Hawking was dankbaar voor ‘groots ontwerp universum’

Universum

Stephen Hawking zegt in zijn boek De antwoorden op de grote vragen dat we dit ene leven hebben om het grootse ontwerp van het universum te kunnen waarderen en dat hij daar bijzonder dankbaar voor is. Opmerkelijk dat hij het over ‘ontwerp’ heeft. Iets of iemand moet dat dan ontworpen hebben, maar daar wil Hawking niet aan. Niemand heeft het heelal geschapen, zegt hij en niemand bepaalt ons lot. Als dat waar zou zijn, zou Hawking zelf niet eens bestaan, want als het heelal niet ontworpen is, dan hij ook niet. Dan was er niets. Fascinerend is het wel om zijn visie te volgen, zijn antwoorden op de grote vragen.

Was Hawking zo eigenwijs dat hij zelfs na zijn dood op 14 maart 2018 nog het bestaan van God ontkende? God zelf maakte dit wereldkundig via zijn Twitteraccount: ’It’s only been a few hours and Stephen Hawking already mathematically proved, to My face, that I don’t exist’. Eigenlijk had de geleerde God toen juist kunnen bedanken voor dat ‘grootse ontwerp van het universum’. 🙂

Geloof ik? Ieder van ons staat het vrij te geloven wat hij of zij wil en naar mijn mening is de eenvoudigste verklaring dat er geen god is. Niemand heeft het heelal geschapen en niemand bepaalt ons lot. Dat leidt me tot een diepgaand inzicht: er is dan vermoedelijk ook geen hemel en hiernamaals. Volgens mij is geloven in een hiernamaals slechts wishful thinking. Er is geen enkel bewijs voor en het gaat in tegen alle wetenschappelijke kennis. Ik denk dat we na onze dood terugkeren tot stof. In één opzicht leven we echter door, en dat is door onze invloed en in onze genen die we aan onze kinderen doorgeven. We hebben dit ene leven om het grootse ontwerp van het universum te kunnen waarderen en ik ben daar bijzonder dankbaar voor.’ (Uit: De antwoorden op de grote vragen)

De kosmoloog en natuur- en wiskundige uit zijn dankbaarheid al in het eerste hoofdstuk: Bestaat er een God?, van zijn laatste – door zijn dochter Lucy voltooide – werk. In dit, deze maand verschenen De antwoorden op de grote vragen, stelt hij dat de wetenschap steeds vaker antwoorden geeft op vragen die altijd op het terrein van de godsdienst hebben gelegen. Dan is het ook niet zo gek dat hoogleraar Geesteswetenschappen, René van Woudenberg, in zijn prijswinnend essay in de NRC, stelt dat rationele wetenschappers die nieuwsgierig zijn, bewijs kunnen zoeken voor het bestaan van God. Op een gegeven moment komt dat antwoord, geen bewijs weliswaar, maar een cumulatie van argumenten dat je er eigenlijk niet meer onderuit kan. Zie bijvoorbeeld de artikelen van wiskundige en filosoof Emanuel Rutten.

Tegenwoordig geeft de wetenschap betere en samenhangender antwoorden, maar mensen zullen zich altijd aan een godsdienst vasthouden omdat die troost biedt, terwijl ze wetenschap niet vertrouwen of niet begrijpen.’ (Uit: De antwoorden op de grote vragen)

Hawking vertelt dat een paar jaar geleden er een kop op de voorpagina van The Times stond die luidde: ‘God heeft het universum niet geschapen,’ aldus Hawking.’ Er stond een illustratie bij het artikel – een tekening van Michelangelo – van een kwaad kijkende God. En een foto van hemzelf met zelfvoldane blik.

Het leek wel een duel tussen ons. Maar ik heb helemaal niets tegen God. Ik wil niet de indruk wekken dat ik met mijn werk het bestaan van God wil bewijzen of ontkrachten. Mijn werk gaat om het vinden van een rationeel kader om het heelal te begrijpen.’ ’ (Uit: De antwoorden op de grote vragen)

Hawking verklaart alles met natuurwetten. Die komen dan blijkbaar ook zomaar uit het niets. Volgens hem is de ontdekking van deze wetten de grootste prestatie van de mensheid, want het zijn deze wetenschappelijke of natuurwetten die ons zullen vertellen of we een god nodig hebben om het heelal te verklaren.

Als je aanvaardt, zoals ik, dat de natuurwetten vastliggen, dan duurt het niet lang voordat je de vraag stelt: welke rol speelt God hierin? Dit maakt een groot deel uit van de tegenstelling tussen wetenschap en godsdienst, en hoewel mijn visie daarop de krantenkoppen heeft gehaald, is het feitelijk een eeuwenoud conflict.’ (Uit: De antwoorden op de grote vragen)

Men kan God definiëren als de belichaming van de natuurwetten, zegt hij in zijn boek.

Dit is echter niet zoals de meeste mensen denken over God. Zij denken aan een mensachtig wezen, met wie je een persoonlijke band kunt hebben. Als je naar de enorme omvang van het heelal kijkt en in ogenschouw neemt hoe onbetekenend en toevallig het menselijk leven is, dan lijkt dat hoogst onwaarschijnlijk.’ (Uit: De antwoorden op de grote vragen)

StephenHawking thedrum.com

Ook zegt Hawking dat hij het woord ‘God’ in onpersoonlijke zin gebruikt, net als Einstein deed voor de natuurwetten, dus het kennen van Gods denken is het kennen van de natuurwetten. Hij voorspelt dat we tegen het einde van deze eeuw Gods denkwijze kennen.

De vraag of God bestaat voor de wetenschap vindt Hawking een geldige vraag omdat het per slot van rekening niet meevalt om een belangrijker, of fundamenteler mysterie te bedenken dan wat of wie het heelal heeft geschapen en nu beheerst.

We kunnen de natuurwetten gebruiken om op zoek te gaan naar de oorsprong van het heelal en erachter komen of het bestaan van God de enige manier is om die te verklaren.’ (Uit: De antwoorden op de grote vragen)

Hawking vertelt op een manier alsof het maken van het universum een fluitje van een cent is. Zo zegt hij, is – ondanks de complexiteit en de verscheidenheid binnen het heelal of het universum of de kosmos, wat je wilt – gebleken dat je voor het maken ervan slechts drie ingrediënten nodig hebt. Hij noemt dan massa, energie en ruimte. En zelfs niet eens drie, want massa is energie en andersom. Alsof we die ingrediënten, als een God(!),  zomaar even uit het niets uit de lucht plukken…

deantwoordenopdegrotevragen
M
aar ook dat legt Hawking helder uit, en dan gaat het vervolgens over een kuil die ontstaat als je een bergje maakt. Dat bergje staat voor het heelal. Om het bergje op te kunnen werpen, graaft hij een gat in de grond. Hij maakt dus niet alleen een berg, hij maakt ook een kuil, en dat is eigenlijk een negatieve uitvoering van die berg. De grond die lag waar nu de kuil is, is berg geworden, dus alles is in evenwicht. Dit is het principe achter wat er aan het begin van het heelal gebeurde.

Het betekent dat, als de som van het heelal nul is, God niet nodig is geweest om het te scheppen. Het heelal hebben we helemaal gratis gekregen.’ (Uit: De antwoorden op de grote vragen)

Het is spannend en fascinerend, dit hoofdstuk. Hawking blijft een en ander helder uitleggen. Hij komt uiteindelijk zelfs tot de conclusie dat het heelal zichzelf heeft geschapen. Dat is toch wel heel opmerkelijk. Zo zou God zichzelf toch ook geschapen kunnen hebben, denk ik dan. Het heelal, dat is God. Hoe Hawking dit zelf precies bedoelt, legt hij verder uit in Bestaat er een God? en nog negen andere hoofdstukken.

Bron: De antwoorden op de grote vragen | Stephen Hawking | Spectrum | € 19,99

Foto Stephen Hawking: thedrum.com

Beeld: Ocean

God had geen keuze bij scheppen heelal?

stephenhawking
Volgens Stephen Hawking had God, als Hij al bestaat, geen keuze bij het scheppen van het heelal. Hij betoogt dat het heelal noodzakelijk is zoals het is en dat God dus niet uit andere mogelijke ontwerpen heeft kunnen kiezen. ‘Zou dat laatste wel mogelijk zijn geweest, dan zouden wij niet hebben kunnen weten welke andere ideeën God heeft gehad en zouden wij de geest van God dus niet, of tenminste niet volledig, hebben kunnen kennen.’

Dit zegt dr. Marc J. de Vries over de biografie Stephen Hawking Leven & Werk in zijn recensie: Natuurkundige Stephen Hawking: Agnost met religieus taalgebruik. De Vries verwijst natuurlijk ook naar het boek dat Hawking in 1988 in één klap wereldberoemd maakte: A Brief History of Time, in datzelfde jaar in het Nederlands verschenen onder de titel Het heelal.

‘In dat boek gaat Hawking weer uit van een begin van het heelal en lijkt het alsof hij het idee van het bestaan van een God toch nodig heeft. De ultieme triomf van de menselijke rede zou dan zijn om via de natuurwetenschappen de geest van God te kennen.
Hawking neigt dus sterk naar determinisme: de dingen hebben een noodzakelijke loop waar God noch mens iets aan kan veranderen. Daarom maakt het ook niet zo veel uit of God bestaat, want dat zou voor het heelal toch geen verschil hebben gemaakt.’ (De Vries)

Ik vind dat een vreemde conclusie. Het maakt natuurlijk juist wèl uit of God bestaat, want het heelal is uiteraard zo gemaakt dat noch de mens noch God zelf iets hoefde te veranderen, want dan had Hij het heelal wel anders vormgegeven – voor zover wij dat met onze beperkte kennis van het universum kunnen overzien.

Of je dat nu determinisme noemt of niet: God heeft het heelal dus precies zo gemaakt als Hijzelf noodzakelijk achtte, inclusief de door de mens ontdekte natuurwetten en inclusief wetten die de wetenschap (nog) niet heeft achterhaald. ‘De dingen hebben een noodzakelijke loop zoals God die gecreëerd heeft,’ had Hawking ook kunnen zeggen.

God heeft deze wetten uiteraard geconstrueerd zoals Hij ze nodig vond. Ze zijn zoals ze zijn. Hij had ze ook anders kunnen ‘organiseren’. Daarom maakt het juist wel uit of God bestaat: dat maakt voor het heelal absoluut verschil uit. Het heelal bestaat immers bij de ‘gratie’ Gods. 

‘Fergusons boek biedt een fascinerende blik op het leven van deze intrigerende man. Het laat zien hoe de genialiteit van Newton van de ene leerstoelhouder in Cambridge op de volgende is overgedragen, maar het geloof in God waarvan Newton nog openlijk getuigde, het heeft afgelegd tegen de verleiding van het naturalisme, waarin God geen rol meer speelt.’ (De Vries)

oerknalSciëntist Hawking had uiteindelijk geen behoefte aan een God en redeneerde Hem met zijn theorieën weg. Hij is het duidelijk niet eens met Isaac Newton die stelde dat de vorming van het universum niet spontaan begon, maar door God in gang werd gezet. Voor Hawking bestaat alleen de fysische werkelijkheid. En die is er blijkbaar ‘gewoon’, zonder oorzaak, of het komt allemaal door de zwaartekracht, zoals Hawking ook eens stelde. En die is er blijkbaar ook ‘gewoon’. (Foto: scientias.nl)

Hawking stelde in 2010 dat, als je wilt, je de wetten van de wetenschap ‘God’ kunt noemen, maar dat het dan geen persoonlijke God is, die je kunt ontmoeten en vragen kunt stellen. – Hij komt daarmee enigszins in de buurt bij wat Albert Einstein ooit zei:

‘De religie van de toekomst zal een kosmische religie zijn. Het zou een persoonlijke God moeten transcenderen, en dogma en theologie vermijden. Zowel het natuurlijke als het spirituele betreffende, zou het gebaseerd moeten zijn op een religieuze intuïtie, afkomstig van de ervaring van alle natuurlijke en spirituele dingen als een betekenisvolle eenheid. Het boeddhisme beantwoordt deze beschrijving. Als er een religie is die om zou kunnen gaan met de moderne wetenschappelijke behoeften, zou dat het boeddhisme zijn.’

Zie: Natuurkundige Stephen Hawking: Agnost met religieus taalgebruik

Stephen Hawking – leven en werk, Kitty Ferguson; uitg. Veen Media, Diemen, 2012; ISBN 978 90 857 1249 7; 389 blz.; 
€ 29,25.

Verslag lezing Universiteit Leuven door Stephen Hawking: ‘Origin of the Universe’


(Video) Hawking: ‘We zijn er in geslaagd aan te tonen hoe je de kleine temperatuursverschillen in de kosmische achtergrondstraling die we rondom ons waarnemen, kan voorspellen vanuit een theorie rond de oorsprong van het heelal.’

Afgelopen dinsdag gaf Stephen Hawking, één van de briljantste natuurkundigen van onze tijd, een publieke lezing voor een volle en enthousiaste Pieter De Someraula in Leuven. In het Stadspark volgden nog eens drieduizend belangstellenden de lezing op een groot scherm.

Hawking gaf in Leuven een lezing – ‘Origin of the Universe’ – die massaal veel belangstelling trok. Hij deelt zijn wetenschappelijke inzichten graag met het grote publiek en hij is daar erg goed in, getuige ook de verkoopcijfers van zijn bestsellers. Maar Hawking kwam in de eerste plaats naar Leuven om er met professor Thomas Hertog van het Instituut voor Theoretische Fysica (ITF) een paper af te werken. Samen met James Hartle (University of California) hebben ze een nieuwe paragraaf geschreven in het verhaal hoe de moderne natuurkunde de voorbije honderd jaar ons denken over de oorsprong van het heelal, en meer algemeen over de begrippen tijd en ruimte, ingrijpend heeft gewijzigd.

Op de vraag of hij gelooft dat de mens ooit in staat zal zijn om alle mysteries rond het ontstaan en de aard van het heelal op te lossen, zei Hawking: ‘Zelfs als we een volledige theorie zouden ontwikkelen, is dat niet meer dan een aantal wetten en vergelijkingen. Wat is het principe dat die vergelijkingen leven inblaast en realiseert in een universum?’

Zie: Een nieuwe paragraaf in een groot verhaal

Foto: © Rob Stevens – K.U.Leuven

Fotoverslag van de lezing van Stephen Hawking

Bekijk de lezing van Stephen Hawking online