Hoe een klein beestje groot kan denken

Ieder beestje op planeet aarde – van heel erg klein tot heel erg groot, heeft het instinct – of het bewustzijn – meegekregen dat als het iets groter is gegroeid, een belangrijke taak krijgt om planeet Aarde gezond te houden. Dat kunnen ze niet alleen, dat kunnen ze alleen met z’n allen. Want als er beestjes of beesten uitsterven, dan kan de natuur het moeilijk krijgen.

Het licht-filosofisch getinte boekje Beestje klein, wil iets zijn laat aan kleine mensjes, met een verhaaltje in een kleurrijk prentenboekje, zien hoe kleine beestjes de natuur al kunnen helpen.

‘Heb jij weleens een vraag? Weet jij wel hoe je heet? Het beestje in dit verhaal weet het niet.
En hij heeft nog veel meer vragen.’
(Uit: Beestje klein, wil iets zijn)

Er is een beestje, een klein beestje dat iets wil zijn. Het voelt: ik beteken iets, ik kan iets doen. Eerst wil het weten: wie ben ik? Dan kan ik ook iets zijn. Hoe heet ik? Nog meer vragen heeft dat beestje en hij onderneemt dan ook een dappere zoektocht naar antwoorden.

‘Onder een steen wordt hij geboren
Kruipt als laatste uit het ei
Beweegt zijn pootjes , hoofd en lijf
Alles is nieuw en nog wat stijf’
(Uit: Beestje klein, wil iets zijn)

Gelukkig merkte iemand dat ondernemende beestje op, zodat we zijn zoektocht kunnen volgen. Auteur Margaret van Mierlo schreef het op. Zo bijzonder vindt zij het dat een klein beestje op zoek gaat naar de zin van het leven en daarbij ontdekt hoe belangrijk – en ook fijn – de natuur is.

Het is een verhaaltje voor peuters en kleuters. Die kleine mensjes staan van nature al open voor alles om zich heen. Zij willen ontdekken, aanraken, proeven, voelen, ruiken, en stellen vanaf het moment dat ze kunnen praten, vragen zoals: ‘Waarom?’ – Dit boekje is een lieve handreiking.

‘Het idee ontstond op een wandeling in coronatijd toen ik een kevertje op zijn rug op het zandpad zag liggen. Hulpeloos, in paniek, met spartelende pootjes en helemaal alleen. Terwijl ik het kevertje weer op zijn pootjes zette, kreeg ik een idee voor een verhaaltje. Een zoektocht van een eenzaam kevertje naar de zin van het bestaan. Iets waar ikzelf ook mee bezig was.’
(Margaret van Mierlo)


Bron:
Beestje klein, wil iets zijn | Margaret van Mierlo | Illustraties: Janneke van Nunen-Vos | Uitgeverij boekꞏscout – Soest | Maart 2023 | ISBN: 978-94-646-8502-2 | € 15,95 – inclusief verzendkosten: ook via Bruna

‘Het verhaaltje kwam er, maar had illustraties nodig. Tijdens een gesprek met een oud-collega en vriendin Janneke van Nunen-Vos, herinnerde ik me dat zij heel leuk kon tekenen. Van het een kwam het ander en het mooie resultaat zie je in ons boekje. Beestje klein, wil iets zijn is ons eerste duo-project. Het boorde bij allebei nieuwe vormen van creativiteit aan. De samenwerking bevalt zo goed dat we al met een volgend boekje bezig zijn.‘ (Margaret van Mierlo)

UPDATE 04 -5-23

Voltooid leven? Doe als Boeddha

Misschien lijden mensen die hun leven voltooid vinden wel het meest ondraaglijk en uitzichtloos. Zij voelen zich levensmoe en vinden dat het leven weinig tot geen perspectief biedt. Maar ze gaan (nog) niet dood. Elke dag moeten ze weer opstaan. Dezelfde dag steeds weer beleven. Ze kennen geen enkel, zelfs geen minimaal, zinvol moment. Het verlenen van hulp bij zelfdoding aan iemand die het leven voltooid vindt, blijft echter verboden.

‘Hoewel het leven zelf pijn brengt, zijn we niet veroordeeld
om hier passief onder te lijden’
(Boeddha)

Anders omgaan met je voltooide leven
De rechtbank Den Haag deed in december 2022 uitspraak over het strafrechtelijke verbod op hulp bij zelfdoding. Het verbod blijft gehandhaafd. Coöperatie Laatste Wil vindt dit teleurstellend voor eenieder die menselijk en waardig wenst te sterven op een zelfgekozen moment en noemt de uitspraak inhumaan.

Maar blijft dit het enige dat ­iemand met een voltooid leven kan doen? Zijn er voorbeelden van mensen die wél in staat zijn met een voltooid leven om te gaan?

Boeddha leefde ‘voltooid’ verder
Het leven van prins Siddhartha Gautama is voltooid op 35-jarige leeftijd. Na een beschermde opvoeding ziet Siddhartha dat het leven lijden is. Vanaf zijn 29ste ziet hij voor het eerst mensen die oud zijn, ziektes krijgen en doodgaan. En dat dit normaal is.

Uiteindelijk besluit Siddhartha te gaan mediteren onder een bodhiboom totdat hij verlichting zou bereiken of zou sterven. Zes jaar later bereikt hij verlichting. Dan wordt hij Boeddha (‘de verlichte’ of ‘de ontwaakte’). Zijn leven is vanaf dan voltooid. Maar hij gaat niet dood. Nog 45 jaar zet hij zich in voor anderen en onderwijst hij zijn nieuw gevonden inzicht. Hij wordt een gerespecteerd spiritueel leider.


Boeddha onderwijst de vier edele waarheden

Er zijn voor de ‘onvoltooide’
Nu zijn de meesten van ons geen Boeddha, maar mensen wier leven voltooid voelt, zouden met de energie die ze toch nog hebben, wel iets voor de ander kunnen betekenen. Sommige ‘voltooiden’ – vaak mentaal nog kraakhelder – zouden anderen kunnen vertellen over hun levenservaring en inzichten.

Het leven is dan minder ondraaglijk en uitzichtloos en kan zelfs weer enig perspectief bieden. Als ‘voltooide’ kan je voor die ander, wellicht een ‘onvoltooide’, iets betekenen en die ander kan er voor jou zijn.

Accepteren
Het leven is lijden, zegt Boeddha, maar de spiritueel leider zegt ook dat te accepteren. Als je er weerstand aan biedt, wordt het alleen maar erger. Je kan elkaars lijden verlichten. Een nobel doel volgens Boeddha: “Want hoewel het leven zelf pijn brengt, zijn we niet veroordeeld om hier passief onder te lijden.”

Op weg gaan met de ander
Ook geestelijk verzorger en pastoraal vormingswerker Marinus van den Berg stelt dat je lijden niet moet ontkennen of onderschatten, want dan wordt het juist zwaarder. ‘De dood hoort bij het leven. Door met elkaar te praten kun je leren op een menselijke manier om te gaan met afscheid en de dood.’ Van den Berg schreef tientallen boeken, waaronder Lijden verlichten.

Elkaars lijden verlichten
Van den Berg heeft het niet expliciet over voltooid leven, maar wel over wat lijden doet. Daar ik in dit artikel stel dat mensen die hun leven voltooid vinden misschien wel het meest ondraaglijk en uitzichtloos lijden, breng ik dit boek onder de aandacht: ‘Het erkennen van lijden kan het lijden verlichten. ‘

‘Wat doet lijden? Lijden tast mijn concentratie aan, lijden kan heersen als een tiran, lijden kan uitputten, lijden kan mijn nachten eindeloos lang maken, lijden kan me boos maken en onmachtig. Lijden doet een mens geen goed.‘
(Uit: Lijden verlichten)


Er zijn voor de ander

Tijd, aandacht en empathie
Van den Berg – werkzaam bij het regionaal palliatief centrum Cadenza te Rotterdam – schrijft persoonlijke reflecties en poëtische intermezzo’s. Kerngedachte van Van den Berg is: met mensen optrekken en het lijden met hen uitzitten. Zij bepalen het tempo. Het gaat dan niet om antwoorden, maar om tijd, aandacht en empathie.

Beeld: prins Siddhartha Gautama (npokennis.nl)
Beeld Boeddha: Sanskriet document waarop te zien is hoe Boeddha de vier edele waarheden onderwijst (Publiek Domein – wiki)
Foto Er zijn voor de ander: Ontmoeting

Lijden verlichten | Marinus van den Berg | Uitgeverij Ten Have | E-book € 11,99

Bewerkte (en aangevulde) versie van mijn eerder verschenen opinieartikel in dagblad Trouw onder de kop: ‘Voelt het leven voltooid? Doe als Boeddha’ (In  de rubriek ‘Zinvol leven’, 30 januari 2023)
UPDATE: 06052023 / 04062025 / september 2025 (Lay-out, foto-aanpassingen)

Het Rijke Roomse Kostschoolleven

Boekpresentatie BRIL & PLU – In het statige oude gebouw van woon-werkgemeenschap De Refter aan de Rijksstraatweg in Ubbergen zat vroeger meisjeskostschool Notre Dames des Anges. In de volksmond ook wel het ‘Frans Pensionaat’ genoemd. Talrijke meisjes brachten in de jaren zestig hier hun puberteit door, dag en nacht omringd door nonnen. Margaret van Mierlo was een van hen en verwerkte haar kostschoolervaringen in de roman BRIL & PLU. Bibliotheek Gelderland Zuid organiseert een boekpresentatie op dinsdagmiddag 7 maart 2023 in Bibliotheek Beek-Ubbergen.

‘Weet je nog, dat Franse nonnetje dat we Croissantje noemden
omdat ze zo’n kromme rug had?
Dankzij haar haalde ik mooie punten voor Frans.
En ik maar mopperen dat ik met haar verplichte wandelingen moest maken
en zij mij dwong uitsluitend Frans te spreken.’
(Uit: BRIL & PLU)

Auteur Margaret van Mierlo zal die middag een inkijkje geven in die tijd. Zoals ze zelf zegt: ‘Op zekere leeftijd ga je terugkijken op je leven en word je blik anders.’ Naast Van Mierlo deelt ook Jan Schillings – voormalig directeur van de toenmalige middelbare meisjesschool (MMS), verbonden aan Notre Dame des Anges – zijn ervaringen. Volgens de auteur brengt het kostschoolleven nogal wat emotie met zich mee, de reden dat er veel over is geschreven.


Margaret van Mierlo

‘De laatste tijd zijn er vooral nare zaken aan het licht gekomen, vooral seksueel misbruik. Ik heb dat niet meegemaakt. Voor mij was Notre Dame des Anges een plek waar ik vijf jaar kon verblijven. Ik zat op zeven basisscholen in vier verschillende landen. Kostschool betekende eindelijk stabiliteit en veiligheid en het leverde levenslange vriendschappen op. Maar het katholieke geloof waarmee het kostschoolleven was doordrenkt, voelde ik als een last. Vooral beknellend, saai en vervelend. Elke ochtend naar de mis, zonder ontbijt uiteraard, zondags de hoogmis, elke week op vrijdag te biecht gaan.’

De nonnen gingen ervan uit, verklaart de auteur, dat je elke week weer nieuwe zonden had gepleegd waarvoor je vergiffenis moest vragen. Overal kwam je het kruisbeeld tegen, het symbool van de christelijke traditie, in elke kamer of gang. Ook hing het kruis aan de halsketting van elke non.
Sterk voelde zij de kracht van de stilte in de kapel van Notre Dame des Anges. Op vakanties in Parijs zoekt zij vaak de Sainte Chapelle op: het bouwvoorbeeld voor de kapel op kostschool. ‘Een adembenemende plek. Een plek om tot rust te komen, te zijn om er te zijn.’


Kapel in Notre Dame des Anges, Ubbergen

‘Als ik een kerk binnenloop zal ik nooit vergeten om een kaars op te steken voor het Mariabeeld. In de tuin van Ubbergen was de grot van Lourdes nagebouwd. Op de een of andere manier stond Maria voor mij los van het strenge geloof, een soort surrogaat voor het gemis aan liefdevolle ouders. Haar kon ik vragen mij te helpen. Mijn frustraties kon ik aan haar kwijt. Nu zou je kunnen zeggen dat het de plek was waar ik positieve energie voelde.’

De schrijfster zegt dat zij in BRIL & PLU haar katholieke kostschoolleven herbeleeft.

‘Mijn roman heeft twee verhaallijnen. Een speelt zich af tijdens kostschooltijd, de pubertijdsjaren, en de andere in het heden: vrouwen die ouder worden en met de ogen van nu hun kostschooltijd herbeleven. Een drama dat zich toen afspeelde, staat symbool voor alles wat mis kan gaan tijdens kostschooltijd. De gevolgen ervan kunnen een leven lang doorwerken. Wie is slachtoffer, wie dader?’

Boekpresentatie BRIL & PLU van Margaret Mierlo | Dinsdag 7 maart 2023, 14:30 – 15:30 uur (Eerder door Corona uitgesteld) | Organisatie: Bibliotheek Gelderland Zuid in samenwerking met Inloop & Ontmoeting Impuls | De presentatie vindt plaats in ’t Kulturhus in Bibliotheek Beek-Ubbergen: Roerdompstraat 6 6573 BH Beek-Ubbergen. 

BRIL & PLU | Margaret van Mierlo | Uitgeverij Palmslag | Paperback | 21 oktober 2019 | 184 pag. | € 12,50
BRIL & PLU is een ‘coming of old age’ roman. Nicole en Trix zijn actieve zestigplussers die ervaren dat ze door hun omgeving als oud worden gezien. Vooral Nicole worstelt met een identiteitscrisis nadat ze op haar werk plotseling wordt weggesaneerd. Tegelijkertijd wordt een onverwerkt trauma uit hun gezamenlijke kostschooljaren opgerakeld; een donkere bladzijde uit hun leven die ze maar niet kunnen omslaan. Ook andere herinneringen uit die tijd komen naar boven en laten een oude hobby opleven: amateurtoneel. De psychologische roman wisselt ernst en humor af. Het geeft een inkijk in het leven van vrouwen die zich te jong voelen voor de levensfase waarin ze terecht zijn gekomen.

Tekening ‘Gratenbak’ en de cover van BRIL & PLU: © Erik Elferink
Foto Margaret van Mierlo: © Roberto Cancian, (foto)journalist, Utrecht
Foto Kapel: Alice Mommersteeg, Vlijmen (oude ansichtkaart)

Over deze kostschool schreef historicus Rob Wolf Notre Dame des Anges 1903-2003 – Tout droit en tegendraads. (Uitgeverij Valkhof Pers, 2003.)