Sterven als je er klaar voor bent

Geloof in God en kiezen voor euthanasie kunnen heel goed samengaan, stelt arts Ad Nuijten. ‘Een mens die kiest voor euthanasie zit in een noodsituatie. En Jezus rekent mensen nooit af op hun nood. Hij stapt met hen in hun nood.’ De mogelijkheid bestaat ook, zegt oud-Denker des Vaderlands Marli Huijer, dat je artsen en coassistenten treft die alles weten van chemo, maar bijna niets van het sterven. Helderziende theoloog Hans Stolp zegt veel van sterven te weten en beweert dat euthanasie schadelijk kan zijn voor het leven na de dood.

Stolp stelt dat euthanasie soms ‘een voortijdige geboorte van een nog niet volgroeide geest betekent’: dat zagen mensen met een nabij-de-doodervaring. Een euthanasieverklaring heeft hij niet getekend, zal er niet om vragen en heeft er ook geen. Dat vertelde hij lang geleden aan Trouw en onlangs publiceerde de theoloog dat weer op Facebook.

Overigens kan het best zo zijn dat ik om euthanasie vraag als het mijn beurt is om te gaan, als de pijn groot is en ik weet dat ik ‘klaar’ ben. Ik wil mijzelf en anderen de ruimte gunnen om in de situatie zelf te beslissen. Alleen, laten we dan zorgen dat we het verantwoord doen, voor onszelf en voor anderen.
Er over nagedacht hebben, dat is eigenlijk op zijn allersimpelst gezegd waarvoor ik pleit.’

(Hans Stolp)

Weet Stolp ook hoe het zit met het eindeloos rekken van het leven door de medische benadering waardoor ‘de strijd tegen de dood het meestal wint van de goede dood’, zoals Huijer stelt? Daarover reflecteert de theoloog niet. Wellicht zou hij die vraag ook neer kunnen leggen bij de mensen met een nabij-de-doodervaring. Hoe zit het met de ‘spirituele wetten’? Als je volgens die wetten te laat in de hemel komt, loopt het dan mis met je leven na de dood?

Euthanasie is een heet hangijzer onder christenen, stelt Nuijten in het AD. Samen met emerituspredikant Piet Schelling schreef hij het boek Als het niet meer gaat – Een goede boodschap over een goede doodwaarin zij de boodschap uitdragen dat je de weg van je eigen leven bepaalt, dus ook van je levenseinde.

In hun boek gaan Nuijten en Schelling in op de medisch-ethische kwesties van euthanasie, maar ook over de Bijbelse visie op dit onderwerp. Vaak wordt het zesde gebod – ‘Gij zult niet doden’ – aangehaald in de discussie, vertelt Schelling. ‘Ik vind dat je heel voorzichtig moet omgaan met het gebruik van de Bijbel in die discussies. Teksten die in 500 voor Christus zijn geschreven, nu, 2500 jaar later in deze tijd uitleggen. Dat kan bijna niet.’
(AD)

Schelling is aanhanger van het zelfbeschikkingsrecht. Immers, elke dag nemen wij beslissingen die een wending geven aan ons leven, zegt hij. ‘In het geval van ziekte beslissen we om naar de dokter te gaan, ons te laten behandelen’. En… ‘de horizon van het leven is de dood,’ zegt Nuijten.

Onvermijdelijk wordt die horizon langzaam anders. In je denken schuif je de dood soms ook zo eindeloos ver weg. Maar op een gegeven moment bén je bij het einde. Ik denk dat onze beperkte tijd op aarde zin geeft aan ons leven. Als alles zonder einde zou zijn, is er geen uitdaging meer in het leven.
(Ad Nuijten)

Sterven is een zaak van de dokter geworden, stelt oud-Denker des Vaderlands Marli Huijer: ‘Dat heeft op maatschappelijk en persoonlijk vlak geleid tot een verwaarlozing van de omgang met de sterfelijkheid.’ Zij doet een schot voor de boeg om daarin verandering te brengen.

In diens [dokters] medische benadering wint de strijd tegen de dood het meestal van de goede dood. Op maatschappelijk en persoonlijk vlak heeft dat tot een verwaarlozing van de omgang met de sterfelijkheid geleid. Wat kunnen we persoonlijk en als samenleving doen om het huis van de sterfelijkheid opnieuw in te richten en weer meer regie over de dood te nemen?’
(Marli Huijer)

Huijer lijkt het belangrijk om ons af te vragen wat een juiste duur van leven is en wat het ons als persoon en samenleving waard is om steeds ouder te worden. Ook wil zij de sterfelijkheid weer meer zien als iets wat bij het leven hoort. Een van de adviezen van Huijer is om tijdig te bedenken hoe het sterven zelf eruit kan zien. Ook heeft zij het in de Volkskrant over die ‘pil van Drion’.

Dat mag een eng idee lijken, maar in een samenleving waarin de sterfelijkheid weer bij het leven hoort en de dood gedurende het leven aanwezig mag zijn, kan de geruststelling dat we zelf de regie hebben over het moment en de omstandigheden van het sterven ervoor zorgen dat we zo’n pil niet uit wanhoop slikken maar uit een weloverwogen en gedeeld inzicht dat ons levensverhaal niet alleen een begin maar ook een einde heeft.’
(Marli Huijer)

Marli Huijer is emeritus hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en voormalig arts. Op 31 mei jl. verscheen haar boek De toekomst van het sterven, een handreiking voor het gesprek over het sterven.

Bronnen:
Opinie: Goed sterven, laten we dat proberen terug te veroveren op medisch overleven (Marli Huijer, de Volkskrant, 25 mei 2022)
Euthanasie en christen? Dat gaat prima samen volgens deze arts: ‘Mens bepaalt zelf einde van leven’ (Lex Bezemer, Rianne de Zeeuw-Heus, AD, 30 april 2022)
Euthanasie kan schadelijk zijn voor het leven na de dood (Dora Rovers, Trouw, 3 mei 2012 en Facebook Hans Stolp Community (Zie bij 16 mei 2022, 13.03 uur)
Artsen en verpleegkundigen krijgen les in de kunst van vreedzaam sterven: ‘Van chemo weet ik alles, van sterven bijna niks’ (Haro Kraak, de Volkskrant, 15 mei 2022)

Als het niet meer gaat | Piet Schelling, Ad Nuijten | KokBoekencentrum | 176 blz. | € 16,99 | ‘In dit essay ga ik op zoek naar wat zo’n juist moment van sterven zou kunnen zijn. Hoelang duurt een betekenisvol leven? Is het belangrijk dat je geliefde, ouders of grootouders zo oud mogelijk worden? Of zijn er grenzen aan de groei van de levensduur?’ 

De toekomst van het sterven | Marli Huijer | Uitgeverij Pluim | 160 blz. | € 16,99 | ‘Is de zorglast van de laatste levensfase nog op te brengen als de hele samenleving ouder wordt? Zijn er grenzen aan de groei van de levensduur? Bestaat er zoiets als een juist moment van sterven? In De toekomst van het sterven onderzoekt Huijer onze omgang met veroudering en de dood, zowel op persoonlijk als maatschappelijk en politiek vlak.

Stervensbegeleiding in een nieuwe tijd | Hans Stolp | AnkhHermes | 144 blz. | € 15,50 | ‘Euthanasie betekent soms een voortijdige geboorte van een nog niet volgroeide geest. Stervensbegeleiding die tegelijkertijd geboortebegeleiding wil zijn, ziet er dan ook heel anders uit dan meestal onder dat begrip verstaan wordt.’

Beeld: hospice-info.nl

De zandlezer: een psychologische roman die leest als een spirituele thriller

De zandlezer
Morgen vindt in Leiden de boekpresentatie plaats van De zandlezer van Margaret van Mierlo. Het is haar tweede roman bij uitgeverij Palmslag, waarin op een niet alledaagse manier geprobeerd wordt antwoord te geven op de vraag waarom bepaalde gebeurtenissen je overkomen. De psychologische roman leest als een spirituele thriller.

De zandlezer verwoordt op realistische en herkenbare wijze de belevingswereld van personen die bij een auto-ongeluk betrokken raken: een vrouw die ernstig gewond raakt, een echtgenoot met schuldgevoelens, kinderen in een ongewone gezinssituatie, een journaliste die de oorzaak van het ongeluk wil achterhalen en een vader die vanuit de spirituele wereld zijn dochter wil bijstaan.


Ze denkt nog aan Ciska’s grote klantenkring. Iedereen komt uit vrije wil  naar haar toe. Er is dus een grote behoefte vanuit de maatschappij. Waarom? De paranormale wereld is en blijft en grijs gebied zonder regels en grenzen.  Mensen gaan al sinds mensenheugenis naar toekomstvoorspellers. Dat vindt ze op zich al een interessant gegeven.  Maar wat is de onderliggende reden?  Een zoektocht naar hoop? Misschien moet ze daarom die roman schrijven. Haar eigen visie kan ze erin verwerken. Misschien lukt het haar om een nuchterder beeld over de spirituele wereld uit te dragen. (Uit: De zandlezer)


Het mysterie rond het ongeluk wordt langzaam ontrafeld, maar de bewijzen liggen niet voor het oprapen. Toch zullen de betrokken personen het drama een plek in hun leven moeten geven.
De roman is gebaseerd op waargebeurde feiten. Het geeft een indringend beeld hoe hoofdpersoon Ciska haar veranderde leven beleeft en hoe ze op een spirituele manier inzicht krijgt over het waarom van heftige gebeurtenissen.


Bij het zien van haar grote jeugdliefde bonst haar hart in haar keel. Ze wil naar hem toe rennen, maar haar benen voelen als lood.
‘Martijn! Kom nou!’
Hij werpt haar een kushand toe en zet een stap achteruit.
Ciska wendt zich tot haar vader.
‘Waarom loopt hij van me weg?’
‘Het is je tijd nog niet. Deze lieve mensen begroeten je, maar nemen tegelijkertijd ook afscheid. Je gaat weer terug.’
‘Waarom ben ik dan hier als ik niet mag blijven?’
‘Er is hevig in je leven ingegrepen, ook in dat van anderen. Oorzaak en gevolg zitten ingewikkeld in elkaar. Op dit moment voert het te ver om daar dieper op in te gaan. Wel willen we jou met deze ervaring hier hoop en moed geven. Je gaat een moeilijke tijd tegemoet. En toch, hoe vreemd het ook klinkt, het ongeluk kan jullie allen ook veel goeds brengen.’
(Uit: De zandlezer)


Hemelse koffieHoewel De zandlezer een op zichzelf staand verhaal is, kan het ook gezien worden als een vervolg op de roman Hemelse koffie, ook gebaseerd op ware feiten. Het bijzondere en ontroerende van dat boek vind ik vooral dat je mee mag lopen in het leven van een klein meisje (Ciska) dat opgroeit met haar paranormale gaven: hoe ze deze gewaar wordt, eerst denkt dat iedereen ze heeft, maar uiteindelijk beseft dat ze meer ziet en ‘weet’ dan andere kinderen, hoe ze er met vallen en opstaan mee leert omgaan en hoe dit haar verdere leven bepaalt. Ciska beleeft bijvoorbeeld het volgende als haar juf een spannend verhaaltje vertelt over kabouters die op reis zijn en verdwalen. Ze ziet opeens dat er in de buik van juffrouw Dinie ook een kaboutertje zit.


Na het verhaaltje gaan de andere kinderen naar de speelplaats en ik stap naar de juffrouw toe en zeg zachtjes: ‘Ik zie een klein kaboutertje in jouw buik.’
De juffrouw krijgt grote ogen en haar wangen worden rood. Het blijft even stil, maar dan vraagt ze, ook heel zachtjes: ‘Hoe weet jij dat?’
‘Dat zie ik, maar ik vind het zo raar, wat doet die daar?’
‘Hm, dat leer je nog wel. Kinderen hebben nog heel veel te leren. Het is net als met verhaaltjes vertellen. Je krijgt eerst klein stukjes te horen en als het hele verhaal uit is, dan begrijp je pas alles, toch?’
Ik knik.
‘Maar Ciska, uh… misschien kun jij ook iets aan dat kaboutertje zien? Is het een meisjeskabouter of een jongetjeskabouter?’
‘Het is een meisjeskabouter.’


1069907_145666092299586_849962553_n.000Margaret van Mierlo (Weert, 1949) besefte al tijdens haar jeugd dat het geschreven woord haar naar andere werelden brengt. Na haar opleiding tot verpleegkundige werkte Margaret in huisartsenpraktijken. Haar belevenissen werden gepubliceerd in verschillende medische tijdschriften. Daarnaast schreef ze diverse medische studieboeken. In 2006 verscheen haar debuut Hemelse koffie, dat in 2014 opnieuw is uitgegeven bij Uitgeverij Palmslag. (foto: PD)

De zandlezer | Margaret van Mierlo | Uitgeverij Palmslag | ISBN 978 94 917 7324 2 | € 17,95 | In de boekhandel en online verkrijgbaar, o.a. bij Palmslag (gratis verzending als het door de brievenbus kan!)bol.com en amazon.co.uk. (Ook Hemelse koffie)