling uit te leggen.

Indien de wetenschap, evenals de kunsten, haar missie op waarachtige en volledige wijze wil vervullen,’ zo begon hij, ‘dan moeten haar verworvenheden niet louter oppervlakkig maar met hun innerlijke betekenis doordringen in het bewustzijn der mensen.’

Volgens Druyan spoorde Einstein de mensheid aan om de muren rond de wetenschap af te breken, muren die zo veel mensen hebben buitengesloten en geïntimideerd.

Hij spoorde ons aan om wetenschappelijke inzichten te vertalen vanuit het technische jargon van haar pedante vertegenwoordigers naar de spreektaal die wij allemaal gebruiken, zodat wij deze inzichten ter harte kunnen nemen en ons laten veranderen door de persoonlijke ontmoeting met de wonderbaarlijke pracht die ze bevatten.’

Toekomst
W
e voelen allemaal de kilte van de schaduw die het heden over onze toekomst werpt, stelt Druyan: iets in ons beseft dat we in actie moeten komen, om onze kinderen te behoeden voor gevaren en ontberingen die wij nooit hoefden te overwinnen.

Hoe kunnen wij onszelf wakker schudden en voorkomen dat we al slaapwandelend in een klimatologische of nucleaire ramp belanden die we misschien niet kunnen stoppen voordat wijzelf en ontelbare andere soorten verdwenen zullen zijn? Hoe leren we dingen te waarderen waar we niet zonder kunnen – lucht, water, het voedende weefsel van de aarde, de toekomst – en die te beschouwen als belangrijker dan geld en comfort op korte termijn? Niets minder dan een wereldwijd spiritueel ontwaken kan ons veranderen.’

Cosmos: Possible Worlds. Sinds 9 maart elke maandag om 21:00 op National Geographic. Deel 3, Lost city of life, 23 maart: Een nieuwe kijk op het ontstaan van leven op de zeebodem van de jonge aarde, en het verhaal van de man die het ontstaan van de aarde onderzocht.

Zie: Hoe de wetenschap ons de weg kan wijzen naar de toekomst
‘Journaliste, regisseuse en producer Ann Druyan was creative director voor de ‘gouden platen’ van de NASA-missie Voyager waarop boodschappen, geluiden en beelden mee de ruimte in werden gestuurd. Dit essay is ontleend aan haar nieuwe boek Cosmos: Possible Worlds. Voor haar bijdrage aan de bekroonde National Geographic-serie Cosmos werd Druyan onderscheiden met een Emmy Award en een Peabody Award.’
(National Geographic, maart 2020)

Zie ook: ‘Cosmos: Possible Worlds verweeft naadloos de verschillende takken van de wetenschap’
‘Cosmos: Possible Worlds haalt het soms wat stoffige imago van documentaires hard onderuit. Hoewel het een documentaire genoemd wordt, is het meer dan dat. ‘Het voelt eigenlijk een beetje ongemakkelijk om Cosmos zo te noemen’, geeft Tyson toe. ‘De verhalen die Ann schrijft, brengen wetenschap rechtstreeks naar je hart.’ ‘Elk verhaal helpt je om wetenschap beter te begrijpen’, vult Druyan aan. ‘Maar het moet ook je hart sneller laten kloppen. Wij mensen zijn een soort die wordt gedreven door verhalen.’
(New Scientist, maart 2020)


Religieuze leiders in de ziel kijken

DSCF5629

Impressie van een preview – Kijken in de ziel gaat maandag zijn laatste editie in. Volgens Coen Verbraak is dit programma erg aards bezig geweest en wilde hij het nu eens hogerop zoeken, want sinds de mens bestaat heeft hij zich omringd gevoeld door het Hogere. Een uitnodiging van de NTR voor een preview van het Hogere sla je niet snel af en zo kwam ik, gisteren in de Desmet Studio’s in Amsterdam, naast een van de geïnterviewden te zitten, baptistenpredikant Orlando Bottenbley, die zich vriendelijk voorstelde. In een verwachtingsvol gezelschap keken we naar de eerste twee uitzendingen.


Sinds de mens bestaat heeft hij zich omringd gevoeld door Het Hogere. God, Jahweh, Allah, Brahma… ze zijn voor miljarden mensen nog steeds het richtsnoer van hun bestaan. Wat is ‘geloven’ precies? Bestaat God echt? En als hij almachtig is, waarom laat hij dan zoveel ellendige dingen toe? Wat gebeurt er met ons als we sterven? Is het bestaan op aarde vooral bedoeld als examen voor de hemel? En hoe komt het dat mensen in naam van religie soms de gruwelijkste dingen doen?’ (NTR)


De afleveringen vlogen flitsend voorbij, en dat kwam doordat alle geïnterviewden snel afwisselend het woord kregen. Ze kwamen van allerlei religieuze huize. Een Boeddhistische leraar, een rabbijn, en zelfs een opperrabbijn, een predikant, de hulpbisschop van Roermond, een baptistenpredikant, twee imams, een Hindoepriester, een rooms-katholieke zuster en een bevindelijk-gereformeerde. Direct viel op hoe uiteenlopend de visies waren. Niet alleen door de inhoud van de levensbeschouwing, maar ook door waar de leiders staan in het spectrum van conservatief naar iets progressiever.


In deze laatste serie van Kijken in de ziel praat Coen Verbraak in 6 afleveringen met 12 religieuze leiders, waarbij rabbijnen, imams, dominees, zenboeddhisten, een bisschop, een katholieke zuster en een hindoepriester zich buigen over de grote vragen van het bestaan. (NTR)


Verbraak stelde goede vragen, was ad rem, gaf ruimte, was soms oprecht verbaasd, of maakte een grapje en dat maakte de uitzending vloeiend. Er was een zuster die een hoofddoek ophad die je ook wel bij moslima’s ziet. Ze vond het vreemd dat ze soms met mevrouw werd aangesproken, maar in deze tijd kennen weinig mensen nog zusters en wel moslima’s en dan is het natuurlijk al gauw ‘mevrouw’. Het ging bij een andere leider over de Oerknal en professor Dijkgraaf wiens wetenschap ‘onwijs’ werd gevonden: ‘dat ie dat gelooft!’.

Zeer serieus spraken sommigen leiders zich uit, waarvan er een al rond 2030 het einde der tijden verwacht en de ander nu al medelijden had met de verdoemden die Jezus niet volgden. Dat loopt voor hen niet goed af. Hij vond het triest die mensen te zien. Het Boeddhisme werd wel een religie genoemd. Een opperrabbijn legde uit dat hij een keppel draagt om zich te herinneren dat daarboven God is. Hij had ook nog een hoed op, misschien bedoeld om God goed bij zich te houden? Over de gebruiken van de joden ging het. Iemand had een buurman-goj ingehuurd om tijdens de sabbat het licht aan te doen, want dat mogen joden niet. Tegenwoordig maken joden van steeds meer elektronica gebruik voor zowel het automatisch openen van de koelkast op bepaalde tijden, alsook om de verlichting aan en uit te laten doen. Sommige rabbijnen vertrekken al een dag eerder met de auto om ergens de volgende dag – als ze niet mogen rijden – te kunnen preken. Het Hogere stelt soms hoge eisen.


Nico Tydeman (Boeddhistisch leraar), Marianne van Praag (rabbijn), Binyomin Jacobs (opperrabbijn), Claartje Kruijff (predikant en ritueelbegeleider), Everard de Jong (hulpbisschop van Roermond), Orlando Bottenbley (baptistenpredikant), Abdulwahid van Bommel (imam), Ashis Mathura (hindoepriester), Azzedine Karrat (imam), Jotika Hermsen (Boeddhistisch leraar), Madre de Maria Anima Christi (rooms-katholiek zuster) en Floris van Binsbergen (bevindelijk-gereformeerd predikant) spreken met Coen Verbraak over gevoelige onderwerpen zoals euthanasie, abortus en homoseksualiteit. (NTR)


Katholieken bidden de rozenkrans zelfs wel eens in de auto, verklapte de hulpbisschop. Dat leek Verbraak toch wel een beetje link. Als ik het goed beluisterde, kwam er wel eens eentje tegen de vangrail. De leiders kregen de vraag of en hoe ze bidden. Is uw werk een vak of een roeping, wilde Verbraak ook weten en door wie werd u dan geroepen? ‘Dan wilt u zeker horen dat God mij riep,’ reageerde een leider en liet dat verder in het midden. Over de heilige schriften werd gezegd dat ze deels letterlijk genomen worden, maar ook deels als metafoor gezien. De imams waren wars van IS, dat had niets te maken met de islam.

Imam_Azzedine_Karrat ©NTR-Lilian_van_RooijImam Azzedine Karrat © NTR-Lilian van Rooij – Kijken in de ziel: Religieuze leiders

En zo schoten de eerste twee uitzendingen snel alle kanten uit, soms in zeer ernstige toon, soms breeduit lachend. Ik doe er hier slechts summier verslag van. De uitzendingen zullen de kijker zeker positief verrassen. De leider die het einde der tijden verwachtte rond 2030 zat in de zaal en zijn telefoon ging luid af. Hij kon dat ding natuurlijk niet uitzetten, stel dat hij een vervroegde afkondiging van Het Einde zou missen. Al met al boeiende en flitsende uitzendingen. Veelbelovend voor de andere vier uitzendingen die binnenkort in een reeks van zes van start gaan.

Eén gemiste kans, moet ik melden. Het was interessant geweest en juist in dit tijdsgewricht best passend, als er, niet direct een atheïst, maar toch wel een religieus humanist bijvoorbeeld, voor deze serie zou zijn gevraagd. Iemand met een positief, naturalistisch geloof, een ‘gewoon geloof’, zoals de Amerikaanse filosoof John Dewey het noemde, of een ‘humanistisch geloof’, zoals filosoof en psycholoog Erich Fromm dat formuleerde.

Foto: Coen Verbraak in Desmet Studio’s in zijn voorwoord van de preview (PD)

Kijken in de ziel – Religieuze leiders, vanaf 23 juli, 21.10 uur NPO 2

Een theorie van alles zal niet alles verklaren


Deze week verscheen er een artikel van de Britse ‘Astronomer Royal’ Martin Rees in The Telegraph, over de vraag of wetenschap alles kan beschrijven – naar aanleiding van een nieuwe serie op Discovery Channel: Stephen Hawking’s Grand Design. ‘Een theorie van alles zou misschien van alles over de oorsprong van ons universum verklaren, maar is nauwelijks relevant voor het leven van alledag.’ 

De oorzaak van ziekten, het functioneren van een vlieg, dat alles blijft een mysterie. Zelfs voor religies maakt het niets uit, behalve voor jonge aarde creationisten. “Nothing in modern physics – and here I disagree with Hawking and Mlodinow – need give Rowan Williams (for instance) any intellectual discomfort”, aldus Rees. 

In het artikel Kunnen wij alles begrijpen – en hoe dan? meldde Geloof & Wetenschap (G&W) gisteren dat de wetenschap een fantastische manier is om de wereld om ons heen te beschrijven en te begrijpen, maar vraagt zich af of het de enige manier is en of de wetenschappelijke beschrijving volledig kan zijn.
G&W verwijst naar Daniel Sarewitz, columnist van Nature. Sarewitz (foto Nature) stelt dat alleen rationele verklaringen niet voldoen zijn om de wereld rondom ons te begrijpen. Ook de online editor van Nature, Ananyo Bhattacharya wijst erop dat de realiteit van het bestaan niet per se het best via de wetenschappelijke methode is te beschrijven.

Terug naar Martin Rees (foto: ast.cam.ac.uk) in het artikel van G&W. Rees stelt in Even a theory of everything has limits dat een theorie van alles niet alles zal verklaren – in ieder geval niet in de praktijk. Het kan volgens Rees best zo zijn dat onze hersenen sommige dingen simpelweg niet kunnen bevatten of verklaren:

“We should be open to the possibility that we might, far down the line, encounter limits – hit the buffers – because our brains don’t have enough conceptual grasp.” Wellicht, zo schrijft Rees, zal nog eens een paar miljard jaar evolutie resulteren in wezens of machines die nog meer van het universum begrijpen dan wij. Dat er dingen zijn die mensen niet kunnen begrijpen, zo besluit hij, betekent niet dat ze nooit begrepen zullen worden. 

Zie: Kunnen wij alles begrijpen – en hoe dan? G&W

Illustr: mysterydatabase.com
Grafische weergave van het wiskundige E8-patroon. Het is een 248-dimensionale wiskundige structuur. Bron: New Scientist

Op zoek naar de vergeten oorsprong van het christendom


Historicus en hoogleraar kerkgeschiedenis aan de universiteit van Oxford, Diarmaid MacCulloch, maakt met A History of Christianity korte metten met het verhaal dat het christendom begon toen Paulus het van Jeruzalem naar Rome bracht. Hij laat zien dat de oorsprong van het christendom oostelijker gezocht moet worden, en dat het ooit op het punt stond om in Azië te triomferen, en zelfs in China. Bagdad had zelfs het hoofdkwartier van het christendom kunnen worden, in plaats van Rome. 

Op 23, 30 juni, 7, 14, 21 en 28 juli 2012 zendt de EO
de BBC-documentaire A History of Christianity uit.
In zes delen verhaalt MacCulloch (zie interview)
over de geschiedenis van het wereldwijde christendom.

Het vroege christendom
In het eerste van de zes delen van deze serie die vier continenten bestrijkt, gaat professor MacCulloch op zoek naar de vergeten oorsprong van het christendom. Hij maakt korte metten met het bekende verhaal dat het allemaal begon toen de apostel Paulus het christendom van Jeruzalem naar Rome bracht.

In plaats daarvan laat hij zien dat de oorsprong van het christendom oostelijker gezocht moet worden, en dat het ooit op het punt stond om in Azië te triomferen, en zelfs in China. Bagdad had zelfs het hoofdkwartier van het christendom kunnen worden, in plaats van Rome. Als dat gebeurd was, had het westelijke christendom er heel anders uitgezien.

Katholicisme: de onvoorspelbare opkomst van Rome
In deel 2 onthult MacCulloch verrassend dat de biecht door monniken op een afgelegen eiland voor de kust van Ierland is bedacht en dat Engeland haar universiteitssysteem aan de kruistochten te danken heeft.

Meer dan een miljard christenen gehoorzaamt Rome; dat is meer dan de helft van alle christenen. Maar hoe kon een kleine joodse sekte uit het Palestina van de eerste eeuw, die nederigheid en de deugd van de armoede predikte, uitgroeien tot de gevestigde religie van West-Europa, machtig en gedragen door de onwankelbare gehoorzaamheid van de gelovigen?

Orthodoxie: van Rijk naar Rijk
Na zijn hoogtijdagen in het Oost-Romeinse Rijk kreeg het christendom te maken met de expansie van de islam en het verraad door katholieken op kruistocht. Het werd het ingelijfd door de Russische tsaren en stierf het bijna uit onder het sovjetcommunisme.

MacCulloch bezoekt de grootste collectie vroege iconen in de Sinaï-woestijn, een relikwie dat de beeldenstorm in Istanbul heeft overleefd en de kathedraal van Ivan de Verschrikkelijke in Moskou. Zo hoopt hij het geheim van zijn voortbestaan te ontdekken.

Reformatie: het Individu voor God
MacCulloch laat zien hoe Luther gezangen schreef om de boodschap van de Bijbel te doceren, en hoe een smakelijke worst de aanleiding was voor Ulrich Zwingli, een Zwitserse reformator, om de heiligenbeelden neer te halen, gehuwde geestelijken toe te staan en te ontkennen dat de hostie en de wijn het lichaam van bloed van Christus waren.

In het vierde deel van zijn Geschiedenis van het christendom vertelt Diarmaid MacCulloch over de Reformatie en hoe een geloof dat gebaseerd was op gehoorzaamheid een geloof voortbracht gebaseerd op individueel geweten.

De evangelische explosie
Het evangelisch protestantisme wordt voortgedreven door een gevoel voor sociale rechtvaardigheid en de veronderstelling dat je een rechtstreekse emotionele relatie met God kan hebben.

In het vijfde deel volgt Diarmaid MacCulloch de groei van een uitbundige geloofsuitdrukking die zich over de hele wereld heeft verspreid: het evangelisch protestantisme. Tegenwoordig wordt het geassocieerd met conservatieve politiek, maar het volledige verhaal laat toch en ander beeld zien.

God in reparatie
Ondanks de aanvallen van Newton, Voltaire, de Franse revolutionairen en Darwin heeft het christendom een opmerkelijke veerkracht aan de dag gelegd. De morele geloofwaardigheid van het christendom heeft de grootste schade opgelopen door de twee wereldoorlogen en de verbondenheid met het fascisme en het nazisme. Maar juist in tijden van crisis herontdekt het christendom diepe en eeuwige waarheden over zichzelf.

MacCulloch plaatst vraagtekens bij de simplistische opvatting dat het christelijke geloof al voor de gestage opkomst van de wetenschap, de rede en de vooruitgang geleidelijk aan het wegebben was, maar toont zelfs aan hoe het geloof weer aan een onverwachte opmars bezig is.

Bron: EO-persinformatie / Klik op de foto’s voor nog andere info.

De geschiedenis van het Christendom

ISBN 9789049103378 | 2009

1088 blz. | gebonden | druk 1

Uitgeverij Het Spectrum

Nu bij Wever van Wijnen van € 59,99 voor € 19,99, zolang de voorraad strekt.