‘De samenleving snakt naar betekenis’

De laatste verhalen over de wereld en onze plaats in de wereld hebben we samen met God, Jezus en de Heilige Maagd weggegooid. Nu zoeken mensen hun heil bij de wetenschap. En dat is niet verwonderlijk, want de wetenschap – dezelfde wetenschap die ons tot machines heeft gereduceerd – heeft de grootste bek.  – Voor HP/DE TIJD las journalist Oswin Schneeweisz Leven als een mens van Charles Foster. De natuuronderzoeker ging terug naar het laatpaleolithicum waarin de mens nog onderdeel was van alles om hem heen.

Nu we de wereld om ons heen gereduceerd hebben tot machinale objecten, is de betekenis van alles verloren gegaan. In het laatpaleolithicum had alles betekenis en die betekenissen vertelde men door in verhalen. Maar we hebben geen verhalen meer.’
(Charles Foster)

De samenleving snakt naar betekenis, zegt Charles Foster. Maar wetenschappers zijn slechte verhalenvertellers. Het belangrijkste verhaal van dit moment – het sombere, letterlijk vernederende verhaal van de homo economicus en de vrije markt – is ons in de verste verte niet waardig.

Er zijn veel betere verhalen. Ze zijn allemaal erg oud. En ze gaan over de relatie van de mens met de natuur, over de verbinding tussen alle levende wezens, tussen planten en dieren. Onze opgave is die verhalen te herontdekken. Als we dat niet doen, voorspel ik je dat het afgelopen is met de mensheid. Dan gaan we aan ons eigen reductionisme en rationalisme ten onder.’
(Charles Foster)

Het is volgens Foster fout gegaan toen we onder invloed van het reductionisme de mens zijn gaan zien als een verzameling atomen, DNA en cellen.

Als iets wat je in onderdelen uit elkaar kunt halen en vervolgens kunt analyseren. Een dergelijke wetenschap kan met een fenomeen als bewustzijn niets. Daarom wordt het genegeerd. De wetenschap is slachtoffer geworden van wat ik noem de linguïstische tirannie: alles moet benoembaar zijn. En daarmee ontkent de wetenschap het belangrijkste wat ons mensen tot mens maakt: het onderbewuste, het gevoel, de intuïtie. Het zijn allemaal menselijke eigenschappen die in het laatpaleolithicum tot bloei zijn gekomen.’
(Charles Foster)

De natuuronderzoeker stelt dat door het reductionisme – het gevolg van de verlichting – de ziel uit de niet-menselijke wereld werd gedreven, waarna mensen als de enige bezielde wezens overbleven. Kwade genius in dezen is volgens Foster filosoof René Descartes die de werkelijkheid in twee niet-communicerende rijken verdeelde: dat van de materie en dat van de geest.

Eerst moet dit heel onschuldig geleken hebben. Het was niet meer dan een pedant stukje filosofische taxonomie, maar de gevolgen waren verpletterend. Geest of ziel – noem het zoals je wilt – bestond ineens niet meer in niet-menselijke materie.’
(Charles Foster)

Desgevraagd verduidelijkt de auteur waarom een steen geen ziel zou kunnen hebben, of een boom of een hond. Omdat het materie is, zeggen de discipelen van Descartes.

‘Maar diezelfde negen-tot-vijfwetenschappers komen na het werk op kantoor of in het lab thuis, aaien de hond en zien dat hij vrolijk kwispelt.’
(Charles Foster)

Hoe kun je dan volhouden dat een hond geen bewustzijn heeft? Dat het niet, net als wij, een bezield wezen is? Als alles om je heen op de een of andere manier bezield is, heeft dat ongelofelijke consequenties. Dan ga je, net als de oermensen, respectvol om met je omgeving. Je verzint rituelen om het dier dat je net voor eigen consumptie hebt gevangen te eren, je offert een lam voor de riviergodin of je snijdt mooie Venusbeeldjes van hout.

De honger brengt mij naar de plek waar bewustzijn en onderbewustzijn bij elkaar komen. Waar bomen, stenen en wolken bezield raken en waar ik verschrompel tot een onderdeel van dat alles. Die verbinding met de buitenwereld, met het mystieke, is misschien wel het grootste verlies dat de mens heeft geleden in zijn opmars naar moderniteit.’
(Charles Foster)

Foster spreekt van woke, dat over maatschappelijk bewustzijn gaat, verantwoordelijkheid en waakzaamheid: ‘het is de gebalde vuist van de zwarte protestbeweging, de kritische woorden van klimaatmeisje Greta Thunberg’. Zo gaat Fosters uitstapje gaat naar de oertijd als onderdeel van een groter geheel.

Het gaat over verantwoordelijkheid dragen voor je omgeving en respect voor je medemens en de natuur. Het gaat over het universele in plaats van het individuele.’ 
(Oswin Schneeweisz)

Zie: Handleiding voor een verweesde mensheid (Oswin Schneeweisz, HP/DE TIJD, 30-11-2021) – of via Blendle

Leven als een mens | Charles Foster | A.W. Bruna | € 24,99 | oktober 2021
Charles Foster is rechtsgeleerde, dierenarts, buitengewoon natuuronderzoeker en een Fellow van Green Templeton College aan de Universiteit van Oxford. Hij schreef vele publicaties en boeken. Leven als een beest werd een internationaal succes: het werd genomineerd voor diverse prijzen en wordt verfilmd. Leven als een mens is het briljante en onvermijdelijke vervolg.

Illustratie: Comfreak (Pixabay)

About Paul Delfgaauw

Paul Delfgaauw is freelance tekstschrijver voor de Academie voor Geesteswetenschappen, Utrecht. Opleiding Religiestudies – richting Media & Cultuur (2014 – 2019) – aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (eindexamenscriptie: ‘Het draagbare Joodse vaderland’). Ik verken sinds jaar en dag - de laatste elf jaar via mijn blog Goden en Mensen - filosofie, religie en spiritualiteit.

7 Responses

  1. ‘Er zijn veel betere verhalen. Ze zijn allemaal erg oud. En ze gaan over de relatie van de mens met de natuur, over de verbinding tussen alle levende wezens, tussen planten en dieren. Onze opgave is die verhalen te herontdekken. Als we dat niet doen, voorspel ik je dat het afgelopen is met de mensheid. Dan gaan we aan ons eigen reductionisme en rationalisme ten onder.’

    Dat ben ik helemaal eens. Ik noem zie zgn. “Verlichting” steevast “Verduistering”. Wat al die nieuwerwetse wetenschap ons gebracht heeft is spijkers-en-de-kist. Allemaal mooi en zeker niet te ontkennen. Maar zonder doel en betekenis. Dat doel en die betekenen is liggen elders. Voor mij vóór de zgn. Verlichting. In tijden dat astrologie nog gewoon wetenschap was. Want dat is het gewoon. In tijden dat er veel meer aandacht was voor ons éénzijn met alles (Het Ene). En dus ook met de Natuur en de Kosmos.

    Zonder dat zijn we veel minder, of zijn we zelfs niets. en zullen we tenietgaan. De mensheid verdient dan niet beter.

    Like

  2. citaat: “De samenleving snakt naar betekenis, zegt Charles Foster. Maar wetenschappers zijn slechte verhalenvertellers.”

    Dat wil ik graag relativeren. Ik dacht dat Carl Jung had voorspeld dat de werkelijke doorbraak niet door de psychologie zou komen maar door de fysica. De top fysici tegenwoordig gaan niet meer uit van atomisme (zoals ik lees in het artikel van Foster). Noch gaan ze uit van de kwantumvelden theorie. De scheiding tussen deeltjes en golven is verdwenen in het nieuwe fysisiche paradigma.

    Het nieuwe paradigma sluit mijns inziens mooi aan bij het wereldbeeld van het hindoeïsme: het leven is een illusie, een spel van Shiva:. Shiva (Sanscriet: dat wat niet is) Mooi in beeld gebracht in de film: “The Matrix”

    De Nederlandse nobelprijswinnaar fysica, Gerard ’t Hooft kwam met het “Holografisch principe” En prof Erik Verlinde heeft dat idee in een theorie gegoten die voor ons heelal kan gelden.

    Wat is dat prachtige verhaal?

    De natuur inclusief de mens dus is een projectie van vier-dimensionale informatie 4D dus!!! Een zeer inspirerende gedachte. Moeilijk voor te stellen een 4Dinformatieblok.

    Tijd en ruimte zijn niet oorspronkelijk. Denk daar eens over na…………..

    Er zijn dus ook wetenschappers die goede verhalenvertellers zijn!.

    Like

  3. Paul, ik vind het een erg mooi stukje tekst. Het verwijst ook duidelijk naar het panpsychisme.

    Foster zet zich terecht sterk af tegen deze reductionistische en materialistische maatschappij. De verdeling in materie en geest: dualiteit.

    Een opmerking:
    “Hoe kun je dan volhouden dat een hond geen bewustzijn heeft? Dat het niet, net als wij, een bezield wezen is?”

    -Dienen we niet eerst onderscheid te maken tussen ziel en bewustzijn?
    -Zou het misschien beter zijn om te zeggen: “De hond bestaat in bewustzijn.” ?

    Zoals mens en al het andere bestaat in bewustzijn. Ik kan me niet voorstellen dat een mens, of een hond, een plant, een steen bewustzijn kan “hebben”. Los van het feit of er al dan niet een “ziel” bestaat.

    Het woord “hebben” als “bezitten”? Wat is primair of substantieel of essentieel? Het creatuur of de creator? De bron of de emanatie? Eigenlijk schiet taal tekort. Er is wel geen echt verschil: er is eenheid, Dat bedoelt Foster ook. Maar de suggestie dat er van bezit van bewustzijn sprake zou kunnen zijn versterkt het duale denken.

    Ik vind het lied Veni creator spriritus erg mooi. Als kind in de kerk, en nu extra mooi, nu ik de tekst ken.

    Like

  4. Walter Zijerveld

    Het lijkt me belangrijk dat we er op letten (waakzaam) of de schrijver en wij uit boosheid over ons eigen verleden of uit angst reageren op een zienswijze van de ander. Dat voorkomt eenzijdigheid, splitsing, oordelen over alles en iedereen. Misschien wel het meest over onszelf?

    Like

  5. Mijns inziens worden hier bepaalde zaken door elkaar gehaald.
    Alsof die verhalen een garantie zijn op een betere wereld! We hebben gezien – en we zien het nog – wat die verhalen met mensen doen. Men doet de wreedste dingen, in naam van die VERHALEN. Het ligt dus niet aan de “wetenschap” dat onze wereld zo kil wordt, het ligt aan het egoïsme van de meeste mensen. Dat is de ware oorzaak, het is de aard van het beestje.

    En wat die zogenaamde “woke”-beweging (ironische naam voor slapende of hypocriete mensen 😀 ) met zich meebrengt, is alles behalve verbetering. Ze is heel fanatiek, feiten ontkennend en vooral racistisch naar blanken toe. Het is een nieuwe fanatieke kerk, met een eigen achterlijk verhaal, die vooral problemen met zich meebrengt. Wat een “verbetering”! Maar zoals ik al zei: de meeste mensen zijn egoïstisch, dus leggen zij nu dit VERHAAL aan anderen op, zonder rekening te houden met de feiten. De beschaving gaat nog maar eens een stap achteruit.

    De mens moet, om te beginnen, eerlijk zijn met zichzelf. Pas vanuit dat startpunt kunnen we een betere wereld creëren voor iedereen. Geloof en verhalen zijn niet eerlijk. De “wetenschap” is afhankelijk van de geldschieter, die kan dus niet eerlijk zijn. We komen terug op hetzelfde punt: egoïsme.

    Vriendelijke groet

    Like

  6. Foster heeft gelijk als hij beweert dat de bijbels, korans enz. oude VERHALEN zijn. Het blijven toch verhalen of beter gezegd mythologie, die wel zin aan ons leven kunnen geven.
    Dat wetenschap het bewustzijn ontkent klopt niet. We hebben alleen nog geen duidelijk beeld daarover.
    We moeten onderscheid maken tussen anorganische zaken en organische wezens. Anorganische zaken hebben geen bewustzijn, enkel scheikundige en electrische interne krachten. Organische wezens ontstaan uit anorganische grondstoffen (lucht, water, CO2 …) en vormen cellen met DNA. Over dat proces zijn nog veel vragen. Het zijn de organische wezens die bezield zijn en bewustzijn hebben, elk op hun eigen niveau.
    Het is niet omdat de wetenschap omarmt, dat men onmenselijkt wordt. We moeten enkel beseffen dat de wetenschap niet op alle vragen een antwoord heeft.
    De oude verhalen geven op alles een antwoord, alleen zijn die antwoorden dan ook echt verhalen.
    De moderne mens is idd gefacineerd door bezit en rijkdom, toch blijven velen daar verstandig mee omgaan.

    Like

Reacties welkom.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.