Boekrecensie Muslim Europe – Tharik Hussain schreef in 2026: A Journey in search of a fourteen hundred year history: 1400 jaar moslimgeschiedenis in Europa. In ‘ons’ Europa. – Een geschiedenisboek? Een boek over religie, of over filosofie? Een reisverslag? Het is vier in een. Juist omdat al die aspecten meespelen, ontstaat een brede en verrijkte blik op ons verleden en daarmee op ons heden.
– Gastblog door Rudi Holzhauer* over Muslim Europe – A Journey in search of a fourteen hundred year history door Rudi Holzhauer – Eindredactie: Relifilosofie
‘Muslim Europe verschijnt in een tijd van toenemende islamofobie op tal van manieren. Het boek van Hussain geeft tegengas: het laat zien hoe moslims al bijna anderhalf millennium een centrale rol spelen in de Europese geschiedenis’
Sporen van vroege aanwezigheid
‘Al veertien eeuwen is de islam aanwezig in Europa,’ zegt Tarik Hussain. ‘Moslims kwamen in Malta, Sicilië, en natuurlijk in Andalusië, Portugal en Spanje.’
Hussain is bovenal een reisschrijver en volgt de voetsporen van de eerste Europese moslims. Tal van Europese plekken blijken nog altijd sporen dragen van die vroege aanwezigheid.
‘Wie tot tien telt in het Maltees ontdekt vanzelf de Arabische oorsprong van die taal. En het populaire vakantieoord, de Algarve in Portugal, komt van het Arabische woord voor het Westen: al-Gharb.’
Ten westen van? Precies: van Andalusië.
Historische werkelijkheid
Historicus en freelance journalist Nuri Kurnaz vertelt, in een reportage in Trouw over Muslim Europe, dat pas met de Reconquista in Spanje het ‘anti-moslim-sentiment in het Europese DNA’ kwam en werden veel islamitische sporen uitgewist. Met Muslim Europe wil Hussain dit recht zetten, zegt Kurnaz:
‘De historische werkelijkheid is anders,’ zegt hij. ‘Binnen vijftien jaar na het overlijden van Mohammed zette de allereerste generatie moslims voet op Europese grond, in Cyprus. Vergelijk je de drie religies met een oorsprong in het Midden-Oosten, dan bereikte de islam Europa sneller dan het christendom of jodendom dat deden.’
(Kurnaz in ► Trouw, 13 december 2025)
Centrale rol moslims
Muslim Europe verschijnt in een tijd van toenemende islamofobie op tal van manieren. Het boek van Hussain geeft tegengas: het laat zien hoe moslims al bijna anderhalf millennium een centrale rol spelen in de Europese geschiedenis.
Vorming modern Europa
Hussain citeert onder andere een mooie uitspraak van koning Charles III, gedaan tijdens een lezing toen hij nog Prins van Wales was: ‘De islam maakt deel uit van ons verleden en ons heden, op alle gebieden van menselijk streven. En heeft bijgedragen aan de vorming van het moderne Europa. Het is onderdeel van ons eigen erfgoed, geen losstaand iets.’
Gedeeld Erfgoed dus.
Interieur moskee in Córdoba (Andalusië), geschilderd door Edwin Lord Weeks (1880)
Muslim Europe
Lezers volgen Hussain door Cyprus, Malta, Sicilië, Portugal en Spanje, en vinden vroege islamitische bewijzen en invloeden. Ook komen zij geleerden en moslimfilosofen tegen die bijgedragen hebben aan de vorming van het Europese denken. Wellicht zullen zij verrast zijn door wat al die tijd voor hun neus verborgen is gebleven. Het boek leidt hen op een subtiele manier naar een breder, inclusiever begrip van Europa waarin moslims geen buitenstaanders zijn maar al lang een belangrijke bijdrage leveren.
Multiculturele mozaïek
Muslim Europe is vooral interessant voor wie op zoek is naar een dieper gevoel van verbondenheid binnen het multiculturele mozaïek van het moderne West-Europa.
Sommige critici beweren dat Tharik Hussain op zich geen nieuw materiaal aanbrengt. Hussains verdiensten liggen echter veel meer in het aangeven van de mate waarin de moslimbijdrage aan Europa is geminimaliseerd en over het hoofd gezien, en in het toegankelijk maken van deze geschiedenis voor een breed hedendaags publiek. Het werk van Koert Debeuf is hier ook een voorbeeld van, en dan geheel toegespitst op de inbreng van Ibn Rushd (► Averroës).
Dr. David Motadel, van de Vakgroep Internationale Geschiedenis aan de London School of Economics, schrijft in The New Statesman onder meer over Muslim Europe:
‘Helaas belooft de titel weliswaar een historisch overzicht te geven van 1.400 jaar islam in Europa, maar richt het boek zich vrijwel uitsluitend op de middeleeuwen. De Ottomaanse verovering van de Balkan in de 14e eeuw wordt slechts terloops genoemd. Hussain had bijvoorbeeld de Gazi Husrev Beg-moskee in Sarajevo kunnen bezoeken om inzicht te geven in de geschiedenis van het islamitische Zuidoost-Europa. Hij had ook de houten Kruszyniany-moskee in Polen kunnen bezoeken om de geschiedenis te bespreken van de Tataren die zich rond dezelfde tijd voor het eerst in het Groothertogdom Litouwen vestigden.’
(Islam is part of European history –De manier waarop historici het islamitische verleden van het continent bagatelliseren, draagt bij aan de hedendaagse verdeeldheid. ► The New Statesman, 19 november 2025)
► Tharik Hussain
Gemeenschappelijke Europese identiteit
Meer historisch georiënteerd is het eveneens recente boek van Elisabeth Drayson, Crucible of Light. Ook zij beschrijft 1.400 jaar van aanzienlijke islamitische invloed. ‘Het lijdt geen twijfel dat het hedendaagse Europa op politiek, religieus en cultureel vlak op gespannen voet staat met de islam.’
Met haar boek beoogt zij ‘de opkomst te beschrijven van een gemeenschappelijke Europese identiteit, gesmeed in de brandende smeltkroes van religieuze en politieke strijd, waarvan de diepe betekenis door deze hedendaagse saga aan het licht wordt gebracht.’
Islamitische ambachtslieden en geleerden
Drayson, emeritus hoogleraar Spaans, begint haar geschiedenis met de spectaculaire opkomst van de islam vanuit Arabië na 600 n.Chr. Europa was in die tijd een achtergebleven gebied, en verstreek er een eeuw voordat de islam het Iberisch Schiereiland veroverde en daar 800 jaar lang heerste.
In de 15e eeuw trokken de Ottomanen vanuit het oosten op om Oost- en Midden-Europa te veroveren, tot aan Wenen toe. Islamitische ambachtslieden creëerden prachtige steden en kunst, en islamitische geleerden speelden een cruciale rol bij het bewaren van oude literaire en wetenschappelijke documenten, terwijl ze tegelijkertijd hun eigen bijdragen leverden.
Gedeeld Erfgoed
Veel hiervan is bekende geschiedenis. Allemaal Gedeeld Erfgoed.
Drie hoofdstukken van Crucible of Light gaan over Córdoba, de parel van islamitisch Spanje die een gestage stroom middeleeuwse christelijke en joodse geleerden aantrok. Sicilië profiteerde van twee eeuwen islamitische heerschappij. Mustafa Kemal Atatürk redde het instortende Ottomaanse Rijk uit de greep van Engeland, Frankrijk en Rusland en stichtte zo het moderne Turkije.
Elisabeth Drayson sluit af met een oproep tot ‘nieuwe manieren van denken en betere vormen van sociale, culturele en politieke interactie tussen christenen, niet-moslims en moslims’.
► Muslim Europe | Imprint: Penguin | Published: 05/11/2026 | ISBN: 9781405975506 | Length: 432 pages | Price: £12.99
► Tharik Hussain (1979) is een bekroond auteur, historicus, reisjournalist en onderzoeker bij het Centrum voor Religie en Erfgoed aan de Universiteit van Groningen, waar hij zich specialiseert in islamitisch erfgoed en cultuur.
Beeld: ► Research on Belief (Facebook) / The European Financial Review – The Emancipation of Europe’s Muslims – by Jonathan Laurence
Het interieur van de moskee in Córdoba, geschilderd door Edwin Lord Weeks (1880): Afbeelding: Bridgeman Images. (In: The New Statesman)
Foto Tharik Hussain: Tharik Hussain
Bronnen en meer info bij dit blog: ► Muslim Europe (o.a. Komende podcasts: Vergeten Denkers uit al-Andalus)
*Gastblogger Rudi Holzhauer: Nederlandse Master in de Rechten, Doctoraat in Recht en Economie, Nederlandse Master in de Filosofie, Master of Law Cambridge VK, Onafhankelijk inspirator bij ► Alpujarras Academy Spain. Met steun van het ► Moslim Archief: Columns voor, over Inbreng, Verdringing en Taal (Holzhauers eigen werk in progress). Hierin vertaalt / thematiseert de auteur visies op de filosofie-geschiedschrijving.
RELIFILOSOFIE 