Père Cyrille Vael: de waarheid hebben we allemaal zelf

“Jongeren zitten doelloos te surfen op het internet. Het probleem is: ze weten niet meer hoe te zoeken. Ze hebben geen methodes, ze leren geen navigatiesystemen meer!” (Cyrille Vael)
Op de vraag: ‘Dus u gelooft in God?’ van een BBC-journaliste aan père Cyrille Vael, monnik van een klooster in Chevetogne in België, antwoordde hij: ‘Nee’. De BBC staakte prompt het gesprek. Volgens Vael ‘moet je dat contextueel zien. Want met die vraag “Dus u gelooft in God?” kan ik niets. Wat bedoelt zij met God? En wat bedoelt ze met geloven?’

‘Er zit heel wat wijsheid in jongeren, maar die komt er niet uit als levenswijsheid. Ze zitten doelloos te surfen op het internet. Het probleem is: ze weten niet meer hoe te zoeken. Ze hebben geen methodes, ze leren geen navigatiesystemen meer!’
_{(Cyrille Vael)}

Interview met Cyrille Vael
Taede Smedes, godsdienstfilosoof, theoloog en journalist, lukte het voor NieuwWij wèl een interview met Vael af te nemen. En niet alleen over God, maar over jongeren, levenswijsheid en bijbelse uitspraken van een verrassende Nietzsche.

‘Religies zijn maar navigatiesystemen, maar ze zijn nooit de vaart zelf, ze zijn niet de werkelijkheid zelf. Dat moeten wij doen. Wij moeten de schepping helen en baren. Wij moeten de schepping transfigureren. Het probleem is dat wij al onze systemen als waarheid aannemen, als de realiteit. En dat is niet juist.’
_{(Cyrille Vael)}

Evolutie en dynamiek
Vael ziet de waarheid niet als een absoluut, ontologisch criterium, maar pragmatisch: waarheid is wat werkt. (De ontologie behandelt de vraag wat het betekent om te zijn of te bestaan, PD.) De waarheid bestaat volgens de monnik wel, maar is geen ontologisch gefundeerd dogma; het is evolutie, dynamiek, dus altijd contextueel.

‘Dus we hebben cognitieve kennis nodig, maar die kennis is niet de waarheid, is niet de realiteit. Als ik kijk naar sommige religieuzen, dan denk ik wel eens: de harddisk zit zo vol met kennis en methoden dat er geen ruimte meer is waar er nog iets kan verschijnen. Er kan zich niets meer openbaren. Er is geen plaats meer, het is vol.’

‘Maar ’s avonds gaat ineens het windje van een andere kant waaien, en dan is er grote paniek, want men weet met de kennis dan niets aan te vatten. Spiritualiteit heeft alles te maken met contemplatie, schouwen, maar dat vraagt een houding van afstand, een houding van niet over alles een éénsluidende mening te willen hebben.’
_{(Cyrille Vael)}

Filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900)

Terug naar de bronnen
Volgens Vael moet het christendom opnieuw ontdekt worden en daarvoor wil hij terug naar de bronnen. Hij komt dan verrassend uit bij Nietzsche.

‘Zelfs Nietzsche zei al: het mooiste wat ooit over de mens gezegd is, is gezegd door het christendom. Eindelijk begint men opnieuw de waarde van Nietzsche te ontdekken in de maatschappij, terwijl men zolang op hem heeft geschoten. Eindelijk is God dood, we kunnen opnieuw geloven. We konden in onze religie niet meer geloven. Alles was bewezen: God bestaat. Twijfel niet, want als je twijfelt, ben je een zondaar, een ketter. Maar godzijdank is die God dood.’
_{(Cyrille Vael)}

‘Niet de dood van God maar van een religie’
Volgens Nietzsche hebben de christenen God gedood, maar herschreef hij die tekst tot: wij mensen hebben Hem gedood. Vael noemt het bijbels wat Nietzsche zegt.

‘De dood, geprofeteerd door Nietzsche, betekent niet de dood van de God van de Openbaring, maar betekent de dood van een religie en een God statisch bevroren in een exclusief gesloten ontologisch denken, altijd gelijk aan Zichzelf; de dood van een Schepping zonder evolutie, zonder geschiedenis, dood van het Leven zelf, in de mate dat we dit leven beschouwen als een éénheid in stabiliteit. Het betekent dus niet de dood van de God van de Openbaring doorheen de geschiedenis.’
_{(Cyrille Vael)}

Universeel
Vael heeft een boodschap aan de kerk: niet pretenderen de exclusieve waarheid in pacht te hebben. Zelf komt hij absoluut niet de waarheid brengen, want die hebben we allemaal zelf. Die existentiële waarheden vormen samen iets universeels.

‘Ik denk dat we in een tijd leven waarin we bewust worden dat de exclusieve waarheid niet meer bestaat, gefundeerd op een theologisch, metafysisch, ontologisch denken. Dat is voorbij. Nogmaals, de metafysische objectiviteit is vervangen door een hermeneutische. Alles is contextueel geworden. Wat vandaag juist blijkt en goed, kan morgen helemaal anders zijn.’
_{(Cyrille Vael)}

De Byzantijnse Kapel in het klooster van Cyrille Vael in Chevetogne, België

‘De vitale bron beschermen’
Vael denkt dat we in een tijd leven waarin we inzien dat als we maar diep genoeg graven, alle religies op hetzelfde uitkomen; alleen onze methodes, concepten, onze beelden, ons ontologisch denken is anders.

‘Zoals eerder gezegd, mensen zoeken niet langer intellectuele antwoorden op hun spirituele vragen of stroeve institutionele belichaming van deze antwoorden. Zij zoeken een diepere ervaring van een God, van een mensbeeld, en een diepe innerlijke wijsheid die hen ondersteuning en kracht is voor een authentiek en geïntegreerd leven. Waar het om gaat is dat de mens van vandaag, die leeft met een pluraliteit van waarden, en waarin het centrum – de autoriteit – weg is, dat het erop aankomt dat de mens de methode vindt om zijn vitale bron te beschermen.’
_{(Cyrille Vael)}

Heel wat wijsheid in jongeren
Kijk eens naar jongeren. Als jongeren vandaag de dag dorst hebben, weten ze precies uit welke kraan water komt. Er zit heel wat wijsheid in jongeren, maar die komt er niet uit als levenswijsheid. *

‘Ze zitten doelloos te surfen op het internet. Het probleem is: ze weten niet meer hoe te zoeken. Ze hebben geen methodes, ze leren geen navigatiesystemen meer! En daar zit het probleem met onze religieuze opvoeding: worden ons in de godsdienstlessen nog werkelijk de instrumentaria en methodes aangereikt om zelf de zaken uit te diepen?’
_{(Cyrille Vael)}

Een nieuwe wereld
Vael vraagt zich af of in de godsdienstlessen nog werkelijk de instrumentaria en methodes aanreikt om zelf de zaken uit te diepen. De monnik vindt dat priesters en religieuzen eigenlijk een soort vroedvrouwen moeten zijn, om een nieuwe wereld te helpen bouwen. Maar iedereen moet dat eigenlijk doen: elk van ons.

‘Het is dan ook nodig dat kerk, en elk van ons, prioriteit geeft aan het leggen van nieuwe verbindingen, te leren hoe nieuwe realiteiten en inzichten te verbinden op een nieuw niveau: een nieuw niveau van Gods zelfopenbaring doorheen de geschiedenis te erkennen en te integreren.’
_{(Cyrille Vael)}

IN THE LEAD, zomer 2022

* Update – Tip ► Daan Bakker, oprichter van IN THE LEAD, werkt met jongeren aan hun persoonlijk leiderschap om vanuit zelfinzicht te leren ontdekken wat ze drijft en wat hun triggers zijn, zegt in een interview met Elze Riemer van Volzin van 18 juli 2025 ‘dat de meeste jongeren wel graag van alles willen, maar nog erg zoekende zijn als het gaat om het ‘hoe’. Ze willen zichzelf leren kennen en iets bijdragen, maar verdrinken eigenlijk in alle mogelijke opties’. (En dan niet alleen op internet, maar keuzestress in het algemeen.)

Bron: ‘Eindelijk is God dood. We kunnen opnieuw geloven!’
(Cyrille Vael in een interview met Taede Smedes in: NieuwWij, 7 december 2016)

Foto: Pinterest – chillin.sk
Foto IN THE LEAD: Daan Bakker
Foto Byzantijnse Kapel: Tripadvisor
_{Update 10 3 2024 , 21 12 24 (Lay-out) juli 2025: (Lay-out, tekstaanpassing, foto’s)}

Rijk der Duisternis vermomd als Digitale Revolutie

Dr. Steef Post lijkt op de angstige mens die de eerste stoomtrein ontwaarde. Hij zag hem als een aanval van het rijk der duisternis: briesend en walmend, net zo eng als Post de Digitale Revolutie ervaart: die kan in het licht van het koninkrijk van God moeilijk positief worden beoordeeld. Volgens Post verdringt de digitalisering het woord ten faveure van het beeld. Hij vergeet dat het beeld vooral voor gelovigen lang geleden al als het Woord uit de Bijbel werd toegepast.

Dat neemt niet weg, dat ik alles overdenkend, de digitale revolutie zie als een krachtige aanval van het rijk der duisternis. (Post)

In zijn lezing ‘Digitale revolutie aanval rijk der duisternis’ op de Haamstedeconferentie laat Post het voorkomen alsof het rijk der duisternis de mens digitaal geketend heeft: ‘De digitale revolutie leidt tot meer zonden.’ Maar tegen het einde van de lezing is er weinig meer over van die duisternis en moeten we de digitale revolutie gewoon gebruiken. Hij geeft er zelfs tips voor. Maar eerst legt Post uit hoe levensgevaarlijk dat rijk der duisternis is.

De verandering van het brein onder invloed van de digitalisering en de stroom van prikkels die het altijd online-zijn met zich meebrengt, moeten menselijk gezien beschouwd worden als hinderpalen voor de voortgang van het Koninkrijk van God. Ik denk ten tweede dat het niet moeilijk is om te bedenken hoezeer deze kant van digitalisering een belemmering kan vormen voor de Gemeente van Christus om zich als bruid op te maken om Hem te ontvangen. (Post)

Volgens de publicist uit Gorinchem verdringt de digitalisering het woord ten faveure van het beeld. Vanuit Bijbelse opvattingen over de verkondiging van de blijde boodschap, wil hij aannemelijk maken dat de devaluatie van het woord ten koste van het beeld, een aanslag is op de voortgang van koninkrijk van God.

De digitale explosie heeft een belevingscultuur gebracht waarin beelden, en virtuele werkelijkheden de sensitiviteit voor het verstaan van het woord verminderen, en de realiteit van het leven wordt gedevalueerd. Heeft de techniek , en het daarmee gepaard gaande positivisme in de tijd van de Verlichting onze ontvankelijkheid voor de metafysische werkelijkheid stap voor stap afgebroken en ons gebracht tot een tweedimensionale wereld van oorzaak en gevolg, de digitalisering gaat verder. Ze leidt ons van de fysieke, tastbare werkelijkheid naar een virtuele non-werkelijkheid. In de wereld van nullen en enen is de dood met een muisklik omkeerbaar en misschien wel daardoor – immers door de zonde is de dood in de wereld gekomen – zijn morele vragen, kwesties van goed of kwaad, principieel non-issues geworden. (Post)

Post vergeet de religieuze kunst. In iedere kerk waar ook ter wereld kan je worden rondgeleid en vertellen beelden in glas in lood en op schilderingen hele verhalen, zodat gelovigen God kunnen kennen en begrijpen. In de wereld van nullen en enen zijn eveneens talloze artistieke scheppingen digitaal te voorschijn te ‘toveren’ die gelovigen nog steeds helpen het koninkrijk van God te verstaan. Het is zoals Paus Johannes Paulus II eens zei:

In de ‘artistieke schepping’ openbaart de mens zich meer dan ooit als ‘beeld van God’, en realiseert hij deze taak vooral door de prachtige ‘materie’ van de eigen mensheid te vormen, en door over het universum dat hem omgeeft een scheppende heerschappij uit te oefenen. Met een lieflijke blik geeft de goddelijke kunstenaar een vonk van zijn transcendente wijsheid door aan de menselijke kunstenaar, door hem op te roepen om in zijn scheppende kracht te delen. (JP II)

Maar Post zegt: ‘Werden mensen vroeger overtuigd door wat ze lazen, nu door wat ze zien. We accepteren al snel dat een beeld meer zegt dan duizend woorden.’ – Wat is daar mis mee? Maar nee, Post vindt dat de mondiale expansie van de beeldcultuur in de laatste decennia een enorme aanval op de voortgang van het Koninkrijk Gods betekent. Dit geldt volgens hem in sterkere mate de virtuele beelden uit de digitale wereld. De buitenkant dreigt belangrijker te worden dan de binnenkant.

De boodschap dat er één waarheid is, dat er geen gezag is dan van God, staat verder van de moderne mens af dan ooit. De overdracht van de huidige cultuur op de nieuwe generatie wordt bemiddeld door de moderne media. De oude vormen van overdracht die eeuwen lang hebben gegolden en erkend: de vaders, de ambtsdragers, het boek, hebben afgedaan. En the medium is the message. Moderne media bieden waarheid op grond van consensus en relevantie. De methodiek van prediking en catechese staat onder grote druk en is niet meer van deze tijd. Ook zo wordt de voortgang van het woord verhinderd.

Post, ook bekend van zijn uitspraak dat popmuziek van de duivel is en zijn boek Duivels dichtbij, vindt dat de digitale revolutie het gevoel voor autoriteit in snel tempo afbreekt en zo het woord der waarheid van haar kracht ontdoet. Gelukkig vindt hij dat de kerk de digitale revolutie, ook al komt die uit het rijk der duisternis, niet moet negeren:

Accepteer dat de technologie er is, en dat het gebruikt wordt; maak van de zonden die samenhangen met de digitale wereld niet te snel een aparte set zonden; ga als kerk niet de concurrentie aan met de wereld van de nieuwe media; aarzel ook niet om de mogelijkheden van de digitalisering in wijsheid en matigheid te benutten.

Post lijkt in de digitale revolutie dus toch nog veel lichtpuntjes te zien. Het rijk der duisternis wil hij zelfs mondjesmaat toelaten; gemeenteleden kijken toch ook al meer en meer televisie? Lijkt die niet erg op het scherm van een PC? Hij vindt dat gemeentes zelfs een website moeten hebben! Nog niet zo lang geleden leidde dat andere scherm nog tot hel en verdoemenis, nu mag je dus naar een digitaal screen kijken! De gemeente Gods mag dus nog wel zichtbaar zijn in deze samenleving.

Auteur Steef Post (foto: puntuit.nl) is in het dagelijkse leven werkzaam als mediator, coach en adviseur. Verder is hij onder meer bestuurslid van de Jeugdbond Gereformeerde Gemeenten en van de Cursus Godsdienst Onderwijs (CGO). De volledige tekst van de lezing die hij dinsdag in Elspeet verzorgde op de Haamstedeconferentie is hier te vinden.